Hướng tới chất lượng thực chất trong đào tạo đại học

Bằng giỏi, xuất sắc ngày càng phổ biến

Tại Đại học Kinh tế Quốc dân, trong đợt tốt nghiệp đại học chính quy năm 2026, có 5.724 sinh viên nhận bằng cử nhân. Trong đó, 51,2% tốt nghiệp loại xuất sắc, 26,3% loại giỏi. Tổng tỷ lệ sinh viên đạt hai mức này lên tới 77,5%. Đáng chú ý, 17 sinh viên đạt điểm tuyệt đối 4.0, cao nhất kể từ khi trường sử dụng thang điểm này vào năm 2012.

Học viện Tài chính, trong 3.364 sinh viên đủ điều kiện tốt nghiệp tháng 8-2026, tỷ lệ tốt nghiệp loại xuất sắc là 28,41%, loại giỏi là 44,03%. Tổng cộng, 72,44% sinh viên đạt loại giỏi và xuất sắc.

Sinh viên Trường Đại học Ngoại thương tại lễ trao bằng tốt nghiệp đợt 2 năm 2026. Ảnh: FTU

Trường Đại học Ngoại thương cũng ghi nhận tỷ lệ cao. Trong lễ trao Bằng tốt nghiệp đợt 2 năm 2026, 25% trong số 1.700 tân cử nhân đạt loại xuất sắc.

Tuy nhiên, tại một số trường, tỷ lệ này thấp hơn đáng kể. Với Đại học Bách khoa Hà Nội, thông thường tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc xấp xỉ 19%. Trong khi đó, Trường Đại học Y Hà Nội không có sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc năm 2026; số sinh viên đạt loại giỏi là 103 trong tổng số 970 người, chiếm 10,6%.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Văn Yêm, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, sự khác biệt về tỷ lệ tốt nghiệp giữa các trường xuất phát từ đặc thù chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra và chiến lược phát triển của từng cơ sở.

Tiến sĩ Đỗ Thanh Hương, Phó Trưởng phòng Quản lý đào tạo đại học, Trường Đại học Y Hà Nội, cho biết, theo học tại trường, sinh viên phải trải qua nhiều kỳ kiểm tra, từ thi lý thuyết đến đánh giá năng lực lâm sàng. Đây là đặc thù của đào tạo y khoa, đòi hỏi người học không chỉ nắm kiến thức mà còn phải đáp ứng yêu cầu về năng lực chuyên môn.

Trong khi đó, Tiến sĩ Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lý đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân lý giải tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc cao tại trường một phần do cách quy đổi điểm theo thang 4, chất lượng đầu vào ngày càng tốt và việc mở rộng các ngành, chương trình đào tạo.

Những khác biệt này cho thấy không thể chỉ căn cứ vào tỷ lệ sinh viên đạt loại giỏi, xuất sắc để đánh giá chất lượng của một trường đại học. Tuy nhiên, khi tỷ lệ giữa các cơ sở đào tạo có khoảng cách lớn, việc làm rõ chuẩn đầu ra và cách thức đánh giá càng trở nên cần thiết.

Bàn luận về chủ đề này, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng, tình trạng điểm cao có thể liên quan đến việc nới lỏng đánh giá, thậm chí có trường hợp cơ sở đào tạo giảm yêu cầu đầu ra để thu hút người học.

Đánh giá năng lực thay vì chạy theo điểm số

Tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đặt vấn đề về chất lượng trong bối cảnh quy mô giáo dục đại học ngày càng mở rộng. Hiện cả nước có gần 2,8 triệu người học, trong đó gần 2,6 triệu sinh viên đại học; tỷ lệ sinh viên trên dân số trong độ tuổi 18-22 đạt trên 35%.

Hiện cả nước có gần 2,8 triệu người học, trong đó gần 2,6 triệu sinh viên đại học. Ảnh: HSB

Theo Bộ trưởng, sau giai đoạn tập trung mở rộng quy mô và tăng cường năng lực, giáo dục đại học cần quan tâm nhiều hơn đến những chuyển biến về chất. Một trong những vấn đề cần nhìn nhận thẳng thắn là mức độ nỗ lực thực sự của sinh viên trong học tập và nghiên cứu.

Bộ trưởng đề nghị các trường khảo sát, thống kê thời gian sinh viên dành cho việc học mỗi tuần, đồng thời tìm hiểu nguyên nhân nếu người học chưa nỗ lực. Đó có thể là chương trình đào tạo chưa đủ thử thách, môn học chưa tạo được hứng thú, phương pháp giảng dạy chưa phù hợp hoặc điều kiện học tập còn hạn chế.

Từ đó, các trường cần đổi mới chương trình, phương pháp đào tạo, gắn việc học với nghiên cứu, trải nghiệm và giải quyết những vấn đề thực tế. Việc phát huy quyền tự chủ phải đi cùng trách nhiệm giải trình về chất lượng, thay vì chỉ quan tâm đến các chỉ số có thể đo đếm như quy mô tuyển sinh hay tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp.

Ở góc độ đánh giá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Đức, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hoa Sen, chia sẻ: “Các trường quốc tế đều chấm điểm theo thang điểm, bảo đảm tỷ lệ 5% xuất sắc, 15% giỏi, 30% khá, 35% trung bình, 15% trượt. Tỷ lệ ở Việt Nam thì hoàn toàn không như vậy”.

Ý kiến này gợi mở vấn đề về cách thức đánh giá kết quả học tập. Nhưng điều quan trọng không phải áp dụng một tỷ lệ cứng cho tất cả các trường, mà là bảo đảm tiêu chí đánh giá rõ ràng, phù hợp với chuẩn đầu ra và phản ánh đúng năng lực của sinh viên.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) người học có thể sử dụng công nghệ để tìm kiếm thông tin, xây dựng nội dung hoặc hoàn thành một phần sản phẩm học tập. Vì thế, chỉ dựa vào bài viết hay một số bài kiểm tra truyền thống sẽ khó xác định đầy đủ năng lực cá nhân.

Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh cho rằng, cần kết hợp nhiều hình thức đánh giá, gồm kiểm tra viết, vấn đáp, thực hành, dự án nhóm và thực tập. Qua đó, giảng viên có thể kiểm tra sinh viên có thực sự hiểu vấn đề, giải thích được cách làm, bảo vệ lựa chọn và vận dụng kiến thức vào thực tế hay không.

Theo các chuyên gia, nâng cao chất lượng đào tạo đại học không đồng nghĩa với việc giảm số sinh viên đạt bằng giỏi, xuất sắc, mà cần hướng đến yêu cầu đào tạo rõ ràng, đánh giá nghiêm túc và kết quả có thể kiểm chứng. Khi đó, giá trị của tấm bằng không nằm ở danh hiệu, mà ở kiến thức, kỹ năng và năng lực làm việc thực chất của người học.