Hướng tới nông nghiệp bền vững ở Sơn La

Nông dân Sơn La thu hoạch cà-phê.

Những năm gần đây, Sơn La trở thành điểm sáng của vùng Tây Bắc về nông nghiệp hàng hóa và ứng dụng công nghệ cao. Từ một tỉnh có nền sản xuất manh mún, hiệu quả thấp, Sơn La đã xây dựng được nền nông nghiệp đa dạng, bền vững, gắn với công nghiệp chế biến hiện đại, hình thành nhiều chuỗi giá trị và vùng sản xuất tập trung quy mô lớn.

Chủ trương đúng, thực thi quyết liệt

Cách đây 10 năm, Sơn La đã tạo dấu ấn mạnh mẽ khi ban hành Thông báo Kết luận số 121-TB/TU về chủ trương trồng cây ăn quả trên đất dốc, một quyết sách được đánh giá là “đúng, trúng, kịp thời”. Diện tích trồng ngô, sắn kém hiệu quả được chuyển sang trồng cây ăn quả không chỉ bảo vệ đất đai, hạn chế xói mòn, mà còn mở hướng thoát nghèo bền vững cho hàng chục nghìn hộ nông dân. Ngay khi có chủ trương phát triển cây ăn quả trên đất dốc, tỉnh Sơn La đã xác định phải thành lập các hợp tác xã nông nghiệp với mục đích quy tụ lực lượng sản xuất, tích tụ đất đai trên quy mô lớn, xây dựng vùng sản xuất tập trung. Tỉnh đã ban hành cơ chế, chính sách để khuyến khích, vận động người dân tham gia xây dựng các liên minh hợp tác.

Giai đoạn 2016-2025, diện tích cây ăn quả và cây sơn tra của tỉnh Sơn La đã đạt hơn 85.000 ha; sản lượng năm 2025 ước đạt 510.000 tấn, tăng 30% so với năm 2021. Nhiều vùng sản xuất tập trung được hình thành; các hợp tác xã trở thành “hạt nhân liên kết”, kết nối nông dân với doanh nghiệp và thị trường. Từ chỗ chỉ có vài hợp tác xã nhỏ lẻ, đến nay Sơn La đã có 825 hợp tác xã nông nghiệp, trong đó 646 hợp tác xã hoạt động hiệu quả. Việc tổ chức lại sản xuất theo hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã đã góp phần nâng cao thu nhập, tạo việc làm ổn định cho hơn 10.000 lao động ở nông thôn.

Đồng chí Hoàng Văn Chất, Bí thư Tỉnh ủy Sơn La nhiệm kỳ 2015-2020, cho biết: Ngay từ đầu nhiệm kỳ, tỉnh xác định phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là một trong bảy chương trình trọng tâm. Từ định hướng đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Kết luận số 121-TB/TU. Tỉnh hỗ trợ 200.000 đồng/hộ cải tạo vườn tạp, giúp hơn 90.000 hộ hưởng lợi; thí điểm hỗ trợ 70% chi phí hệ thống tưới nhỏ giọt. Những hỗ trợ ban đầu này đã tạo “cú huých” để đồng bào mạnh dạn chuyển đổi cây trồng trên đất dốc.

Những chuyển biến mạnh mẽ nêu trên chính là cơ sở để Đảng bộ tỉnh Sơn La tiếp tục xác định nông nghiệp là trụ cột phát triển kinh tế-xã hội và đưa vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ 16, nhiệm kỳ 2025-2030. Đồng chí Lò Minh Hùng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Sơn La, khẳng định: Nếu không thay đổi tư duy sản xuất, Sơn La không thể tạo ra bước ngoặt như hôm nay. Chủ trương trồng cây ăn quả trên đất dốc xuất phát từ chính yêu cầu của cuộc sống và khai thác đúng tiềm năng của vùng đất Tây Bắc.

Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, nông nghiệp Sơn La tiếp tục phát triển đúng hướng, duy trì mức tăng trưởng bình quân 3,44%/năm. Giá trị thu hoạch đạt 73 triệu đồng/ha đất trồng trọt, tăng 43,7% so với năm 2020; thu nhập từ nuôi thủy sản đạt 115 triệu đồng/ ha mặt nước. Cơ cấu cây trồng chuyển dịch rõ nét. Chăn nuôi phát triển theo hướng trang trại, công nghệ cao; đàn bò sữa Mộc Châu đạt 28.010 con, sản lượng 92.800 tấn/năm. Thủy sản vùng lòng hồ đạt hơn 10.000 tấn, tăng 20,8% so với năm 2020.

Đồng chí Nguyễn Đình Việt, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La đánh giá: Sự tăng trưởng của nông nghiệp Sơn La thể hiện rõ hiệu quả của tái cơ cấu ngành. Quan trọng hơn, thu nhập và đời sống người dân được cải thiện thực chất, bền vững. Tỉnh Sơn La luôn xác định người dân là chủ thể, doanh nghiệp là động lực và Nhà nước đóng vai trò kiến tạo cho sự phát triển.

Hướng tới mục tiêu phát triển bền vững

Trong giai đoạn 2021-2025, Sơn La đã thu hút năm dự án đầu tư xây dựng nhà máy chế biến rau quả quy mô công nghiệp; riêng ngành chế biến tiểu thủ công đã có hàng nghìn cơ sở chế biến long nhãn, sấy hoa quả, làm mứt, nước ép… góp phần tiêu thụ nông sản tại chỗ. Trong đó, tỉnh đã có một loạt dự án chế biến lớn đang hoạt động hoặc đang triển khai, như: Công ty Giống bò sữa Mộc Châu với công suất 250 tấn sữa/ngày; áp dụng tiêu chuẩn quốc tế ISO, FSSC, Halal…

Dự án Tổ hợp Thiên đường sữa Mộc Châu (giai đoạn 1) có công suất 500 tấn/ngày từ năm 2026 và giai đoạn 2 đạt 1.000 tấn/ngày. Nhà máy chế biến tinh bột biến tính BHL Sơn La có công suất 300 tấn/ngày, dây chuyền hiện đại bậc nhất châu Á. Nhà máy chế biến Cascara, cà-phê rang xay tại Mai Sơn, công suất hàng nghìn tấn/ năm... Sơn La còn có hơn 560 nhà máy, cơ sở chế biến nông sản và hơn 2.700 cơ sở sấy long nhãn, nông sản. Các sản phẩm như nhãn sấy, xoài sấy, chè ô long, cà-phê đặc sản, sữa Mộc Châu, mắc-ca sấy, nước ép sơn tra… đã được xuất khẩu sang Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Liên minh châu Âu (EU), Trung Đông…

Một trong những điểm nổi bật của Sơn La về nông nghiệp thời gian qua chính là việc tỉnh xác định rõ nông nghiệp công nghệ cao là khâu đột phá để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản. Tỉnh Sơn La có chín vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đã được công nhận, trong đó có năm vùng cây ăn quả. Hiện Sơn La đã có 3.891 ha diện tích tưới tiết kiệm nước, tăng 215% so với năm 2021; 115 ha nhà kính, nhà màng.

Tại các cơ sở đã ứng dụng công nghệ trong chăn nuôi với hệ thống chuồng kín, tự động hóa, xử lý chất thải bằng men vi sinh, cấy chuyển phôi bò sữa; hơn 8.200 ha sản xuất theo chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ. Về chuyển đổi số, Sơn La đã số hóa mã số vùng trồng với 218 mã số, quản lý vùng nguyên liệu, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc; có 2.466 sản phẩm nông sản được đưa lên sàn thương mại điện tử với hơn 49.000 giao dịch.

Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La, cho biết: Quá trình phát triển nông nghiệp bền vững của Sơn La gắn liền với phát triển nông thôn và nâng cao đời sống nhân dân. Trong giai đoạn 2021-2025, Sơn La đã đạt nhiều kết quả nổi bật, như có 74 xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới; tỷ lệ hộ nghèo giảm sâu, từ 21,66% năm 2021 xuống còn 7,89% năm 2025. Các vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã được hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo sinh kế, giảm nghèo bền vững. 100% số điểm định canh định cư đã được hoàn thành...

Bài và ảnh: QUỐC TUẤN