Hướng tới phát triển đô thị thông minh vận hành bằng AI

Sự kiện do Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ KH-CN) phối hợp với Viện Sáng tạo và chuyển đổi số (VIDTI) và Stamford Global Leadership Center (SGLC) tổ chức, dưới sự chỉ đạo và bảo trợ của Bộ KH-CN, Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam và UBND TP Hà Nội.

Phiên toàn thể của diễn đàn. Ảnh: T.G

Phát biểu tại diễn đàn, GS-TS Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam cho rằng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quản lý, vận hành đô thị và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ. Cùng với quá trình đô thị hóa, sự phát triển của AI và các công nghệ mới sẽ mở ra nhiều cơ hội để nghiên cứu những cách thức mới trong tổ chức và quản trị đô thị.

GS-TS Trương Xuân Lam phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: T.G

Đô thị thông minh thế hệ mới cần vượt ra khỏi việc số hóa các quy trình hiện có, hướng tới kết nối dữ liệu, nâng cao năng lực dự báo và chuyển từ quản lý phản ứng sang chủ động. AI có thể hỗ trợ dự báo ùn tắc giao thông, phát hiện nguy cơ ngập lụt, ô nhiễm, tối ưu hóa sử dụng năng lượng và nguồn nước...

Ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia cho biết, mô hình đô thị thông minh vận hành bởi hệ thống các tác nhân AI (Agent City) là một trong những định hướng phát triển trong tương lai, với triển vọng ngày càng gần với thực tiễn. Quá trình phát triển đô thị có thể nhìn qua 3 giai đoạn: đô thị số, đô thị thông minh và Agent City. Nếu 2 giai đoạn đầu tập trung số hóa, khai thác dữ liệu phục vụ giám sát, điều hành và ra quyết định, thì giai đoạn Agent City theo hướng tới khả năng phối hợp giữa các hệ thống để chuyển thông tin thành hành động.

Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia Hoàng Hữu Hạnh,trình bày tham luận tại diễn đàn. Ảnh: T.G

Thực tế, nhiều hệ thống đã có thể phát hiện, cảnh báo nhưng chưa phối hợp hiệu quả trong xử lý các vấn đề liên ngành. Chẳng hạn, ứng phó ngập lụt cần sự phối hợp giữa các ngành giao thông, giáo dục, y tế và lực lượng phòng, chống thiên tai. Vì vậy, cần kết nối dữ liệu và xây dựng quy tắc phối hợp rõ ràng để sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Để tiến tới Agent City, dữ liệu cần được chuẩn hóa theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, có định dạng để máy đọc và xử lý, đồng thời bảo đảm quyền riêng tư và an toàn thông tin.

Phiên thảo luận tại diễn đàn. Ảnh: T.G

Theo TS Bangdao Chen (Trung tâm Nghiên cứu Blockchain thuộc Đại học Oxford), AI đang chuyển từ các ứng dụng riêng lẻ sang hệ sinh thái các tác nhân phối hợp trong đời sống, kinh doanh và quản trị đô thị. Xu hướng này đòi hỏi quy định rõ về danh tính, quyền hạn, trách nhiệm và an toàn. Agent City tập trung vào 3 ưu tiên: bảo đảm chủ quyền dữ liệu và quyền tự chủ, an ninh vận hành tác nhân AI và thu hẹp khoảng cách số. Mỗi cá nhân, tổ chức cần giữ quyền kiểm soát dữ liệu và tác nhân đại diện cho mình; AI chỉ được cấp quyền truy cập cần thiết cho từng nhiệm vụ. Để hạn chế rủi ro, cần xác thực danh tính, kiểm soát quyền truy cập, kiểm thử an ninh, giám sát liên tục và duy trì cơ chế để con người phê duyệt hoặc can thiệp khi cần.

TS Bangdao Chen trình bày tham luận tại diễn đàn. Ảnh: T.G

TS Bangdao Chen cho rằng, Agent City hướng tới mở rộng khả năng tiếp cận AI cho nhiều nhóm dân cư và doanh nghiệp. Người cao tuổi có thể dùng AI thanh toán hóa đơn trong hạn mức quy định; chủ cửa hàng có thể giao AI bổ sung hàng hóa nhưng không cấp quyền truy cập hệ thống trả lương. Cách tiếp cận này nhằm phát huy hiệu quả của AI, đồng thời bảo đảm quyền kiểm soát và hạn chế rủi ro cho người dùng.

Một gian triển lãm về ứng dụng phát triển thành phố thông minh tại diễn đàn. Ảnh: T.G

Các ý kiến tại diễn đàn cho thấy, việc phát triển Agent City cần được tiếp cận như một quá trình chuyển đổi đồng bộ giữa hạ tầng công nghệ, thể chế, nguồn nhân lực và sự sẵn sàng của doanh nghiệp, người dân. Các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), giám sát của con người và trách nhiệm giải trình nhằm bảo đảm các tác nhân AI có thể hoạt động an toàn trong môi trường thực tế. Đây là những điều kiện cần thiết để từng bước xây dựng, thử nghiệm và phát triển mô hình Agent City tại Việt Nam, hướng tới tạo ra giá trị thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và hoạt động quản trị đô thị.