Hương vị ẩm thực Trung Quốc hiện đại lan tỏa toàn cầu

Khách hàng dùng bữa tại Noodle MaMa, nhà hàng chuyên phục vụ mì bò Tương Dương, ở Melbourne, Australia. Nguồn: China Daily.

Theo Hiệp hội Cửa hàng chuỗi và Nhượng quyền thương mại Trung Quốc (China Chain Store and Franchise Association), đến cuối năm 2025, 50 thương hiệu nhà hàng và đồ uống trà hàng đầu của nước này đã vận hành tổng cộng 6.801 cửa hàng ở nước ngoài. Trong số đó, 24 thương hiệu mở cửa hàng quốc tế đầu tiên sau năm 2023.

Hiện có gần 700.000 nhà hàng thuộc sở hữu của người Trung Quốc hoạt động tại hơn 180 quốc gia và vùng lãnh thổ. Viện Nghiên cứu ngành Hongcan nhận định năm 2023 đánh dấu thời điểm lĩnh vực này thực sự bước vào giai đoạn mở rộng toàn cầu.

Đằng sau xu hướng đó là sự thay đổi trong cách các doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận thị trường quốc tế. Thay vì chỉ dựa vào cộng đồng người Hoa ở nước ngoài, nhiều thương hiệu đang xây dựng mô hình kinh doanh có khả năng nhân rộng, phát triển chuỗi cung ứng và từng bước thu hút thực khách bản địa.

TỪ HƯƠNG VỊ VÙNG MIỀN ĐẾN CƠ HỘI KINH DOANH QUỐC TẾ

Tại Melbourne, Australia, Ma Xuejun, 30 tuổi, sáng lập nhà hàng Noodle MaMa chuyên phục vụ mì bò Tương Dương, một món ăn đặc trưng của tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc.

Thực khách xếp hàng bên ngoài một nhà hàng bánh bao Trung Quốc tại Melbourne. Ảnh: Bo Wenwen/China News Service

Ma đến Australia năm 2017 theo diện thị thực kết hợp làm việc và du lịch, sau đó quyết định định cư tại đây. Hiện cô theo học chương trình thạc sĩ quản trị kinh doanh tại Đại học Melbourne, đồng thời điều hành một doanh nghiệp thương mại điện tử xuyên biên giới.

Với Ma, nhà hàng không đơn thuần là một dự án kinh doanh. Đây còn là cách cô giúp mẹ tìm được công việc và niềm vui khi sang Australia hỗ trợ chăm sóc cháu gái. Mẹ cô hiện làm việc trong bếp và trực tiếp góp phần tạo nên hương vị nước dùng đặc trưng. Theo Ma, bí quyết nằm ở quá trình chế biến công phu, thay vì phụ thuộc vào các chất phụ gia.

Thay vì lựa chọn những món ăn Trung Quốc phổ biến trên thị trường quốc tế, Noodle MaMa tập trung vào mì bò Tương Dương với nước dùng đậm đà, sợi mì làm thủ công và dầu ớt. Ma cho rằng những món ăn mang đậm bản sắc địa phương có sức sống riêng, bởi mỗi hương vị đều gắn với văn hóa, ký ức và cảm xúc của con người.

Khai trương vào tháng 4/2026 tại khu Balwyn, Melbourne, nhà hàng hiện có khoảng 10% khách hàng là người Australia. Đáng chú ý, nhiều thực khách địa phương đã trở thành khách quen và yêu thích vị cay đặc trưng của món mì.

Câu chuyện của Noodle MaMa phản ánh một hướng đi của ẩm thực Trung Quốc tại nước ngoài: khai thác những món ăn đặc trưng theo vùng miền để tạo sự khác biệt, thay vì chỉ tập trung vào các thực đơn đã quen thuộc với người tiêu dùng quốc tế.

Tuy nhiên, mở rộng thị trường cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải cân bằng giữa việc giữ gìn hương vị nguyên bản và khả năng tiếp cận những nhóm khách hàng mới.

MỞ RỘNG CHUỖI, THÍCH ỨNG VỚI THỊ TRƯỜNG SỞ TẠI

Tại Bắc Mỹ, Tang Junhao, 43 tuổi, chủ nhà hàng ở Toronto, Canada, cũng lựa chọn đưa một món ăn đặc trưng của Quảng Châu ra thị trường quốc tế.

Thực khách xếp hàng bên ngoài Yinji, nhà hàng chuyên phục vụ bánh cuốn bột gạo kiểu Quảng Châu, tại New York. Nguồn: China Daily.

Chuyển đến Canada cùng gia đình năm 2001, Tang từng phát triển một số cơ sở kinh doanh ẩm thực Trung Quốc trước khi quyết định hợp tác với bạn bè để đưa thương hiệu Yinji sang Bắc Mỹ. Đây là thương hiệu gắn với món bánh cuốn bột gạo kiểu Quảng Châu, một món ăn đường phố quen thuộc với người dân địa phương tại Trung Quốc.

Theo Tang, việc đưa Yinji sang Bắc Mỹ khó khăn hơn nhiều so với dự kiến. Nguồn cung nguyên liệu, tiêu chuẩn thiết bị và quy định về thực phẩm đều khác biệt, buộc doanh nghiệp phải tìm hiểu và xây dựng quy trình phù hợp với thị trường mới. Bếp trưởng của thương hiệu cũng dành nhiều thời gian tại Trung Quốc để nghiên cứu cách tái tạo hương vị nguyên bản.

Tang cho rằng các thương hiệu đã có tên tuổi ở Trung Quốc sở hữu lợi thế nhận diện, nhưng cũng phải đáp ứng kỳ vọng cao hơn của khách hàng, đặc biệt là những người đã quen với hương vị tại quê nhà. “Khách hàng sẽ ngay lập tức so sánh với những gì họ nhớ từ quê hương, vì vậy cái giá phải trả khi làm sai lớn hơn nhiều”, ông nói.

Theo Tang, thị trường ẩm thực Trung Quốc tại Bắc Mỹ đã thay đổi đáng kể trong khoảng một thập kỷ qua. Nhà hàng Trung Quốc không còn chỉ tập trung tại các khu phố người Hoa mà đã hiện diện ở những trung tâm thương mại phổ thông; trà sữa trở thành lựa chọn quen thuộc của giới trẻ địa phương, trong khi các nhà hàng cao cấp được sử dụng cho những bữa ăn tiếp khách doanh nghiệp.

Thực khách thưởng thức các món ăn tại một cửa hàng Yangguofu Malatang ở Paris. Nguồn: China Daily.

Tuy nhiên, cạnh tranh ngày càng gay gắt trong bối cảnh số lượng người nhập cư và du học sinh Trung Quốc giảm mạnh cũng tạo sức ép lên các doanh nghiệp.

Nhiều thương hiệu hơn nhưng ít khách hàng Trung Quốc hơn là thực tế chúng tôi đang đối mặt. Áp lực là có thật, nhưng cơ hội cũng dành cho những doanh nghiệp sẵn sàng đổi mới thực đơn hoặc mô hình kinh doanh để tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. 

Tang Junhao Chủ nhà hàng ở Toronto, Canada

Ở quy mô lớn hơn, các chuỗi nhà hàng Trung Quốc đang đẩy mạnh quốc tế hóa dựa trên hệ thống vận hành và chuỗi cung ứng được tiêu chuẩn hóa. Yangguofu Malatang là một trong những ví dụ nổi bật. Đến cuối năm 2025, chuỗi này có gần 7.000 cửa hàng trên toàn cầu, trong đó khoảng 200 cửa hàng tại hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Theo Zhu Hongzhen, người đứng đầu trung tâm thương hiệu kiêm giám sát hoạt động toàn cầu của Yangguofu Malatang, công ty bắt đầu mở rộng ra nước ngoài từ năm 2017, khi cạnh tranh tại thị trường nội địa gia tăng.

Mô hình malatang, trong đó thực khách tự chọn nguyên liệu và thưởng thức theo khẩu phần riêng, được đánh giá là phù hợp với thói quen ăn uống ở nhiều thị trường quốc tế. Việc tiêu chuẩn hóa quy trình chế biến cũng giúp chuỗi giảm sự phụ thuộc vào đội ngũ đầu bếp giàu kinh nghiệm tại từng địa điểm.

Khách hàng dùng bữa tại Shaxian Delicacies ở London. Ảnh: Ouyang Kaiyu/China News Service.

Tại Đức, doanh thu bình quân hàng tháng của mỗi cửa hàng Yangguofu Malatang đạt khoảng 150.000 - 170.000 euro. Ở London, thương hiệu còn chuyển đổi tầng hầm của cửa hàng chủ lực thành không gian biểu diễn nhạc sống và hài kịch, kết hợp ẩm thực với giải trí.

Dù vậy, mở rộng tại châu Âu đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng hệ thống quy định, thuế và chứng nhận khác nhau giữa các quốc gia. Quá trình từ lựa chọn địa điểm đến khai trương một cửa hàng có thể kéo dài hơn sáu tháng, so với vài tháng tại Trung Quốc.

Việc điều chỉnh sản phẩm theo khẩu vị địa phương cũng được xem là cần thiết. Tại Nhật Bản, Yangguofu Malatang giới thiệu các loại nước dùng thanh nhẹ hơn; trong khi một số cửa hàng tại Đông Nam Á bổ sung lựa chọn mang hương vị tom yum.

Theo Zhu, doanh nghiệp phải tìm được điểm cân bằng giữa thích ứng và duy trì bản sắc. Điều chỉnh quá nhiều có thể khiến sản phẩm mất đi đặc trưng vốn có, nhưng giữ nguyên hoàn toàn cũng có thể khiến người tiêu dùng địa phương khó tiếp nhận.

TỪ THỊ TRƯỜNG NGÁCH ĐẾN DÒNG CHẢY ẨM THỰC CHÍNH THỐNG

Amy Duan, nhà sáng lập Chihuo, một nền tảng truyền thông ẩm thực bằng tiếng Trung có ảnh hưởng tại Bắc Mỹ, cho rằng sự phát triển của ẩm thực Trung Quốc tại khu vực này đã trải qua nhiều giai đoạn.

Các đầu bếp chế biến bánh bao trong bếp của nhà hàng và quán bar China Live tại San Francisco. Nguồn: China Daily.

Ban đầu, các nhà hàng chủ yếu đáp ứng nhu cầu của cộng đồng sinh viên và người nhập cư Trung Quốc. Những món ăn mang đậm bản sắc vùng miền như ẩm thực Tứ Xuyên, Hồ Nam và lẩu dần xuất hiện nhiều hơn, tạo nền tảng cho sự phát triển tiếp theo. Ngày nay, các doanh nghiệp Trung Quốc đã xây dựng được hệ thống vận hành bài bản và chiến lược thương mại rõ ràng hơn khi tiếp cận thị trường Bắc Mỹ.

Theo Duan, các thương hiệu đồ uống từ trà là nhóm đạt bước tiến rõ nét nhất. Thành phần khách hàng ngày càng đa dạng, bao gồm người Mỹ gốc Hoa, người Mỹ gốc Hàn, thực khách gốc Mỹ Latinh và cả khách hàng da trắng tại một số thương hiệu đã thích ứng tốt với thị trường địa phương.

Dù vậy, Duan cảnh báo các thương hiệu không nên đánh giá thấp chi phí và thời gian cần thiết để xây dựng hoạt động kinh doanh tại Mỹ. Chi phí mở một nhà hàng tại nước này thường dao động từ 500.000 USD đến 1 triệu USD, trong khi việc đạt lợi nhuận cần một khoảng thời gian nhất định.

Theo bà Duan, những thương hiệu thất bại thường mắc sai lầm khi sao chép nguyên trạng mô hình kinh doanh tại Trung Quốc mà không nghiên cứu thị trường sở tại. Sự khác biệt về luật lao động, văn hóa tiêu dùng và nhịp độ kinh doanh có thể khiến mô hình từng thành công trong nước không đạt kết quả như kỳ vọng ở nước ngoài.

Theo Viện Nghiên cứu iiMedia, quy mô thị trường ẩm thực Trung Quốc toàn cầu tăng từ 227,5 tỷ USD năm 2020 lên 359,4 tỷ USD năm 2024 và được dự báo đạt 577,7 tỷ USD vào năm 2030.

Trong khi đó, ông Fan Guoyin, Tổng thư ký Viện Nghiên cứu Đưa ẩm thực Trung Quốc ra thế giới (Chinese Cuisine Going Global Research Institute), dự báo thị trường ẩm thực Trung Quốc toàn cầu sẽ đạt 449,9 tỷ USD vào năm 2027. Các chuỗi lẩu và đồ uống trà được kỳ vọng tiếp tục đóng vai trò động lực tăng trưởng, trong khi những dòng ẩm thực đặc trưng theo vùng miền có thể mở rộng phạm vi tiếp cận nhờ tiêu chuẩn hóa sản phẩm và mô hình kinh doanh.