Huy động vốn trái phiếu chính phủ trong thế cân bằng lãi suất

Thị trường còn nhiều sức ép

Từ đầu năm đến nay, tình hình thế giới, khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp đã tạo sức ép lên thị trường tài chính trong nước. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gay gắt; xung đột quân sự tại một số quốc gia, khu vực kéo dài; tăng trưởng kinh tế toàn cầu phục hồi chậm. Cùng với đó, lạm phát, giá xăng dầu và chi phí vận tải quốc tế vẫn ở mức cao, trong khi các nền kinh tế lớn duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt.

Một diễn biến đáng chú ý là lợi suất trái phiếu chính phủ (TPCP) tại các nền kinh tế phát triển tăng lên mức cao trong nhiều thập kỷ do áp lực lạm phát. Riêng lợi suất TPCP Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng khoảng 75 điểm cơ bản so với thời điểm đầu năm 2026. Trong thời gian tới, lợi suất này được dự báo tiếp tục biến động, phụ thuộc vào triển vọng tăng trưởng kinh tế, dự báo lạm phát và định hướng chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Nguồn: Kho bạc Nhà nước. Đồ họa: Phương Anh

Diễn biến tại các thị trường lớn tác động đến kỳ vọng của nhà đầu tư, trong đó có việc đánh giá mức sinh lời và lựa chọn kênh đầu tư. Khi triển vọng lãi suất chưa ổn định, tâm lý nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu cũng khó hình thành xu hướng chắc chắn. Đây là yếu tố Kho bạc Nhà nước (KBNN) phải tính đến trong quá trình tổ chức phát hành.

Ở trong nước, thanh khoản hệ thống ngân hàng những tháng gần đây đã cải thiện đáng kể so với đầu năm. Việc Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh một số quy định liên quan đến các chỉ tiêu an toàn vốn, cùng với khoảng cách giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động vốn dần được thu hẹp, đã hỗ trợ cải thiện thanh khoản.

Tuy nhiên, áp lực chưa hoàn toàn được giải tỏa. Mặt bằng lãi suất liên ngân hàng vẫn ở mức tương đối cao so với năm 2025. Các ngân hàng vẫn phải cân đối nguồn vốn và nhu cầu thanh khoản trong hoạt động. Điều này cũng ảnh hưởng đến quyết định tham gia đầu tư TPCP, bởi các tổ chức tín dụng phải tính toán giữa nhu cầu sử dụng vốn, khả năng sinh lời và kỳ vọng lãi suất.

Đối với KBNN, bài toán huy động vốn vì thế có 2 yêu cầu song hành. Một mặt, khối lượng phát hành phải đáp ứng nhiệm vụ ngân sách được giao, nhất là trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế được đặt ra ở mức cao. Mặt khác, việc phát hành phải phù hợp với khả năng tham gia của nhà đầu tư, tránh tạo thêm áp lực lên mặt bằng lãi suất và chi phí vay của ngân sách.

Nếu chỉ tập trung đẩy nhanh khối lượng phát hành mà không tính đến nhu cầu của thị trường, lãi suất huy động có thể chịu sức ép tăng. Ngược lại, nếu điều hành quá thận trọng, tiến độ huy động vốn có thể không đáp ứng yêu cầu nguồn lực cho ngân sách. Vì vậy, lựa chọn quy mô gọi thầu và mức lãi suất phù hợp với diễn biến cung - cầu là vấn đề quan trọng trong công tác phát hành TPCP mà KBNN hướng tới.

Điều hành linh hoạt, bảo đảm nguồn vốn với chi phí hợp lý

Bám sát chỉ đạo, định hướng của Đảng, Quốc hội, Chính phủ về phát triển kinh tế - xã hội và nhiệm vụ huy động vốn TPCP do Bộ Tài chính giao, KBNN tiếp tục chủ động tổ chức phát hành trái phiếu, góp phần huy động nguồn lực cho ngân sách nhà nước. Nhiệm vụ này phục vụ mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030 từ 10% trở lên, đồng thời giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Tính đến hết tháng 10/2026, KBNN đã tổ chức 43 phiên đấu thầu TPCP, với tổng khối lượng gọi thầu 719.500 tỷ đồng. Khối lượng dự thầu đạt 682.111 tỷ đồng, tương đương khoảng 95% khối lượng gọi thầu. Tỷ lệ này cao hơn mức khoảng 89% của 9 tháng trước đó.

Khối lượng TPCP trúng thầu đạt 368.423 tỷ đồng, bằng 92,1% kế hoạch năm 2026 đã điều chỉnh (400.000 tỷ đồng). Như vậy, sau 10 tháng, số vốn huy động đã tiến sát kế hoạch năm, trong bối cảnh thị trường vẫn có những yếu tố bất lợi.

Trước nhu cầu và kỳ vọng của nhà đầu tư về lãi suất TPCP cũng như mặt bằng lãi suất trên thị trường thứ cấp, KBNN đã chủ động điều tiết khối lượng phát hành ở mức hợp lý, duy trì lãi suất phù hợp. Cách điều hành này nhằm cân đối giữa yêu cầu huy động vốn của ngân sách với diễn biến cung - cầu trên thị trường trái phiếu, đồng thời góp phần giữ ổn định mặt bằng lãi suất.

Tính đến hết tháng 10/2026, kỳ hạn phát hành bình quân lũy kế đạt 8,57 năm; lãi suất phát hành bình quân là 4,23%/năm, tăng 0,03 điểm phần trăm so với mức bình quân 9 tháng đầu năm. Đây là hai chỉ tiêu quan trọng phản ánh điều kiện huy động vốn: kỳ hạn cho biết thời gian bình quân của khoản vay, còn lãi suất liên quan trực tiếp đến chi phí ngân sách phải trả cho nguồn vốn huy động.

Lãi suất phát hành TPCP được KBNN điều hành phù hợp với tình hình thị trường và định hướng chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Điều này đòi hỏi sự phối hợp trong theo dõi diễn biến lãi suất và thanh khoản, bởi thị trường trái phiếu Chính phủ không vận hành tách rời thị trường tiền tệ. Khi thanh khoản ngân hàng chịu áp lực, nhu cầu vốn của các tổ chức tín dụng và khả năng tham gia đầu tư trái phiếu cũng có thể thay đổi.

Do đó, điều hành phát hành TPCP không thể chỉ chạy theo tiến độ khối lượng. Mục tiêu huy động vốn phải đi cùng yêu cầu cân đối chi phí vay và duy trì sự ổn định của thị trường. Việc KBNN chủ động điều tiết khối lượng gọi thầu, lãi suất phát hành theo diễn biến thực tế là một phần trong cách tiếp cận này.

Trong những tháng cuối năm 2026, nhiệm vụ huy động vốn vẫn đặt ra trong bối cảnh thị trường tài chính - tiền tệ có thể tiếp tục biến động. Chính phủ yêu cầu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhưng đồng thời giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Vì vậy, việc huy động vốn cho ngân sách không thể tách rời yêu cầu ổn định thị trường và quản lý nợ công.

Bộ Tài chính, KBNN sẽ tiếp tục bám sát diễn biến thị trường, phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước để giữ ổn định mặt bằng lãi suất. Công tác phát hành TPCP cũng được đặt trong mối liên hệ với quản lý ngân sách nhà nước, điều hành ngân quỹ và quản lý nợ công. Các nhiệm vụ này cần được xem xét đồng bộ để việc huy động vốn vừa đáp ứng nhu cầu chi của ngân sách, vừa phù hợp với khả năng của thị trường.