HVA - ONUS và bài học về niềm tin trong kỷ nguyên tài sản số

Việc Chủ tịch HVA và người sáng lập ONUS bị khởi tố đang thu hút sự chú ý của thị trường tài chính. Sự việc không chỉ liên quan đến rủi ro đầu tư, mà còn đặt ra nhiều câu hỏi về mô hình kinh doanh kết hợp giữa doanh nghiệp niêm yết và nền tảng tài sản số.

"Ma trận" giữa sàn chứng khoán và ví tiền số

Nhiều năm qua, thị trường tài chính Việt Nam chứng kiến một hiện tượng lạ: Những doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán truyền thống nhưng lại có "hơi thở" đậm chất tiền mã hóa (crypto). HVA là một ví dụ điển hình. Từ một doanh nghiệp có xuất phát điểm trong lĩnh vực nông nghiệp, công ty này đã chuyển hướng sang đầu tư công nghệ và gắn với nền tảng ONUS - một hệ sinh thái tài sản số thu hút lượng lớn người dùng.

Vương Lê Vĩnh Nhân và Trần Quang Chiến là 2 trong số các đối tượng bị khởi tố, bắt tạm giam có liên quan đến tạo lập các đồng tiên mã hóa VNDC, ONUS, HNG... phát hành và bán cho nhà đầu tư thông qua sàn giao dịch tiền mã hóa ONUS - Ảnh: HVA.group

Bản thân sự kết hợp giữa hai lĩnh vực này không phải điều bất thường. Trong nhiều nền kinh tế, các công ty công nghệ tài chính cũng đang tìm cách kết nối thị trường vốn với các sản phẩm số mới.

Tuy nhiên sự kết nối giữa hai hệ thống này cũng có thể tạo ra một vòng lặp kỳ vọng: nhà đầu tư chứng khoán đặt cược vào câu chuyện tăng trưởng của tài sản số để mua cổ phiếu HVA, trong khi người dùng nền tảng tiền số lại bị thuyết phục bởi uy tín của một doanh nghiệp niêm yết và người đứng đầu của nó. Trong bối cảnh đó, dòng tiền giữa hai thực thể có thể tác động qua lại, tạo ra những tín hiệu tăng trưởng dễ khiến thị trường đánh giá quá mức triển vọng thực.

Khi lớp vỏ công nghệ được bóc tách, câu hỏi cốt lõi vẫn quay về mô hình tạo ra giá trị. Nếu dòng tiền chủ yếu đến từ nhà đầu tư mới thay vì hoạt động kinh doanh thực, cấu trúc đó có nguy cơ mang những đặc điểm quen thuộc của các mô hình tài chính dựa trên dòng tiền nối tiếp - điều từng nhiều lần được nhắc đến trong các vụ việc Ponzi trong kỷ nguyên số.

Thủ đoạn "lùa gà" bằng thuật ngữ 4.0

Hành vi "thao túng thị trường" vốn không phải là khái niệm mới. Tuy hiện nay, trong vụ việc liên quan đến hệ sinh thái HVA - ONUS, các thủ đoạn đã được nâng cấp tinh vi bằng những thuật ngữ như Blockchain, AI, Staking hay DeFi. Những khái niệm này vốn dĩ mang tính đột phá kỹ thuật, nhưng khi rơi vào tay những kẻ có ý đồ trục lợi, chúng trở thành công cụ đắc lực để mê hoặc những nhà đầu tư thiếu kiến thức nhưng thừa lòng tham.

Việc sở hữu một nền tảng giao dịch như ONUS cho phép những người điều hành nắm quyền "sinh sát" đối với giá trị các đồng tiền số trong hệ sinh thái của chính mình. Họ có thể dễ dàng tạo ra các đợt sóng giá ảo, tự mua tự bán để lôi kéo người dùng mới tham gia. Khi giá trị các tài sản ảo này được đẩy lên cao vô tội vạ trên ứng dụng và để làm đẹp báo cáo tài chính cho công ty mẹ trên sàn chứng khoán, từ đó kích thích giá cổ phiếu tăng vọt.

Chưa dừng lại ở đó, các sản phẩm như "Staking" (gửi tiền nhận lãi suất cao) thực chất là một hình thức huy động vốn trái phép núp bóng đầu tư công nghệ. Trong khi các ngân hàng thương mại phải tuân thủ tỷ lệ dự trữ bắt buộc và các chỉ số an toàn vốn nghiêm ngặt, thì các nền tảng như ONUS lại hoạt động dựa trên "niềm tin" thuần túy.

Tiền của người dùng thay vì được bảo chứng bằng tài sản thật, lại bị dùng để "đỡ giá" cho cổ phiếu hoặc đầu tư vào các dự án rủi ro khác của lãnh đạo. Khi thị trường rung lắc hoặc bị cơ quan chức năng "sờ gáy", hệ thống này lập tức mất thanh khoản, đẩy hàng vạn nhà đầu tư vào cảnh trắng tay chỉ sau một đêm.

Bài học về sự tỉnh táo trước "miếng pho mát" miễn phí

Vụ việc Chủ tịch HVA và người sáng lập ONUS bị khởi tố còn phơi bày lỗ hổng chí tử trong khung pháp lý đối với tài sản ảo tại Việt Nam. Khi tài sản số vẫn nằm trong vùng tối, chưa được định danh rõ ràng là tài sản hay hàng hóa, những "ông trùm" công nghệ có thể dễ dàng huy động hàng ngàn tỉ đồng mà không cần ký quỹ, không cần bảo hiểm tiền gửi, và cũng chẳng có cơ chế giám sát rủi ro nào ngoài những lời hứa hẹn trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, lỗi không chỉ nằm ở phía quản lý. Nó còn nằm ở tâm lý "làm giàu nhanh" và sự lười biếng kiểm chứng thông tin của nhà đầu tư. Hào quang từ những tấm ảnh sang chảnh, những buổi hội thảo hoành tráng tại các khách sạn 5 sao, và những con số lãi suất thực tế không tưởng đã làm mờ mắt nhiều người. Họ quên mất một nguyên tắc bất biến của tài chính: Lợi nhuận luôn tỷ lệ thuận với rủi ro.

Khi một dự án hứa hẹn lợi nhuận gấp nhiều lần lãi suất ngân hàng mà không giải trình được nguồn gốc tạo ra giá trị, đó chắc chắn là một cái bẫy.

Việc cơ quan cảnh sát điều tra mạnh tay xử lý những sai phạm này là điều cần thiết để làm sạch môi trường đầu tư. Đây cũng là thông điệp đanh thép gửi đến những ai đang có ý định lợi dụng công nghệ để "lùa gà" hay thao túng tâm lý đám đông.

Công nghệ blockchain bản chất là minh bạch. Nếu nó được dùng làm tấm bình phong cho những hành vi gian lận cũ kỹ, thì sớm muộn gì "lăng kính" pháp luật cũng soi rọi tới. Các nhà đầu tư cũng cần thức tỉnh, nhìn vào giá trị thật và tính pháp lý của dự án.

Sự sụp đổ của những "đế chế" như HVA - ONUS chính là bài học xương máu: trong tài chính, không có lối tắt nào dẫn đến sự giàu có bền vững nếu nó không được xây dựng trên nền tảng của sự minh bạch và đạo đức kinh doanh.

Nam Phong