Iceland trở thành tâm điểm trong kế hoạch quân sự của Mỹ tại Bắc Cực

Ngoại trưởng Mỹ Rubio tới Căn cứ Không quân Keflavik thăm máy bay tuần tra hàng hải P-8A Poseidon của Hải quân Mỹ. Ảnh: Ngoại trưởng Marco Rubio/Tài khoản X

Theo truyền thông Mỹ, trong các cuộc gặp với giới chức Iceland, ông Rubio cho biết chính quyền Mỹ sẵn sàng mở rộng hợp tác an ninh, đồng thời đề cao cơ sở hạ tầng, công nghệ và năng lực giám sát của Iceland.

"Hai bên đều quan tâm đến việc tăng cường hợp tác", ông Rubio phát biểu, đồng thời đánh giá cao việc Iceland cho phép quân đội Mỹ sử dụng lãnh thổ, không phận và vùng biển của nước này, qua đó tạo điều kiện cho Mỹ tăng cường khả năng theo dõi các hoạt động tại khu vực và góp phần bảo đảm an ninh.

Mặc dù thỏa thuận đạt được tháng trước chưa đáp ứng yêu cầu của ông Trump về vấn đề Greenland - vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch - nhưng đã mở ra khả năng tăng cường hiện diện quân sự của Mỹ tại khu vực. Trong bối cảnh đó, vị trí chiến lược của Iceland càng trở nên quan trọng. Quốc gia này có các sân bay, cảng biển và cơ sở hạ tầng giám sát, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động liên quan Greenland và khu vực Bắc Đại Tây Dương.

"Đóng góp của Iceland chính là vai trò làm căn cứ. Bản thân đất nước chúng tôi đóng vai trò đó. Theo đúng nghĩa đen", Thủ tướng Iceland Kristrún Frostadóttir chia sẻ với Tạp chí Phố Wall (WSJ) trong một cuộc phỏng vấn tháng trước bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc. Bà cho biết phần lớn hoạt động hậu cần phục vụ Greenland trên thực tế đều đi qua Iceland do yếu tố địa lý, vì vậy nhu cầu đối với các dịch vụ liên quan có thể gia tăng và Iceland sẵn sàng hợp tác.

Chuyến thăm của ông Rubio là một phần trong chuyến công du ba ngày tới các nước đồng minh NATO, trong đó có Hy Lạp và Bồ Đào Nha, diễn ra vào thời điểm Mỹ đang dành sự quan tâm trở lại cho Bắc Cực sau một thời gian dài Washington không ưu tiên khu vực này kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Iceland là thành viên sáng lập NATO nhưng không duy trì lực lượng quân sự thường trực, qua đó càng làm nổi bật tầm quan trọng về vị trí chiến lược của quốc gia này.

Mỹ đã chấm dứt sự hiện diện quân sự thường trực tại Iceland vào năm 2006 khi chuyển hướng lực lượng sang các khu vực khác. Tuy nhiên, vị trí của hòn đảo trên một hành lang hàng hải chiến lược ngày càng trở nên quan trọng, trong bối cảnh Mỹ và các đối tác NATO tăng cường giám sát hoạt động hàng hải, cũng như bảo vệ cơ sở hạ tầng dưới biển.

Ngày 6/10, ông Rubio đã thăm máy bay tuần tra hàng hải P-8A Poseidon của Hải quân Mỹ tại Căn cứ Không quân Keflavik. Đây là loại máy bay luân phiên hoạt động tại Iceland nhằm theo dõi hoạt động hàng hải và tàu ngầm trên khắp Bắc Đại Tây Dương. Ông cũng tái hiện một bức ảnh nổi tiếng cùng người đồng cấp Iceland tại Nhà Höfði, địa điểm diễn ra hội nghị thượng đỉnh năm 1986 giữa cựu Tổng thống Mỹ Ronald Reagan và nhà lãnh đạo Liên Xô Mikhail Gorbachev.

"Thực tế là thế giới đã thay đổi trong 20 năm qua," ông Rubio nói. "Trọng tâm của chúng ta cũng đã thay đổi. Khu vực Bắc Cực đang thu hút rất nhiều sự chú ý".

Tuy nhiên, những tuyên bố trước đây của ông Trump về Greenland đã gây quan ngại trong các đồng minh NATO và tại Iceland. Một số người dân Iceland từng phản đối việc ông Trump đề cử Billy Long làm Đại sứ Mỹ tại Iceland, sau khi ông Long có phát biểu đùa về khả năng Iceland trở thành "bang thứ 52" của Mỹ. Sau đó, ông Long đã lên tiếng xin lỗi.

Một cuộc thăm dò của Gallup vào năm ngoái cho thấy gần 3/4 người dân Iceland coi sự quan tâm của Mỹ đối với Greenland và Bắc Cực là một mối đe dọa. Vào tháng 8, Bộ trưởng Tư pháp Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir cho rằng Iceland cùng các nước láng giềng Bắc Âu cần tính đến những thay đổi trong môi trường an ninh khu vực.

Căng thẳng gia tăng vào tháng trước khi Iceland triệu tập ông Long, sau khi ông Trump đăng tải hình ảnh hòn đảo này với quốc kỳ Mỹ. Hành động trên bị Thủ tướng Iceland gọi là không phù hợp.

Ngày 6/10, ông Rubio đã nỗ lực xoa dịu những bất đồng này, khẳng định Washington sẽ không mở rộng các hoạt động quân sự tại Iceland nếu không có sự hợp tác của nước này, đồng thời nhấn mạnh Mỹ tôn trọng chủ quyền của Iceland.

"Chúng tôi đang hướng về phía trước chứ không nhìn lại quá khứ", Ngoại trưởng Iceland Thorgerdur Katrín Gunnarsdóttir phát biểu.

Tuy nhiên, những bất đồng trước đây vẫn để lại tác động nhất định đối với quan hệ giữa Mỹ và khu vực. Thủ tướng Frostadóttir cho biết những tuyên bố của ông Trump từng gây "cú sốc lớn" và sẽ cần thời gian để khôi phục lòng tin, song bà cũng đánh giá việc Mỹ trở lại chú trọng Bắc Cực là một "điểm sáng".

"Chúng tôi đã nỗ lực rất lâu để thu hút sự chú ý của mọi người về phía Bắc", bà chia sẻ với tờ Journal. Bà đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải theo dõi những diễn biến liên quan đến Nga, Trung Quốc và tình hình an ninh tại khu vực.

Nỗ lực của Mỹ nhằm tăng cường nguồn lực quân sự tại Bắc Cực đang phải cân đối với các nhu cầu từ những khu vực khác. Một cuộc tập trận của NATO tại Iceland vào tháng trước đã cho thấy rõ áp lực này. Mặc dù quân nhân Mỹ có tham gia cuộc tập trận Northern Viking, quy mô hiện diện của quân đội Mỹ khi đó khiêm tốn hơn so với một số cuộc tập trận trước đây.

Ông Rubio lý giải việc giảm bớt sự hiện diện này là do các nhu cầu cấp thiết khác, trong đó có việc bảo đảm an ninh các tuyến hàng hải trong bối cảnh căng thẳng với Iran. Ông cho biết đôi khi lực lượng Mỹ không thể tham gia đầy đủ các cuộc tập trận, song sự vắng mặt này không phải là một "quyết định mang tính lâu dài".