IFRS – 'hộ chiếu' hút vốn ngoại của doanh nghiệp Việt

Bà Helen Brand, OBE, Tổng Giám đốc Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc (ACCA), chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương về vai trò của các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) đối với doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Bà Helen Brand, OBE, Tổng Giám đốc Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc (ACCA) trả lời phỏng vấn Báo Công Thương.

Minh bạch tài chính mở rộng cơ hội tiếp cận vốn quốc tế

– Thưa bà, chuẩn mực IFRS được ví như một “tấm hộ chiếu” để tiếp cận nguồn vốn toàn cầu. “Tấm hộ chiếu” này thực sự mở ra cơ hội gì cho doanh nghiệp?

Bà Helen Brand, OBE: Đây là một phép ẩn dụ rất hay và tôi muốn mở rộng thêm một ý. Hộ chiếu giúp xác nhận bạn là ai với một người chưa từng gặp bạn. Tuy nhiên, chỉ có hộ chiếu thôi thì chưa đủ để bạn được mời đến bất cứ nơi nào.

Điều mà các chuẩn mực quốc tế mang lại là giúp doanh nghiệp của một quốc gia trở nên dễ hiểu và dễ đánh giá hơn đối với những người không có hiểu biết sâu về thị trường địa phương và cũng không có cách đơn giản để kiểm chứng những thông tin được cung cấp.

Nếu doanh nghiệp thiếu IFRS thì sẽ phải đối mặt với việc khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn quốc tế. Bởi một nhà đầu tư sẽ có ba lựa chọn: bỏ ra chi phí lớn để thực hiện thẩm định chuyên sâu; áp dụng một mức chiết khấu để bù đắp cho sự không chắc chắn; hoặc tìm kiếm cơ hội ở một thị trường khác.

Tấm hộ chiếu IFRS giúp một doanh nghiệp được đưa vào danh sách xem xét. Nhưng điều quyết định dòng vốn có thực sự đến hay không vẫn là chất lượng của cơ hội đầu tư và mức độ tin cậy của những thông tin trong báo cáo đó.

- Khi đầu tư vào một doanh nghiệp, nhà đầu tư quốc tế quan tâm nhất đến điều gì, thưa bà? Những khoảng trống về tính minh bạch, khả năng so sánh và độ tin cậy còn là rào cản ra sao đối với doanh nghiệp khi tiếp cận nguồn vốn quốc tế?

Bà Helen Brand, OBE: Nghiên cứu của ACCA tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong năm 2026 cho thấy, các tổ chức quan tâm nhiều hơn đến thông tin và sự minh bạch trong báo cáo tài chính tại doanh nghiệp. Điều này đặc biệt đáng chú ý với một thị trường như Việt Nam. Điều đó có nghĩa rằng, vấn đề có thể không phải ở chỗ nhà đầu tư không tin những gì doanh nghiệp đang nói, mà là doanh nghiệp chưa nói đủ về những điều tích cực có thể xảy ra.

Họ muốn hiểu về tương lai, chứ không chỉ xác minh những gì đã xảy ra trong quá khứ. Họ muốn biết doanh nghiệp tạo ra giá trị như thế nào; điều gì có thể thúc đẩy quá trình tạo giá trị đó; điều gì có thể làm gián đoạn nó; và liệu ban lãnh đạo có thực sự hiểu được sự khác biệt giữa những yếu tố đó hay không.

Với ba rào cản gồm tính minh bạch, khả năng so sánh và độ tin cậy, tôi cho rằng cần tách riêng từng vấn đề bởi chúng đang ở những giai đoạn khác nhau. Tính minh bạch tại Việt Nam đã được cải thiện đáng kể, và định hướng quản lý trong nhiều năm qua khá nhất quán.

Độ tin cậy liên quan tới năng lực bảo đảm và xác minh thông tin. Năng lực này đang được cải thiện và cần tiếp tục được nâng cao.

Trong khi đó, khả năng so sánh hiện là vấn đề đáng quan tâm nhất. Đây là vấn đề của quá trình chuyển đổi chứ không phải bản thân các chuẩn mực. Khi các doanh nghiệp còn báo cáo trên những cơ sở khác nhau, việc so sánh đương nhiên sẽ khó khăn hơn so với thời điểm lộ trình chuyển đổi được hoàn tất. Vấn đề này sẽ dần được giải quyết theo thời gian.

IFRS không chỉ đơn thuần là yêu cầu về chuẩn mực kế toán, mà còn là giải pháp quan trọng giúp nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Chuẩn mực quốc tế nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt

- Nhiều doanh nghiệp xem việc áp dụng chuẩn mực IFRS là một khoản chi phí và nghĩa vụ tuân thủ. Theo bà, doanh nghiệp cần thay đổi cách nhìn như thế nào?

Bà Helen Brand, OBE: Nghiên cứu toàn cầu của chúng tôi cho thấy, 71% tổ chức cho biết yêu cầu pháp lý vẫn là lý do chính khiến họ thu thập và sử dụng thông tin về phát triển bền vững, tỷ lệ này ở châu Á - Thái Bình Dương và Nam Á là 73%.

Như vậy, tư duy coi báo cáo chủ yếu là để đáp ứng yêu cầu tuân thủ đang là cách tiếp cận phổ biến trên toàn cầu, chứ không phải một hạn chế riêng của Việt Nam.

Tuy nhiên, đó lại là một cách tiếp cận khá tốn kém vì một lý do rất cụ thể, đó là những doanh nghiệp coi báo cáo chỉ đơn thuần là một biểu mẫu cần nộp thường phải làm công việc đó hai lần.

Lần thứ nhất là để đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý. Sau đó, khi một nhà đầu tư nghiêm túc xuất hiện và đặt ra những câu hỏi mà hồ sơ báo cáo ban đầu không được thiết kế để trả lời, doanh nghiệp lại phải làm lại một cách bài bản hơn, thường trong điều kiện gấp gáp về thời gian.

Vì thế, cách nhìn mà tôi muốn khuyến khích các doanh nghiệp là, hãy nhận ra rằng các chuẩn mực IFRS không đơn giản chỉ là tuân thủ quy định của pháp luật, mà còn mở ra cơ hội quan trọng để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn và tăng cơ hội hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới. Đó chính là sự khác biệt giữa chi phí và đầu tư, và sự khác biệt này được quyết định từ cấp cao nhất của tổ chức, chứ không phải chỉ bên trong bộ phận tài chính.

- Trước các yêu cầu ngày càng cao về ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) và công bố thông tin, doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị hệ thống kế toán, tài chính và báo cáo như thế nào, thưa bà?

Bà Helen Brand, OBE: Liên minh châu Âu vừa hoàn tất gói đơn giản hóa Omnibus I (chính sách nhằm giảm bớt gánh nặng hành chính và pháp lý cho doanh nghiệp), qua đó thu hẹp đáng kể phạm vi các doanh nghiệp bắt buộc phải báo cáo theo Chỉ thị Báo cáo Phát triển bền vững doanh nghiệp (CSRD). Có thể dễ dàng hiểu điều này theo hướng rằng áp lực đang giảm bớt. Nhưng với một doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam, cách hiểu đó sẽ là một sai lầm.

Những doanh nghiệp vẫn thuộc phạm vi áp dụng chính là các khách hàng lớn của châu Âu, để thực hiện nghĩa vụ của mình, họ sẽ yêu cầu các nhà cung cấp cung cấp dữ liệu. Thu hẹp số doanh nghiệp phải trực tiếp báo cáo không đồng nghĩa với việc thu hẹp số doanh nghiệp bị yêu cầu cung cấp dữ liệu.

Bên cạnh đó, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đã bước vào giai đoạn chính thức từ ngày 1/1/2026, kéo theo các nghĩa vụ tài chính chứ không chỉ dừng ở yêu cầu báo cáo đối với hàng hóa có mức phát thải carbon cao nhập khẩu vào EU.

Điều tôi muốn khuyến nghị là doanh nghiệp cần đối xử với thông tin phát triển bền vững nghiêm túc như thông tin tài chính, với cùng hệ thống kiểm soát, cùng kỷ luật và cùng kỳ vọng rằng thông tin đó có thể được một bên độc lập xác minh. Cùng với đó, doanh nghiệp cũng nên từng bước xây dựng hệ thống theo các chuẩn mực của Hội đồng chuẩn mực kế toán toàn cầu (ISSB), gồm IFRS S1 và IFRS S2, với vai trò là nền tảng toàn cầu đang hội tụ, để một hệ thống có thể phục vụ mọi khách hàng và mọi bên cho vay, thay vì phải chạy theo từng bảng câu hỏi riêng lẻ.

- Theo bà, ba ưu tiên doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung ngay lúc này để hấp dẫn dòng vốn ngoại là gì?

Bà Helen Brand, OBE: Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang thay đổi, theo tôi để tiếp cận dòng vốn quốc tế, doanh nghiệp Việt cần ưu tiên 3 yếu tố. Trong đó, ưu tiên thứ nhất là, tạo sự chắc chắn cho quá trình chuyển đổi báo cáo. Điều doanh nghiệp cần lúc này là khả năng dự báo, tức là sự rõ ràng, không mơ hồ về việc đối tượng nào phải báo cáo theo cơ sở nào và từ thời điểm nào, để các bộ phận tài chính có thể lên kế hoạch cho hệ thống và tuyển dụng nhân sự dựa trên một mốc thời gian cụ thể.

Ưu tiên thứ hai là, xây dựng lộ trình quốc gia về báo cáo phát triển bền vững. Các chuẩn mực ISSB đang trở thành nền tảng chung toàn cầu. Những quốc gia công bố sớm lộ trình áp dụng sẽ giúp doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị, thay vì buộc họ phải phản ứng trong thế bị động.

Ưu tiên thứ ba là, xây dựng năng lực ở quy mô đủ lớn. Điều cần thiết không phải chỉ là một số ít chuyên gia xuất sắc, mà là một lực lượng nhân sự chuyên môn đủ lớn để các tổ chức quốc tế có thể xây dựng và vận hành đội ngũ của mình tại Việt Nam.

- Xin cảm ơn bà!