Iran ngỏ ý khôi phục thỏa thuận với Mỹ

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 25/9 tuyên bố, Tehran ủng hộ lời kêu gọi của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về việc khôi phục bản ghi nhớ Islamabad giữa Iran và Mỹ.

"Tôi trân trọng những hỗ trợ thấu đáo và đầy trách nhiệm của Chủ tịch Tập Cận Bình đối với việc khôi phục Biên bản Ghi nhớ Islamabad, cũng như nỗ lực giải quyết các bất đồng thông qua đối thoại và ngoại giao", ông Pezeshkian viết trên mạng xã hội X.

Tổng thống Iran cho biết, Tehran "tán thành cách tiếp cận này" và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quay lại những cam kết đã được thống nhất, đồng thời tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán nghiêm túc và hướng tới kết quả.

Tuyên bố được đưa ra một ngày sau khi Chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi Iran và Mỹ khôi phục MOU Islamabad. Lời kêu gọi xuất hiện trong chuyến thăm Mỹ của ông Tập, nơi ông có cuộc gặp với Tổng thống Mỹ Donald Trump.

MOU Islamabad được Iran và Mỹ công bố hồi tháng 6-2026. Văn bản gồm 14 điểm, trong đó hai bên cam kết chấm dứt các hoạt động quân sự và hướng tới một thỏa thuận cuối cùng trong thời hạn tối đa 60 ngày.

Văn bản cũng đề cập việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân, Iran tạo điều kiện cho tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, xử lý vấn đề hạt nhân và từng bước dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt.

Tuy nhiên, khuôn khổ này không duy trì được lâu. Xung đột tiếp tục bùng phát trở lại trước khi hai bên hoàn tất tiến trình đàm phán. Vì vậy, việc Tehran đề nghị quay lại MOU không đồng nghĩa Iran và Mỹ đã đạt được thỏa thuận mới.

Thông điệp của ông Pezeshkian cũng tương phản với tuyên bố được ông đưa ra tại Đại hội đồng Liên hợp quốc ngày 24/9. Khi đó, Tổng thống Iran khẳng định, Tehran sẽ "không quỳ gối" trước sức ép từ Washington và tuyên bố Iran không tìm kiếm vũ khí hạt nhân nhưng vẫn bảo vệ quyền phát triển công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Chỉ một ngày sau, trong cuộc phỏng vấn với Fox News, ông Pezeshkian cho biết, Iran không muốn kéo dài chiến sự và sẵn sàng tìm kiếm giải pháp thông qua đối thoại. Ông cho rằng việc xung đột có chấm dứt hay không phụ thuộc phần lớn vào lựa chọn của Mỹ.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng duy trì các kênh tiếp xúc với Washington. Ông đã gặp đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner tại New York thông qua trung gian.

Các cuộc tiếp xúc được tiến hành trong bối cảnh Tehran tìm cách nối lại nỗ lực ngoại giao nhưng vẫn chưa tạo ra đột phá.

Việc Iran ủng hộ khôi phục MOU Islamabad cũng liên quan tới đề xuất mới về eo biển Hormuz.

Tehran cho biết, sẵn sàng mở lại tuyến hàng hải chiến lược này trong vòng 7 ngày nếu Mỹ giảm sức ép quân sự và dỡ phong tỏa đối với các cảng Iran.

Reuters cho biết, đề xuất đã được Tehran chuyển tới Washington thông qua các bên trung gian từ ngày 16/9.

Trong MOU hồi tháng 6, vấn đề Hormuz cũng chiếm vị trí quan trọng. Iran cam kết tạo điều kiện cho tàu thương mại qua lại trong thời gian chuyển tiếp, trong khi Mỹ bắt đầu dỡ bỏ phong tỏa hải quân. Văn bản đồng thời dành tối đa 60 ngày để hai bên đàm phán một thỏa thuận cuối cùng.

Như vậy, thông điệp mới từ Tehran cho thấy Iran vẫn để ngỏ khả năng sử dụng khuôn khổ Islamabad làm cơ sở cho đàm phán.

Tuy nhiên, những khác biệt về chương trình hạt nhân, trừng phạt, phong tỏa và an ninh khu vực vẫn là những vấn đề lớn mà Washington và Tehran phải giải quyết nếu muốn khôi phục tiến trình này.