Iran tuyên bố phá hủy hệ thống radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 tỷ đô của Mỹ tại Qatar

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã phá hủy hệ thống radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 Block 5 đặt tại căn cứ không quân Al Udeid, Qatar. Đây là cơ sở quân sự trọng yếu của Mỹ, đóng vai trò trung tâm trong mạng lưới phòng thủ tên lửa của Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM).

Bối cảnh vụ tấn công vào căn cứ Al Udeid

Dù phía Mỹ và Qatar chưa xác nhận độc lập về mức độ thiệt hại của radar, các cơ quan chức năng Qatar cho biết hệ thống phòng không nước này đã đánh chặn 65 tên lửa đạn đạo và 12 máy bay không người lái (UAV) trong đợt tấn công. Tuy nhiên, hai tên lửa đạn đạo vẫn đánh trúng khu vực căn cứ và một UAV được xác định đã nhắm trực diện vào trạm radar cảnh báo sớm.

Nếu radar bị hư hại nghiêm trọng, phạm vi cảm biến của Mỹ tại Vùng Vịnh có thể bị thu hẹp đáng kể, khiến thời gian cảnh báo sớm trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo bị rút ngắn.

Thông số kỹ thuật của "mắt thần" AN/FPS-132 Block 5

Hệ thống radar AN/FPS-132 Block 5 là một phần của mạng lưới radar cảnh báo sớm nâng cấp (UEWR) với giá trị thương vụ ước tính khoảng 1,1 tỷ USD. Radar này sử dụng mảng pha tần số UHF cố định để phát hiện và theo dõi tên lửa đạn đạo ở khoảng cách cực xa, đồng thời truyền dữ liệu cho các hệ thống đánh chặn như Patriot, THAAD hoặc tàu chiến Aegis.

Khác với radar xoay truyền thống, UEWR điều khiển chùm tia điện tử với tốc độ cực nhanh, cho phép giám sát liên tục trên diện rộng và theo dõi đồng thời nhiều mục tiêu ở cách xa hàng nghìn km. Đây không phải là hệ thống phòng thủ điểm mà là cảm biến chiến lược xây dựng quỹ đạo tên lửa cho toàn bộ mạng lưới phòng thủ khu vực.

Lỗ hổng của hệ thống radar tỷ đô

Dù tối tân, AN/FPS-132 vẫn tồn tại những hạn chế cố hữu. Do là trạm radar cố định với mảng ăng-ten khổng lồ lộ thiên, hệ thống này trở thành mục tiêu dễ xác định trên bản đồ và khó che giấu. Bên cạnh đó, việc tối ưu hóa cho phạm vi phát hiện xa ở băng tần UHF khiến độ phân giải của nó thấp hơn so với radar băng tần X.

Trong thực tế chiến đấu, hệ thống này chủ yếu đảm nhiệm nhiệm vụ theo dõi sớm và phân loại ban đầu, còn việc xác định mục tiêu chi tiết sẽ được chuyển cho các radar khác gần khu vực phòng thủ.

Một yếu tố gây rủi ro khác là chiến thuật tấn công bão hòa. Khi đối phương sử dụng đồng loạt số lượng lớn tên lửa và UAV, các hệ thống phòng không có thể bị quá tải, khiến những mục tiêu giá trị cao như radar cảnh báo sớm dễ bị lọt qua các lớp bảo vệ.

Hệ quả đối với mạng lưới phòng thủ Mỹ

Việc mất một radar tầm xa sẽ làm giảm khả năng theo dõi liên tục và rút ngắn thời gian phản ứng, buộc lực lượng phòng không phải phụ thuộc vào các cảm biến dự phòng như vệ tinh cảnh báo sớm hồng ngoại hoặc radar AN/TPY-2 di động. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định mạng lưới phòng thủ nhiều lớp của Mỹ tại Trung Đông sẽ không sụp đổ hoàn toàn nhờ cấu trúc cảm biến đa tầng.

Vụ việc là lời nhắc nhở về tầm quan trọng của các "mắt xích đầu tiên" trong chuỗi tiêu diệt mục tiêu. Trong chiến tranh hiện đại, các radar cảnh báo sớm không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành mục tiêu chiến lược hàng đầu mà đối phương luôn tìm cách vô hiệu hóa.

Tuệ Nhân