Nhà sản xuất tiêm kích HAL của Ấn Độ đối mặt áp lực từ sự cố kỹ thuật và sự trỗi dậy của khối tư nhân

Cổ phiếu của HAL, nhà sản xuất máy bay chiến đấu duy nhất của Ấn Độ, đã ghi nhận mức sụt giảm 11,8% trong vòng 6 tháng qua. Nguyên nhân chủ yếu đến từ các sự cố kỹ thuật nghiêm trọng của dòng tiêm kích nội địa Tejas, áp lực ngày càng tăng từ phía quân đội và sự tham gia sâu rộng của các tập đoàn tư nhân vào chuỗi cung ứng quốc phòng.

HAL hiện là doanh nghiệp quốc phòng do nhà nước kiểm soát, đóng vai trò nòng cốt trong tham vọng tự chủ vũ khí của New Delhi. Tuy nhiên, những trục trặc gần đây của Tejas — dòng máy bay chiến đấu hạng nhẹ (LCA) — đã đặt ra dấu hỏi lớn về năng lực quản lý dự án và duy trì tiến độ sản xuất của đơn vị này.

Máy bay chiến đấu hạng nhẹ tự chế đầu tiên của Ấn Độ Tejas cất cánh tại sân bay Bangalore. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Khủng hoảng niềm tin từ các sự cố kỹ thuật

Sự cố nghiêm trọng nhất xảy ra vào ngày 21/11/2025, khi một chiếc Tejas do HAL chế tạo bất ngờ gặp nạn và rơi tại Triển lãm Hàng không Dubai, khiến một phi công thuộc Không quân Ấn Độ tử nạn. Ngay sau đó, HAL đã phải xác nhận thêm một lỗi kỹ thuật khác liên quan đến dòng máy bay này trong báo cáo gửi sàn giao dịch chứng khoán.

Dù phía HAL không chính thức xác nhận việc đình chỉ hoạt động toàn bộ đội bay, nhưng nhiều nguồn tin cho biết các cuộc kiểm tra bảo dưỡng quy mô lớn đang được triển khai. Đáng chú ý, dòng tiêm kích này đã vắng mặt hoàn toàn trong cuộc tập trận lớn của Không quân Ấn Độ vào ngày 27/2/2026, càng làm tăng thêm nghi ngại về tính sẵn sàng chiến đấu.

Dự án Tejas vốn được phê duyệt từ thập niên 1980 với mục tiêu thay thế các phi đội MiG-21 cũ kỹ. Tuy nhiên, sau nhiều thập kỷ trì hoãn, mãi đến năm 2015, lô máy bay đầu tiên mới được bàn giao. Sự chậm trễ kéo dài đã khiến lãnh đạo quân đội, cụ thể là Tư lệnh Không quân Ấn Độ, Thống chế A.P. Singh, từng công khai bày tỏ sự thiếu tin tưởng vào tiến độ của HAL trong một sự kiện vào tháng 2/2025.

Sức ép từ các tập đoàn tư nhân trong nước

Mặc dù HAL vẫn nắm giữ sổ đơn hàng khổng lồ trị giá khoảng 1,89 nghìn tỷ rupee (tương đương 20,5 tỷ USD) tính đến tháng 3/2025, nhưng vị thế độc quyền của doanh nghiệp này đang bị đe dọa bởi khối tư nhân. Các tập đoàn đa ngành lớn của Ấn Độ đang nhanh chóng mở rộng năng lực sản xuất máy bay quân sự thông qua các liên minh quốc tế.

Vào tháng 6/2025, Tata Advanced Systems đã ký thỏa thuận với Dassault Aviation của Pháp để sản xuất linh kiện cho tiêm kích Rafale. Trước đó, công ty này cũng đã tham gia chế tạo bộ phận cho máy bay vận tải C-130J của Mỹ. Trong khi đó, bộ phận quốc phòng của tập đoàn Adani cũng vừa đạt được thỏa thuận với Leonardo (Italy) để sản xuất và bảo trì các dòng trực thăng quân sự như AW169M và AW109 TrekkerM.

Sự trỗi dậy của khu vực tư nhân diễn ra trong bối cảnh Ấn Độ cấp thiết muốn hiện đại hóa không quân sau cuộc xung đột với Pakistan hồi tháng 5/2025. Trong trận không chiến đó, tiêm kích Rafale của Ấn Độ đã lần đầu tiên bị bắn hạ khi đối đầu với máy bay J-10 do Trung Quốc sản xuất của phía Pakistan.

Tương lai của dự án tiêm kích thế hệ thứ năm

Áp lực đối với HAL càng gia tăng khi xuất hiện thông tin công ty có thể bị loại khỏi vai trò sản xuất nguyên mẫu cho dự án tiêm kích thế hệ thứ năm AMCA (Advanced Medium Combat Aircraft). Thay vào đó, chính phủ Ấn Độ đang xem xét giao dự án trọng điểm này cho các doanh nghiệp tư nhân như Tata hoặc Larsen & Toubro.

Mặc dù Giám đốc điều hành HAL, ông D.K. Sunil, khẳng định chưa nhận được thông báo chính thức, nhưng xu hướng đa dạng hóa nguồn cung quốc phòng của chính phủ New Delhi là rất rõ ràng. Để hiện đại hóa lực lượng, Ấn Độ đã phê duyệt gói mua sắm 3,6 nghìn tỷ rupee vào ngày 12/2, bao gồm máy bay trinh sát P-8I và bổ sung thêm 114 chiếc Rafale, một phần trong số đó sẽ được đồng sản xuất tại nội địa.

Bất chấp những thách thức, một số chuyên gia thị trường vẫn duy trì cái nhìn lạc quan về dài hạn đối với HAL. Ông Vijay Goel từ ICICI Direct nhận định rằng các doanh nghiệp tư nhân hiện vẫn chưa có đủ hệ sinh thái công nghiệp và kinh nghiệm để thay thế hoàn toàn HAL trong việc sản xuất máy bay chiến đấu phức tạp. Các tổ chức tài chính như Jefferies cũng dự báo xu hướng nội địa hóa quốc phòng sẽ tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng đơn hàng cho HAL trong những năm tới.

Tuệ Nhân