IRGC thông báo về cách thức đi lại qua eo biển Hormuz

Tàu thuyền ở eo biển Hormuz, gần thành phố cảng Bandar Abbas, Iran. Ảnh: The Guardian/TTXVN

Sáng 25/6, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đưa ra tuyên bố cho biết việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz chỉ có thể được bảo đảm thông qua các tuyến hàng hải được Tehran phê chuẩn, đồng thời cảnh báo các tàu không được sử dụng những tuyến đường mới được công bố mà chưa có sự phối hợp với Iran.

Trong một tuyên bố được hãng thông tấn chính thức IRNA đăng tải, IRGC mô tả bất kỳ tuyến đường mới nào qua eo biển Hormuz được thiết lập mà không có sự biết trước hoặc phối hợp với Iran là “không thể chấp nhận được” và “hoàn toàn nguy hiểm”.

Theo hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ, trong tuyên bố, IRGC còn nhấn mạnh: “Con đường duy nhất được phép lưu thông qua eo biển Hormuz là tuyến đường do Cộng hòa Hồi giáo Iran công bố”.

IRGC cũng cho biết mọi tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz phải phối hợp với lực lượng hải quân của họ thông qua kênh liên lạc hàng hải quốc tế Channel 16, đồng thời cảnh báo rằng những trường hợp vi phạm sẽ phải đối mặt với các biện pháp xử lý.

Trước đó vào ngày 24/6, Chính phủ Oman thông báo đã phối hợp với Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) thiết lập một hành lang hàng hải tạm thời nhằm hỗ trợ các tàu thuyền lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz sau thời gian dài gián đoạn do xung đột tại Trung Đông.

Các tàu có nhu cầu sử dụng hành lang hàng hải này sẽ phải phối hợp với IMO và tuân thủ các tọa độ hàng hải do tổ chức này cùng giới chức Oman công bố. Biện pháp trên được triển khai nhằm bảo đảm an toàn cho hoạt động vận tải biển trong giai đoạn các tuyến hàng hải tại khu vực đang từng bước được khôi phục.

Oman cho biết, mục tiêu của sáng kiến là duy trì quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz phù hợp với luật pháp quốc tế và Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, trong đó khẳng định quyền lưu thông qua các tuyến hàng hải quốc tế mà không bị áp đặt các loại phí quá cảnh.

Thông báo của Oman được đưa ra trong bối cảnh hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz đang dần phục hồi sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hạ nhiệt căng thẳng, tạo điều kiện để tuyến hàng hải chiến lược này mở cửa trở lại sau gần bốn tháng gián đoạn.

Trước đó, IOM cũng công bố kế hoạch sơ tán hơn 11.000 thủy thủ mắc kẹt tại khu vực Vùng Vịnh và phối hợp với các quốc gia liên quan để khôi phục hoạt động hàng hải bình thường.

Hình ảnh từ vệ tinh của Cơ quan Vũ trụ và Hàng không Mỹ (NASA) về eo biển Hormuz. Ảnh: The Gulf News/TTXVN

Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có ý nghĩa lớn đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.

Hai tuyến hàng hải của eo biển Hormuz, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.

Bình thường, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua đây mỗi ngày, chiếm gần một phần tư thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu.

Phần lớn lượng dầu này được tiêu thụ tại châu Á, trong đó Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm đa số lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz. Châu Âu cũng phụ thuộc vào tuyến đường này cho một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu từ Qatar.

Không giống nhiều tuyến hàng hải chiến lược khác, eo biển Hormuz gần như không có phương án thay thế quy mô lớn khả thi: chỉ có Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vận hành các đường ống dẫn dầu, nhưng tổng công suất vẫn thấp hơn nhiều so với lưu lượng qua eo biển.

Kể từ khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz vào ngày 2/3, không cho phép Mỹ hoặc các quốc gia tham gia các cuộc tấn công gần đây vào Iran đi qua tuyến hàng hải quan trọng này, thị trường năng lượng toàn cầu vào tình trạng biến động nghiêm trọng.

Trước khi xung đột bùng nổ, khoảng 135 tàu và 1/5 lượng dầu khí của thế giới đã đi qua eo biển này mỗi ngày. Việc đóng cửa eo biển đã gây ra những biến động rộng khắp trên thị trường năng lượng và đẩy giá dầu lên hơn 100 USD/thùng.

Trong thời gian xung đột, theo dữ liệu của IMO, hơn 40 tàu đã bị trúng tên lửa, với phần lớn các tàu bị ảnh hưởng là tàu chở dầu.

Vào ngày 17/6, Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã ký điện tử Bản ghi nhớ Islambad - văn kiện được cho là nhằm mở đường cho việc chấm dứt cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động chống lại Iran vào ngày 28/2.

Thỏa thuận hòa bình tạm thời giữa Washington và Tehran đã làm tăng sự tự tin của các công ty vận tải biển trong việc cho tàu đi qua eo biển Hormuz, với sự gia tăng đáng kể về lưu lượng giao thông

Theo công ty theo dõi dữ liệu vận tải Kpler, hơn 20 tàu chở dầu với tổng cộng khoảng 35 triệu thùng dầu thô đã đi qua eo biển Hormuz kể từ khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận mở lại tuyến hàng hải chiến lược này.

Giá dầu gần trở lại vùng giá trước khi xung đột Trung Đông bùng phát vào cuối tháng 2. Ảnh minh họa: THX/TTXVN

Cùng với sự gia tăng của nguồn cung từ Trung Đông, giá xăng dầu thế giới đã giảm mạnh.

Tính tới lúc 10h16 ngày 25/6 (giờ Việt Nam), hợp đồng dầu WTI giao tháng 8 giảm 1.66%, xuống quanh 69 USD/thùng, trong khi dầu Brent mất 1.79%, lùi xuống dưới 73 USD/thùng - gần trở lại vùng giá trước khi xung đột Trung Đông bùng phát vào cuối tháng 2.