Israel: Phe đối lập thống nhất đề cử Gadi Eisenkot thành lập chính phủ mới

Cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel Gadi Eisenkot (giữa), lãnh đạo đảng Yashar, bên những người ủng hộ tại trụ sở tranh cử của đảng ở Tel Aviv, Israel, ngày 28/10/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Đáng chú ý, lãnh đạo đảng Yisrael Beytenu, ông Avigdor Liberman, ngày 2/11 tuyên bố sẽ chính thức đề cử ông Eisenkot trong các cuộc tham vấn với Tổng thống Isaac Herzog, qua đó củng cố đáng kể triển vọng của phe đối lập. Tuy nhiên, những bất đồng về thành phần liên minh và cách thức hợp tác với các đảng Arập vẫn là trở ngại lớn đối với nỗ lực thành lập chính phủ mới.

Theo truyền thông Israel, trước tuyên bố của ông Liberman, lãnh đạo đảng B’Yachad, cựu Thủ tướng Naftali Bennett, và lãnh đạo đảng Dân chủ, ông Yair Golan, đã cam kết đề nghị Tổng thống Herzog giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho ông Eisenkot. Với sự ủng hộ của cả 4 đảng thuộc khối đối lập, đề cử này đang có cơ hội nhận được sự đồng thuận rộng rãi hơn sau những bất đồng xuất hiện trong những ngày qua.

Trong cuộc bầu cử Quốc hội Israel ngày 27/10 vừa qua, đảng Yashar của ông Eisenkot giành được 21 ghế, trở thành lực lượng lớn nhất trong khối đối lập, vượt xa đảng B’Yachad của ông Bennett với 12 ghế. Đảng Dân chủ của ông Golan giành 8 ghế, trong khi Yisrael Beytenu của ông Liberman có 7 ghế. Tổng cộng, 4 đảng này nắm giữ 48 ghế trong Quốc hội mới gồm 120 thành viên.

Phát biểu tại cuộc họp báo ngày 2/11, ông Liberman xác nhận đảng Yisrael Beytenu sẽ đề cử ông Eisenkot làm Thủ tướng, đồng thời ủng hộ ông Yair Lapid, lãnh đạo đảng Yesh Atid, đảm nhiệm chức Chủ tịch Quốc hội (Knesset). Ông Liberman cũng cho biết các đảng đối lập sẽ tiến hành thu thập chữ ký vào tuần tới nhằm thay thế Chủ tịch Knesset đương nhiệm Amir Ohana, thành viên đảng Likud của ông Netanyahu.

Theo ông Liberman, việc thay thế ông Ohana có ý nghĩa quan trọng nhằm khôi phục hoạt động của Quốc hội và thúc đẩy tiến trình bầu Kiểm toán trưởng nhà nước. Các lực lượng đối lập cũng muốn giành quyền kiểm soát chương trình nghị sự lập pháp, qua đó tạo điều kiện thúc đẩy những sáng kiến chính trị, trong đó có việc thành lập ủy ban điều tra cấp nhà nước về những sai sót dẫn tới cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023.

Tuy nhiên, việc các đảng đối lập thống nhất về ứng cử viên Thủ tướng chưa đồng nghĩa với việc đã hình thành được một liên minh cầm quyền. Khối này hiện có 48 ghế, thấp hơn nhiều so với mức 61 ghế cần thiết để chiếm đa số tại Knesset.

Hai đảng Arập trong Quốc hội mới, gồm Danh sách Chung (Joint List) và đảng Ra’am, giành tổng cộng 19 ghế và đã bày tỏ sẵn sàng ủng hộ ông Eisenkot trong quá trình thành lập chính phủ. Nếu nhận được sự ủng hộ của toàn bộ 19 nghị sĩ này, ứng cử viên của phe đối lập có thể nhận được sự hậu thuẫn của 67 nghị sĩ.

Lãnh đạo hai đảng Arập đã tổ chức cuộc gặp phối hợp đầu tiên kể từ sau bầu cử ngày 2/11. Ông Ahmad Tibi, lãnh đạo đảng Ta’al thuộc đảng Liên danh Chung, cho biết mục tiêu của cuộc gặp là phối hợp nhằm chấm dứt chính phủ do ông Netanyahu, ông Itamar Ben-Gvir và ông Bezalel Smotrich đứng đầu, hướng tới thành lập một chính phủ mới theo đường lối thay đổi.

Dù vậy, phương án thành lập chính phủ thiểu số dựa vào sự hậu thuẫn của các đảng Arập vẫn gây tranh cãi trong nội bộ phe đối lập. Trước đây, ông Liberman từng phản đối cách tiếp cận này và cảnh báo một chính phủ thiểu số như vậy có thể chỉ tồn tại chưa đầy một năm, cuối cùng tạo điều kiện để ông Netanyahu trở lại nắm quyền với thế đa số lớn hơn. Ông Liberman cho rằng cần nhanh chóng thành lập một chính phủ có khả năng hoạt động ổn định, thay vì để Israel tiếp tục rơi vào vòng xoáy bầu cử.

Một khả năng khác được đề cập là tìm kiếm sự ủng hộ từ bên ngoài của các đảng Do Thái Chính thống cực đoan (Haredi), đặc biệt là đảng Do Thái giáo Thống nhất Torah (UTJ). Đảng này từng thuộc liên minh ủng hộ ông Netanyahu nhưng đang bất mãn do chưa đạt được thỏa thuận về miễn nghĩa vụ quân sự cho các học viên trường tôn giáo. Ngoài ra, khả năng thành lập chính phủ đoàn kết giữa phe đối lập và đảng Likud cũng chưa hoàn toàn bị loại trừ, dù những người thân cận với ông Eisenkot khẳng định không xem xét phương án tham gia chính phủ do ông Netanyahu lãnh đạo.

Theo giới phân tích, bế tắc chính trị có thể khiến Israel phải tổ chức cuộc bầu cử mới nếu các bên không đạt được thỏa thuận liên minh. Một phương án khác là chính phủ do ông Eisenkot lãnh đạo nhưng chỉ nhận được sự ủng hộ từ bên ngoài của các đảng Arập, song mô hình này có nguy cơ tồn tại trong thời gian ngắn. Trong khi đó, ông Netanyahu cũng có thể tìm cách vận động các nhân vật đối lập tham gia một chính phủ đoàn kết, thậm chí đề xuất cơ chế luân phiên chức Thủ tướng để phá vỡ thế bế tắc.

Theo lịch trình, Tổng thống Isaac Herzog sẽ bắt đầu tham vấn đại diện các đảng được bầu vào Knesset khóa 26 từ ngày 4/11, theo thứ tự từ các đảng có ít ghế đến nhiều ghế. Sau khi hoàn tất tham vấn, Tổng thống sẽ quyết định nghị sĩ nào có khả năng tập hợp được sự ủng hộ lớn nhất để giao nhiệm vụ thành lập chính phủ. Người được giao nhiệm vụ có 28 ngày để hoàn tất tiến trình này và có thể được gia hạn thêm tối đa 14 ngày.

Knesset khóa mới dự kiến tuyên thệ nhậm chức ngày 10/11, bất kể tiến trình đàm phán thành lập chính phủ có đạt kết quả hay không. Trong bối cảnh không phe nào giành được đa số tuyệt đối, việc ông Eisenkot nhận được sự ủng hộ của các lực lượng đối lập và các đảng Arập sẽ là bước đi quan trọng, nhưng chưa đủ để bảo đảm Israel sớm thoát khỏi tình trạng bế tắc chính trị kéo dài.