Italy đề xuất lập mạng lưới trung tâm hồi hương ngoài EU

Người di cư tìm cách vào Ceuta bằng cách bơi qua biển hoặc trèo qua tuyến đê chắn sóng dọc bờ biển Fnideq, thị trấn phía Bắc Maroc. Ảnh: AA/TTXVN

Theo truyền thông châu Âu ngày 3/8, Italy đang thúc đẩy kế hoạch mở rộng mô hình trung tâm người di cư tại Albania ra toàn EU, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng tại Ceuta làm gia tăng sức ép đối với chính sách kiểm soát biên giới của khối.

Bộ trưởng Nội vụ Italy Matteo Piantedosi dự kiến trình bày đề xuất tại cuộc họp bất thường của các bộ trưởng nội vụ EU ngày 4/8. Cuộc họp được triệu tập sau khi khoảng 70.000 người di cư vượt biên vào Ceuta, vùng lãnh thổ tự trị của Tây Ban Nha nằm trên bờ biển Bắc Phi, trong những ngày gần đây.

Theo kế hoạch của Rome, EU sẽ xây dựng một mạng lưới trung tâm bên ngoài lãnh thổ khối để tiếp nhận, quản lý và tổ chức hồi hương những người nước ngoài nhập cảnh trái phép. Hồ sơ xin tị nạn và tình trạng cư trú của họ có thể được xử lý trong thời gian lưu trú tại các cơ sở này.

Một số quốc gia châu Phi đang được xem xét làm địa điểm đặt trung tâm, trong đó Uganda được coi là một trong những lựa chọn khả thi nhất. Danh sách sơ bộ còn bao gồm Ghana, Senegal, Tunisia, Libya, Mauritania, Ai Cập, Ethiopia, cùng một số nước nằm ngoài các tuyến di cư truyền thống như Uzbekistan, Armenia và Montenegro.

Các quốc gia gồm Đức, Áo và Hà Lan đã bày tỏ quan tâm đến khả năng triển khai các dự án tại Uganda. Tuy nhiên, nguồn tài chính dành cho kế hoạch, bao gồm tỷ lệ đóng góp giữa ngân sách EU và từng quốc gia thành viên, vẫn chưa được thống nhất.

Ngoại trưởng Italy Antonio Tajani cho biết Rome muốn xây dựng chiến lược chung về di cư, tập trung vào thực thi Hiệp ước Di cư và Tị nạn của EU cũng như đẩy nhanh hoạt động hồi hương.

Ông Tajani đề cập khả năng xây dựng các trung tâm theo mô hình Albania tại nhiều quốc gia châu Phi, đặc biệt là những nước xuất phát hoặc nằm trên tuyến trung chuyển của người di cư.

Ý tưởng này lần đầu được Thủ tướng Giorgia Meloni đưa ra vào cuối tháng 6, sau khi EU thông qua quy định mới về hồi hương. Chính phủ Italy hiện muốn chính thức trình kế hoạch lên 26 quốc gia thành viên còn lại và đề xuất sử dụng ngân sách chung của khối để vận hành các cơ sở.

Rome cũng sẽ kêu gọi EU áp dụng chặt chẽ hơn chương trình ưu đãi thuế quan GSP+, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Cơ chế này gắn các lợi ích thương mại dành cho các nước đang phát triển với mức độ hợp tác trong việc tiếp nhận trở lại công dân bị từ chối nhập cảnh hoặc cư trú tại châu Âu.

Theo Italy, sử dụng ưu đãi thương mại làm công cụ đàm phán có thể giúp EU tăng cường hợp tác với các nước có công dân di cư tới châu Âu, qua đó thúc đẩy quá trình hồi hương những người không đủ điều kiện ở lại.

Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh Italy và Tây Ban Nha bất đồng ngày càng rõ rệt về cách xử lý cuộc khủng hoảng di cư tại Ceuta.

Ông Tajani mô tả chính sách của chính phủ Italy là nghiêm ngặt nhưng ôn hòa, đồng thời cho rằng cách tiếp cận của Madrid không nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ các quốc gia thành viên khác.

Ngoại trưởng Italy lập luận rằng châu Âu không đủ khả năng tiếp nhận người di cư không giới hạn và cần ưu tiên các biện pháp kiểm soát biên giới, thỏa thuận với nước thứ ba và tổ chức hồi hương. Ông cũng cáo buộc chính phủ Tây Ban Nha đưa yếu tố ý thức hệ vào vấn đề di cư, thay vì tập trung vào các giải pháp thực tế.

Mô hình tại Albania vẫn gặp trở ngại

Song song với đề xuất ở cấp EU, Italy đang tìm cách đưa trung tâm Gjader tại Albania hoạt động hết công suất sớm nhất có thể nếu các vấn đề pháp lý được giải quyết.

Kế hoạch ban đầu dự kiến các cơ sở tại Albania có thể tiếp nhận tối đa 3.000 người mỗi tháng, tương đương khoảng 36.000 người một năm, để thực hiện thủ tục xét duyệt nhanh đơn xin tị nạn tại biên giới.

Tuy nhiên, kể từ tháng 4 năm ngoái, trung tâm Gjader chủ yếu được sử dụng làm nơi tạm giữ những người chờ hồi hương. Chỉ vài trăm người được đưa tới đây và số trường hợp thực sự bị hồi hương vẫn còn hạn chế.

Khu phức hợp Gjader gồm một trung tâm dành cho người xin tị nạn với 880 giường, một khu tạm giữ chờ hồi hương có sức chứa 144 người và một cơ sở giam giữ nhỏ dành cho 20 người.

Italy cũng xây dựng một điểm tiếp nhận ban đầu tại cảng Schengjin, dành cho những người được lực lượng Italy đưa khỏi khu vực trung tâm Địa Trung Hải. Tuy nhiên, nhiều lệnh tạm giữ tại các cơ sở ở Albania không được tòa án phê chuẩn, khiến dự án liên tục bị đình trệ.

Những khó khăn này có thể trở thành một trong các vấn đề được các thành viên EU đặt ra khi xem xét đề xuất nhân rộng mô hình Albania. Bên cạnh nguồn tài chính, khối sẽ cần thống nhất về cơ sở pháp lý, tiêu chuẩn bảo vệ người xin tị nạn và trách nhiệm của các quốc gia thứ ba tham gia kế hoạch.