JICA đề xuất 4 trụ cột hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Công nghệ và nguồn nhân lực là nền tảng

Tại họp báo thường niên của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) diễn ra sáng 7/10, ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA Việt Nam, cho biết tổ chức này đang triển khai một gói hỗ trợ mới dành cho các cải cách của Việt Nam, trên cơ sở những thay đổi trong mô hình tăng trưởng và bối cảnh kinh tế quốc tế.

Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA Việt Nam chia sẻ tại Họp báo.

Theo JICA, trong nhiều năm qua, tăng trưởng của Việt Nam chủ yếu dựa vào các ngành sản xuất thâm dụng lao động, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và hội nhập với thị trường toàn cầu. Mô hình này đã tạo ra những kết quả đáng kể, nhưng khi Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, nhu cầu tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới ngày càng rõ nét.

Trong bối cảnh đó, JICA cho rằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hiện đại hóa thể chế và nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện năng suất, tăng khả năng chống chịu và nâng vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đồng thời, những vấn đề mới như an ninh kinh tế, khả năng chống chịu chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng, khoáng sản thiết yếu, trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn và công nghệ vũ trụ đang trở thành những yếu tố ngày càng quan trọng đối với năng lực cạnh tranh dài hạn. Hai Chính phủ Việt Nam và Nhật Bản cũng đã xác định an ninh kinh tế là một lĩnh vực hợp tác ưu tiên mới.

Theo ông Kobayashi Yosuke, gói hỗ trợ mới của JICA gồm 4 trụ cột có tính bổ trợ lẫn nhau: Thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực; phát triển doanh nghiệp trong nước và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; cải thiện môi trường đầu tư; phát triển hạ tầng chiến lược.

Ở trụ cột đầu tiên, JICA xác định nguồn nhân lực là yếu tố trung tâm của quá trình chuyển đổi. Tổ chức này dự kiến hỗ trợ từ tư vấn chính sách, xây dựng thể chế đến giáo dục đại học, hợp tác nghiên cứu và tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới học thuật.

Các lĩnh vực được JICA ưu tiên gồm công nghệ vũ trụ, công nghiệp bán dẫn, AI và chuyển đổi số. JICA cũng đang trao đổi với Chính phủ Việt Nam về khả năng cung cấp một khoản vay chương trình mới dành cho AI và chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, công nghệ sẽ được ứng dụng trong chuyển đổi xanh, quản lý rủi ro thiên tai, nông nghiệp, giao thông và y tế. Tháng 3/2026, JICA đã ký khoản vay trị giá 50 tỷ yên cho chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh, hướng tới tăng trưởng xanh và nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

Một hướng hợp tác khác là phát triển nguồn nhân lực và tăng cường trao đổi tri thức giữa hai nước. JICA đặt mục tiêu thúc đẩy “tuần hoàn chất xám” giữa Việt Nam và Nhật Bản, tạo điều kiện để sinh viên, nhà nghiên cứu, kỹ sư và doanh nhân hai nước tăng cường giao lưu, qua đó hỗ trợ lưu chuyển tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong khuôn khổ chương trình Học bổng Phát triển Nguồn nhân lực (JDS), dự kiến 29 cán bộ lãnh đạo tương lai của Chính phủ Việt Nam sẽ sang Nhật Bản học thạc sĩ và tiến sĩ. Dự án hợp tác kỹ thuật tại Trường Đại học Việt Nhật cũng đã bước sang giai đoạn thứ ba từ tháng 8/2026.

Tăng năng lực doanh nghiệp, cải thiện thể chế và hạ tầng

Một trọng tâm khác trong gói hỗ trợ của JICA là nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam và khả năng tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Theo JICA, sau nhiều thập kỷ thu hút FDI, thách thức tiếp theo của Việt Nam là tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong nước trong các mạng lưới sản xuất, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng liên kết với doanh nghiệp nước ngoài. Hỗ trợ của JICA sẽ tập trung vào đổi mới sáng tạo, nâng cấp công nghệ, chuyển giao công nghệ, kết nối kinh doanh và tăng khả năng tiếp cận tài chính.

Toàn cảnh Họp báo.

Trong lĩnh vực phát triển năng lực quản trị, JICA tiếp tục hợp tác với Viện Phát triển nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (VJCC) thuộc Trường Đại học Ngoại thương. Thông qua chương trình Keieijuku kéo dài 10 tháng, hơn 1.000 lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam đã được đào tạo về phương pháp quản trị theo kinh nghiệm Nhật Bản.

Về tài chính, JICA cho biết sẽ tiếp tục tận dụng nguồn vốn đầu tư tài chính khu vực tư nhân. Tổ chức này vừa hoàn thành khoản vay dành cho BIDV trong chương trình hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa khu vực nông thôn. JICA cũng dự kiến mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực liên quan đến an ninh kinh tế như năng lượng, khoáng sản thiết yếu, an ninh lương thực và an ninh hàng hải; trong đó có nghiên cứu khả năng hỗ trợ Việt Nam tăng cường dự trữ dầu khí chiến lược.

Ở trụ cột thứ ba, JICA xác định môi trường đầu tư minh bạch, có khả năng dự đoán, hiệu quả và tạo dựng niềm tin vào thể chế là điều kiện quan trọng đối với tăng trưởng bền vững. Từ kinh nghiệm hợp tác nhiều thập kỷ với Việt Nam trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp, JICA sẽ tiếp tục hỗ trợ xây dựng và thực thi thể chế, chính sách. Các lĩnh vực hợp tác gồm hệ thống pháp luật và tư pháp, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, chính sách thuế và đổi mới mô hình quản trị, trong đó có triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Trụ cột cuối cùng là hạ tầng chiến lược. JICA cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam phát triển cơ sở vật chất phục vụ giáo dục và nghiên cứu, hạ tầng công nghệ, đường sắt đô thị, cảng biển, đường bộ, cầu, hệ thống thoát nước và xử lý nước thải.

Đáng chú ý, trong tháng 5/2026, JICA đã ký hai hiệp định vay với tổng giá trị khoảng 40 tỷ yên, tương đương 249,8 triệu USD, để phát triển hạ tầng thiết yếu tại 8 tỉnh miền núi phía Bắc, gồm giao thông, thủy lợi, cấp nước và kè sông. Theo JICA, điểm quan trọng trong các dự án hạ tầng không chỉ nằm ở việc xây dựng công trình mà còn là chuyển giao công nghệ, qua đó nâng cao năng lực công nghệ và năng lực công nghiệp của Việt Nam trong dài hạn.