Kể chuyện một 'lương sư' của ngành Giáo dục TPHCM

Nhà giáo Trương Song Đức (trái) trong ngày sinh nhật 83 tuổi. Ảnh: L.N.Đ

Người thầy giỏi làm cho đất nước thịnh vượng, hùng cường. Khi chọn nghề dạy học, bước vào trường sư phạm rồi tốt nghiệp ra trường, người thầy luôn mang theo chữ “lương sư” như hành trang và lý tưởng cho suốt cuộc đời gắn bó với mái trường, với bục giảng.

Đầu Xuân, tôi xin kể câu chuyện về thầy Trương Song Đức - nguyên Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM. Trước khi đảm nhận cương vị này trong năm học 1997-1998, anh đã trải qua nhiều vị trí công tác như Trưởng Phòng GD&ĐT, Chủ tịch UBND và Bí thư Quận ủy Quận 1 (cũ).

Những việc làm đầu tiên khi nhận nhiệm vụ Giám đốc

Sau khi nhận nhiệm vụ và hoàn tất thủ tục bàn giao, chỉ một tuần sau, Giám đốc đã mời toàn bộ trưởng, phó phòng của Sở họp để trao đổi về việc sắp xếp lại nơi làm việc của các phòng ban; đồng thời trang bị thêm các phương tiện cần thiết như bàn ghế, máy tính xách tay, máy lạnh. Theo anh, môi trường làm việc đầy đủ điều kiện sẽ giúp nâng cao năng suất và hiệu quả công việc.

Anh cũng đề nghị chấm dứt việc tổ chức tiệc cưới trong khuôn viên Sở vào cuối tuần. Theo anh, việc cán bộ, chuyên viên tranh thủ phục vụ tiệc cưới để tăng thêm thu nhập là chính đáng và đáng trân trọng. Tuy nhiên, không gian của cơ quan giáo dục cần được giữ gìn sự trang nghiêm; Công đoàn nên tìm những hình thức hỗ trợ đoàn viên phù hợp hơn.

Tại căng-tin của Sở, bữa ăn trưa miễn phí cho cán bộ, chuyên viên cần được tổ chức trong không gian được cải tạo, trang trí phù hợp để tạo bầu không khí ấm cúng, vui tươi. Buổi sáng, trước giờ làm việc, anh em cán bộ, nhân viên Sở có thể dùng điểm tâm, uống cà phê, trò chuyện trao đổi thông tin và đọc báo.

Đối với vỉa hè đường Lê Thánh Tôn trước cổng Sở, anh đề nghị không bố trí cửa hàng sách của công ty sách và thiết bị. Không gian của Sở GD&ĐT cần được sử dụng đúng chức năng của ngành giáo dục.

Việc đi cơ sở tại các trường học và phòng giáo dục quận, huyện phải được duy trì thường xuyên. Sở sẽ báo cáo, xin UBND thành phố chủ trương mua thêm ô tô, đồng thời thay thế các xe đã cũ để phục vụ công tác.

Anh Đức cũng đề nghị các phòng, ban tiếp tục đóng góp ý kiến, gửi về Văn phòng để tổng hợp, phối hợp với Phòng Kế hoạch - Tài chính triển khai thực hiện.

Đại diện lãnh đạo Thành ủy TPHCM thăm, chúc mừng nhà giáo Trương Song Đức nhân ngày Nhà giáo Việt Nam năm 2024. Ảnh: SGGP.

Dấu ấn từ chương trình Tiếng Anh tăng cường

Năm học 1998-1999, Giám đốc chủ trương triển khai dạy Tiếng Anh tăng cường từ lớp 1 với thời lượng 8 tiết/tuần. Đây là hướng đi hoàn toàn mới trong giáo dục phổ thông. Tuy nhiên, với tầm nhìn chiến lược của Giám đốc, trong bối cảnh thành phố đang phát triển và hội nhập quốc tế, Tiếng Anh sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong tương lai.

Phòng Giáo dục Tiểu học được giao chủ trì thực hiện, phối hợp với anh Trần Văn On - chuyên viên môn Tiếng Anh Phòng GD Trung học và anh Cao Huy Thảo - chuyên viên môn Tiếng Anh Phòng GD&ĐT Quận 1, mở hai lớp 1 tại Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo (Quận 1).

Hằng tuần, nhóm phụ trách tổ chức họp để theo dõi việc học tập của học sinh ở cả hai chương trình Tiếng Việt và Tiếng Anh. Giám đốc chỉ đạo rõ: nếu học sinh học tốt Tiếng Việt nhưng kết quả Tiếng Anh không đạt thì cần xem xét lại chương trình Tiếng Anh có quá tải hay không, hoặc giáo viên giảng dạy chưa phù hợp khiến học sinh khó tiếp thu.

Sau một năm học, học sinh đều đạt kết quả tốt ở cả hai chương trình. Thành công bước đầu nhanh chóng lan tỏa đến nhiều trường tiểu học tại các quận, huyện, tạo niềm tin cho các năm học tiếp theo. Nhiều trường chủ động đề nghị mở lớp Tiếng Anh tăng cường.

Trước nhu cầu tăng nhanh, để bảo đảm chất lượng và hiệu quả dạy - học, Giám đốc chỉ đạo triển khai một số nội dung quan trọng.

Điều kiện mở lớp: Trường tiểu học muốn tổ chức lớp Tiếng Anh tăng cường phải có công văn của UBND quận, huyện và cam kết bảo đảm cơ sở vật chất, trang thiết bị theo yêu cầu của Sở GD&ĐT. Học sinh đóng học phí, trong đó 80% được dùng để chi trả lương cho giáo viên trực tiếp giảng dạy.

Giám đốc Sở GD&ĐT Trương Song Đức đón tiếp Bí thư Thành ủy TPHCM Nguyễn Minh Triết và Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Vũ Hùng làm việc với ngành Giáo dục thành phố. Ảnh tư liệu.

Việc tuyển chọn giáo viên được thực hiện qua ba bước.

Thí sinh làm bài khảo sát trình độ Tiếng Anh do Sở ra đề, tổ chức coi và chấm thi.

Thí sinh tiếp tục tham gia phần đọc và đối thoại bằng tiếng Anh; Công ty Sách Thiết bị thực hiện ghi âm và phân tích năng lực ngôn ngữ. Công việc này do anh Lanh - chuyên viên của công ty - phụ trách, người có chuyên môn và rất nhiệt tình trong việc tìm kiếm mẫu để làm đồ dùng dạy học Tiếng Anh.

Sau đó, chuyên viên của Hội đồng Anh trực tiếp đối thoại với thí sinh để đánh giá khả năng giao tiếp.

Kết quả được tổng hợp và lựa chọn theo thứ tự điểm từ cao xuống. Giám đốc ra quyết định công nhận giáo viên dạy Tiếng Anh tăng cường cấp tiểu học. Việc tuyển chọn được thực hiện theo nhu cầu nhưng phải bảo đảm chuẩn mực và tuyệt đối khách quan.

Do số lượng học sinh đăng ký học rất đông trong khi chỉ tiêu có hạn, việc tuyển sinh phải thông qua khảo sát năng lực học Tiếng Anh. Phòng Giáo dục Tiểu học chịu trách nhiệm tổ chức. Các em vừa hoàn thành chương trình mầm non nên việc khảo sát được thiết kế nhẹ nhàng nhưng vẫn bảo đảm chọn đúng đối tượng.

Cô Thụy Anh - chuyên viên Phòng Giáo dục Tiểu học - đã tham khảo nhiều tài liệu để xây dựng đề khảo sát và hướng dẫn giám khảo đánh giá. Các trường tổ chức đón tiếp thí sinh nhỏ tuổi chu đáo, tạo không khí vui tươi. Giám khảo được hoán đổi giữa các quận, huyện để bảo đảm tính khách quan.

Dù công tác chuẩn bị rất kỹ lưỡng, trên các mặt báo vẫn xuất hiện nhiều ý kiến khác nhau, cả ủng hộ lẫn chưa đồng tình.

Khi công bố kết quả, Sở mời đại diện UBND và Phòng GD&ĐT các quận, huyện tham dự để hiểu rõ ý nghĩa của việc khảo sát - nhằm lựa chọn những học sinh có năng lực học Tiếng Anh theo chuẩn quốc tế.

Thực tế cho thấy học sinh chương trình Tiếng Anh tăng cường vẫn học tốt chương trình Tiếng Việt. Sau khi nghe báo cáo, Giám đốc rất tin tưởng và yêu cầu Phòng Tiểu học cùng nhóm phụ trách tiếp tục theo dõi, nghiên cứu để hoàn thiện chương trình.

Nhóm phụ trách vẫn duy trì họp hằng tuần. Anh On tiếp tục tìm kiếm tài liệu, biên soạn bài giảng cho giáo viên; anh Huy Thảo thường xuyên đến thăm lớp để theo dõi tình hình giảng dạy.

Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo từng đón cố Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Vũ Hùng đến dự giờ, thăm hỏi, động viên và khen ngợi giáo viên. Ông còn thân mật bắt tay học sinh, trò chuyện bằng tiếng Anh với các em. Trường cũng vinh dự đón Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Đặng Huỳnh Mai đến thăm.

Tuy vậy, trong nhiều năm, khi Quốc hội họp vẫn có ý kiến đề cập đến chương trình Tiếng Anh tăng cường của TPHCM. Bộ GD&ĐT yêu cầu Sở báo cáo. Phòng Giáo dục Tiểu học đã soạn thảo văn bản, thống kê số liệu để Giám đốc ký gửi tường trình.

Đối với học sinh tốt nghiệp chương trình Tiếng Anh tăng cường bậc tiểu học, việc cấp giấy chứng nhận trình độ luôn là điều Giám đốc trăn trở, cùng với yêu cầu tài liệu giảng dạy phải đạt chuẩn quốc tế. Sở đã thành lập đoàn sang Singapore nghiên cứu, học tập kinh nghiệm.

Sau đó, Sở được Nhà xuất bản Đại học Oxford giới thiệu bộ sách Let’s Go dùng để giảng dạy từ lớp 1 đến lớp 5. Các chuyên viên Tiếng Anh nghiên cứu và tổ chức họp lấy ý kiến giáo viên. Sau khi phân tích, tất cả đều nhận thấy đây là bộ sách được sử dụng rộng rãi trên thế giới và đề nghị cho phép áp dụng trong chương trình Tiếng Anh tăng cường.

Về đánh giá kết quả học tập, Sở được Nhà Khảo thí Đại học Cambridge giới thiệu các kỳ thi theo cấp độ Starter, Movers, Flyers. Học sinh đăng ký dự thi do nhà khảo thí tổ chức; đề thi và việc chấm thi đều do phía Anh quốc thực hiện. Kết quả được cấp chứng nhận có giá trị quốc tế.

Nhờ vậy, chất lượng học tập ngày càng nâng cao, phụ huynh thêm tin tưởng cho con theo học. Số trường tham gia và số lượng học sinh đăng ký tăng nhanh. Phòng Giáo dục Tiểu học sau đó kiến nghị Ban Giám đốc bỏ kỳ khảo sát năng lực đầu vào.

Trong nhiều năm liên tiếp, TPHCM luôn có phổ điểm Tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT cao nhất cả nước. Tiếng Anh dần được xem như ngôn ngữ thứ hai trong giáo dục phổ thông - càng cho thấy tầm nhìn xa của anh Trương Song Đức.

Quy hoạch mạng lưới trường lớp cho giai đoạn phát triển mới

Giám đốc Trương Song Đức đã trình UBND TPHCM đề án thành lập Trường Đại học Sài Gòn trên cơ sở sáp nhập các trường Cao đẳng Sư phạm, Trung học Sư phạm và Sư phạm Mầm non.

Ngành Giáo dục thành phố mong muốn đội ngũ giáo viên đều đạt trình độ cử nhân sư phạm. Cách đây khoảng một phần tư thế kỷ, đây là mô hình còn rất mới, đồng thời mở ra hướng đi để nhiều địa phương sau này xây dựng trường đại học của riêng mình.

Bên cạnh đó, anh còn mong muốn thành phố có một trường chuyên về ngoại ngữ. Từ ý tưởng này, cơ sở của Trường Trung học Sư phạm được sử dụng để thành lập Trường Phổ thông chuyên Tiếng Anh Trần Đại Nghĩa, tuyển sinh từ lớp 6, đồng thời tiếp nhận học sinh tốt nghiệp tiểu học chương trình Tiếng Anh tăng cường.

Song song với đó, thành phố xây dựng Trường Phổ thông chuyên Nguyễn Thị Định nhằm tiếp nhận học sinh có năng khiếu thể dục thể thao, vừa đào tạo vận động viên vừa bảo đảm các em được học chương trình văn hóa bậc trung học.

UBND thành phố đã chấp thuận đề nghị của Sở GD&ĐT về quy hoạch mạng lưới trường lớp. Sau khi hoàn thiện báo cáo, UBND thành phố sẽ ban hành quyết định chính thức.

Theo thầy Trương Song Đức, trong giai đoạn mở cửa và hội nhập, hoạt động giao thương sẽ phát triển mạnh; nhiều công ty, xí nghiệp, siêu thị và cửa hàng sẽ hình thành. Lực lượng lao động tăng lên kéo theo mật độ dân số cao hơn. Vì vậy, việc dành quỹ đất xây dựng trường học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu học tập của con em người lao động.

Sở GD&ĐT đã thành lập đoàn công tác do Giám đốc làm trưởng đoàn, trực tiếp đến từng quận, huyện để trao đổi chi tiết với lãnh đạo địa phương về mật độ dân số, sự hình thành các khu dân cư, quỹ đất hiện có và nhu cầu trường học ở từng cấp học.

Tôi có dịp theo đoàn đến nhiều nơi và cảm nhận rõ sự chuẩn bị chu đáo cho thế hệ tương lai.

Trường Đại học Sài Gòn ngày nay. Ảnh: SGU.

TPHCM xác định năm 2000 là Năm Giáo dục, coi đây là dấu mốc lịch sử thúc đẩy sự phát triển của ngành. Thành ủy và UBND thành phố đã mời Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Minh Hiển vào thăm và làm việc. Bộ trưởng cùng các cục, vụ trưởng đã đến thăm nhiều trường, trực tiếp lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của giáo viên.

Trong buổi tổng kết, đoàn công tác của Bộ đưa ra nhiều đề xuất. Bí thư Thành ủy phát biểu tiếp thu và nêu hai vấn đề với Bộ trưởng.

Thứ nhất, chương trình Tiếng Anh tăng cường đã được triển khai nhiều năm, đạt kết quả tốt, được phụ huynh tin tưởng và đang tiếp tục mở rộng. Hằng năm, thành phố đều có báo cáo gửi Bộ. Nếu còn vấn đề chuyên môn, mong Bộ chỉ đạo để thành phố tiếp tục hoàn thiện.

Thứ hai, hồ sơ thành lập Trường Đại học Sài Gòn đã hoàn tất theo yêu cầu nhưng vẫn chưa được cấp phép. Nếu còn nội dung cần bổ sung, đề nghị Bộ hướng dẫn để thành phố thực hiện.

Ngay tại hội trường, Bộ trưởng đề nghị Chánh Văn phòng Bộ ghi nhận các ý kiến và cho biết sẽ sớm có phản hồi.

Không lâu sau đó, quyết định thành lập Trường Đại học Sài Gòn được ban hành. Đồng thời, chương trình Tiếng Anh tăng cường cũng được công nhận, trở thành thuật ngữ chuyên môn chính thức được Bộ GD&ĐT sử dụng trong các văn bản.

Nhà giáo Trương Song Đức (hàng đầu, bên trái) trong buổi cà phê gặp mặt với các nhà giáo - nguyên cán bộ Sở GD&ĐT TPHCM.

Nhắc đến anh - nguyên Giám đốc Sở GD&ĐT Trương Song Đức - tôi luôn dành trọn sự kính trọng và yêu mến. Có nhiều điều, dù rất nhỏ, nhưng đủ để người viết cảm thấy vô cùng nể phục.

Chẳng hạn, trong chương trình thay sách giáo khoa năm 2000, khi dư luận còn tranh luận về việc chọn âm “O” làm bài học đầu tiên trong sách Tiếng Việt lớp 1, nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã mời Hội Ngôn ngữ học thành phố và Sở GD&ĐT đến trao đổi.

Tôi được phân công thống kê, tổng hợp ý kiến giáo viên và kết quả học tập của học sinh để cùng đoàn Sở báo cáo. Trong buổi làm việc, Giám đốc Sở đã có những trao đổi học thuật rất thuyết phục với các tiến sĩ ngôn ngữ học về những vấn đề mà ngành Giáo dục thành phố đang triển khai.

Tôi vẫn nhớ khoảnh khắc nguyên Thủ tướng đến bắt tay anh; ngồi bên cạnh, tôi cũng được nắm bàn tay của vị Thủ tướng đã nghỉ hưu nhưng vẫn luôn dành sự quan tâm sâu sắc cho giáo dục.

Tôi xin ghi lại đôi dòng về vị “lương sư” - nguyên Giám đốc Sở GD&ĐT Trương Song Đức.

Bước sang năm Bính Ngọ, anh đã 84 tuổi. Mong anh luôn mạnh khỏe để được chứng kiến các thế hệ sau tiếp bước “lương sư”, đưa giáo dục Việt Nam vươn lên top hàng đầu thế giới theo định hướng của Bộ Chính trị và Tổng Bí thư Tô Lâm.

Lê Ngọc Điệp - Nguyên Trưởng phòng Giáo dục Tiểu học, Sở GD&ĐT TPHCM