Mỹ rơi vào thế nguy hiểm mới sau khi tung đòn 'tất tay' vào ban lãnh đạo Iran

Sau khi nắm được tin tình báo nói rằng Lãnh tụ tối cao Iran 86 tuổi Ali Khamenei gặp gỡ các quan chức cấp cao vào sáng 28/2/2026, Mỹ và Israel đã đẩy nhanh kế hoạch tấn công với hy vọng cùng một lúc loại bỏ toàn bộ giới lãnh đạo cấp cao của chính quyền Iran.

Nếu thành công, các quan chức Mỹ tính toán, khoảng trống quyền lực tạo ra có thể được lấp đầy bởi một loạt các nhà lãnh đạo cấp thấp hơn mà họ hy vọng sẽ sẵn sàng mở ra một kỷ nguyên thân thiện hơn với Mỹ ở Iran.

Eo biển Hormuz (ảnh) và sự trụ vững của chính quyền Iran đang gây khó cho chính quyền Tổng thống Trump. Đồ họa minh họa: Reuters.

Điều bất ngờ ngoài dự kiến

Các cuộc tấn công đầu tiên vào các mục tiêu trên đất nước Iran đã thành công trong việc hạ sát Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei và các phụ tá cấp cao khác. Tuy nhiên, khi các báo cáo ban đầu được đưa ra, rõ ràng là họ đã tạo ra một vấn đề mới: Tất cả các ứng cử viên mà chính quyền Mỹ đã nhắm đến cho vị trí lãnh đạo Iran cũng đã bị xóa sổ theo.

“Hầu hết những người chúng tôi lựa chọn đến đều đã chết”, Tổng thống Mỹ Trump thừa nhận vài ngày sau đó. “Và giờ chúng ta lại có thêm một nhóm nữa. Theo các báo cáo, họ cũng có thể đã chết. Vì vậy, tôi đoán sẽ có làn sóng thứ 3 ập đến. Chẳng mấy chốc, chúng ta sẽ không còn nhận ra ai nữa”.

Tác động rộng lớn hơn dự kiến của cuộc tập kích ban đầu nhằm vào giới lãnh đạo Iran đánh dấu sự khởi đầu một loạt các canh bạc đã biến một chiến dịch mà Nhà Trắng từng hình dung là một chiến dịch quân sự tập trung, kéo dài vài tuần, thành một cuộc chiến không hồi kết, leo thang vượt khỏi tầm kiểm soát của Mỹ, với những hậu quả kinh tế và chính trị ngày càng lan rộng - và không có chiến lược rút lui rõ ràng.

Thay vì sụp đổ nhanh chóng như mong muốn của Mỹ và Israel, chế độ Iran đã củng cố quyền kiểm soát và phản ứng mạnh mẽ hơn so với dự đoán của các quan chức Mỹ, tấn công các mục tiêu trên khắp Trung Đông, bao gồm cả các tàu chở dầu. Iran đã chặn đứng hiệu quả dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz, gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu mà chính quyền Mỹ hiện đang phải vật lộn để kiềm chế.

Mặc dù vậy, ông Trump tiếp tục ca ngợi cuộc chiến là một thành công vang dội, bám lấy quy mô lớn của chiến dịch quân sự và cho rằng Mỹ có thể tuyên bố chiến thắng bất cứ lúc nào. Nhưng sau hai tuần, Washington vẫn chưa thể đưa ra một chiến lược cụ thể nào để kết thúc cuộc xung đột ngày càng trở nên phức tạp, theo các cuộc phỏng vấn với hơn nửa tá người quen thuộc với các cuộc thảo luận nội bộ.

Cho đến nay, 13 binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng và khoảng 140 người khác bị thương kể từ khi cuộc chiến bắt đầu. Trên khắp nước Mỹ, các cuộc thăm dò dư luận ban đầu cho thấy rất ít dấu hiệu cho thấy công chúng ủng hộ ý tưởng chiến tranh.

Điều đó khiến các quan chức Mỹ phải chạy đua để vạch ra các giai đoạn tiếp theo của chiến dịch, nhận thức rõ lịch sử những cuộc phiêu lưu sai lầm của Mỹ ở Trung Đông, nhưng không chắc làm thế nào để tránh một số phận tương tự.

Ê-kíp ông Trump phấn chấn vì những cuộc tấn công trước đó

Bản tường thuật về những tuần đầu tiên của cuộc chiến Iran này được rút ra từ các cuộc phỏng vấn trên khắp thế giới, bao gồm các quan chức Mỹ đương nhiệm và tiền nhiệm, các cố vấn và đồng minh của Tổng thống Trump, các quan chức nước ngoài, đại diện ngành công nghiệp, các nhà phân tích bên ngoài và những người khác quen thuộc với các cuộc thảo luận nội bộ đã định hình giai đoạn mở đầu của cuộc xung đột.

Trong một cuộc phỏng vấn, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt đã bác bỏ những ý kiến cho rằng ông Trump và nhóm của ông không chuẩn bị cho bất kỳ diễn biến nào trong 2 tuần qua (kể từ khi chiến sự nổ ra vào cuối tháng 2). Bà khẳng định rằng Tổng thống đã được thông báo đầy đủ về các rủi ro khác nhau và xác định rằng vẫn đáng để tiến hành chiến tranh chống lại Iran.

Bà Leavitt cho biết, ông Trump đã được cảnh báo cụ thể rằng kết quả “có khả năng xảy ra nhất” sau khi hạ sát Đại giáo chủ Khamenei là ông sẽ được thay thế bởi một nhà lãnh đạo cứng rắn tương tự, mặc dù các quan chức đã tiến hành các cuộc tấn công với hy vọng rằng chúng sẽ dẫn đến việc một gương mặt thân thiện hơn lên nắm quyền trong nội bộ chế độ Iran.

“Đó vẫn là hy vọng và đó là một khả năng. Nhưng kết quả có khả năng xảy ra nhất được trình bày cho tổng thống - và ông ấy biết điều này - là một người cứng rắn hơn sẽ được bổ nhiệm bởi bất cứ những gì còn lại của chế độ”, Thư ký báo chí Leavitt nói. Bà nói thêm rằng, ông Trump cũng được thông báo về khả năng Iran trả đũa trên diện rộng và nước này có thể đóng cửa eo biển Hormuz. Ông Trump cũng được khuyên rằng người Iran có thể sẽ sử dụng bất kỳ biện pháp nào để duy trì quyền lực.

Tuy nhiên, được khích lệ bởi những thành công quân sự trước đó, ông Trump đã chọn tiếp tục tiến hành. Có những yếu tố thúc đẩy ông Trump làm vậy.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, chính ông Trump đã ra lệnh ám sát quan chức quân sự cấp cao nhất của Iran lúc bấy giờ, Qasem Soleimani, và gần đây hơn là vụ ném bom 3 địa điểm hạt nhân của Iran năm ngoái.

Những hành động đó đã không gây ra nhiều phản ứng trả đũa từ Iran, từ đó củng cố niềm tin của các quan chức Mỹ rằng chế độ này có thể sẽ không chống trả quá mạnh. Trong khi đó, Mỹ và Israel đã đạt được tiến bộ ổn định trong việc làm suy yếu mối đe dọa từ các lực lượng ủy nhiệm của Iran trong khu vực như Hamas và Hezbollah. Khi một làn sóng biểu tình nổ ra trên khắp đất nước vào tháng 1/2026, điều đó càng thuyết phục họ rằng các nhà lãnh đạo Iran đã ở vào thế yếu hơn bao giờ hết.

Ông Trump cũng được củng cố bởi chiến dịch bắt giữ táo bạo vài tuần trước đó lật đổ Tổng thống Venezuela Maduro và thay đổi quan hệ với quốc gia giàu dầu mỏ này chỉ sau một đêm. Vốn đã thất vọng trước tiến độ đàm phán hạt nhân chậm chạp với Iran, ông Trump càng trở nên hào hứng hơn với viễn cảnh đạt được một thắng lợi quân sự nhanh chóng khác.

Quy trình ra quyết định có vấn đề?

Các quan chức cấp cao của chính quyền Tổng thống Mỹ Trump đã thảo luận những hậu quả tiềm tàng của việc châm ngòi một cuộc xung đột ở Trung Đông, cảnh báo Tổng thống nhiều lần rằng chúng có thể khó lường và lan rộng, theo những người quen thuộc với các cuộc thảo luận này.

Tuy nhiên, một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết, trong bối cảnh nỗ lực thu hẹp vòng tròn thân cận của ông Trump để giảm thiểu nguy cơ rò rỉ thông tin, quá trình lập kế hoạch chiến tranh không còn mạnh mẽ như bình thường. Nhà Trắng đã thu hẹp đáng kể Hội đồng An ninh quốc gia trong năm qua, làm suy yếu vai trò điều phối của hội đồng này trong việc thu thập ý kiến từ khắp chính phủ và đảm bảo rằng bất kỳ mối quan ngại hoặc cân nhắc quan trọng nào cũng không bị bỏ sót.

“Hội đồng An ninh quốc gia từng là cơ quan tổng hợp cuối cùng trước khi chuyển đến các cuộc họp của cấp phó hoặc cấp trưởng để phê duyệt”, quan chức cấp cao của Mỹ nói về các quy trình nội bộ của chính quyền. “Nếu không có một quy trình liên ngành thực sự do Hội đồng An ninh quốc gia dẫn đầu, việc lập kế hoạch sẽ đổ vỡ”.

Bà Leavitt bác bỏ ý kiến cho rằng Hội đồng An ninh quốc gia hoặc quá trình lập kế hoạch chiến tranh của Mỹ đã bị suy yếu. Bà chỉ ra các chiến dịch quân sự thành công trong quá khứ của chính quyền như bằng chứng.

“Tổng thống không cần hàng lớp các nhà quan liêu cung cấp giấy tờ cho ông ấy để đưa ra các tuyên bố và quyết định về chính sách đối ngoại”, bà nói. “Đây là một tổng thống lãnh đạo dựa trên sự thật và thông tin tình báo do đội ngũ cấp cao của ông cung cấp”.

Khi Tổng thống Trump càng nghiêng về phía các cuộc tấn công, những người xung quanh ông cũng nhanh chóng theo lập trường của ông, đón nhận những dự đoán lạc quan hơn rằng Iran có thể bị đánh bại một cách nhanh chóng và dứt khoát, mở đường cho một cuộc nổi dậy của dân chúng.

“Đó là cú sốc và sự ngỡ ngàng gấp 10 lần”, một quan chức chính quyền nói, tóm tắt thái độ trước những ngày đầu của cuộc tấn công. “Đây là điều mà những người đó đã bắt đầu 47 năm trước” - ám chỉ cuộc cách mạng đã đưa chế độ lên nắm quyền - “vì vậy chúng ta hãy đi xử lý nó”.

Khi nhìn lại, một số người quen thuộc với các cuộc thảo luận xung quanh cuộc chiến cho biết, những ngày đầu đầy hưng phấn đó có thể đánh dấu đỉnh điểm của chiến dịch cho đến nay. Mặc dù chiến dịch quân sự nhìn chung đã thành công, nhưng nó đã không đáp ứng được kỳ vọng cao của ông Trump và nhóm của ông rằng nó sẽ buộc chính quyền Iran phải khuất phục hoặc thúc đẩy sự đầu hàng hàng loạt của lực lượng chiến đấu nước này.

Thay vào đó, các nhà lãnh đạo Iran lại càng cố thủ. Chế độ của họ nhanh chóng bổ nhiệm một lãnh tụ tối cao cứng rắn mới, đó là con trai của Đại giáo chủ Ali Khamenei, ông Mojtaba Khamenei - người trong một thông điệp đầu tiên đã thề sẽ trả thù. Trong dân chúng Iran, hiện chưa có dấu hiệu nổi dậy nào.

Kể từ đó, chính quyền Iran đã liên tiếp tiến hành các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào nhiều mục tiêu khác nhau trong khu vực, bao gồm cả các quốc gia Arab lân cận không tham gia vào cuộc tấn công và không chuẩn bị cho hậu quả sau đó. Mặc dù đương kim Tổng thống Iran ban đầu đã xin lỗi vì tấn công “các nước láng giềng”, nhưng các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn.

Lãnh đạo tối cao mới của Iran đã cảnh báo, trong một tuyên bố được cho là của ông trong tuần này, rằng các nước vùng Vịnh nên cắt đứt quan hệ với Mỹ để tránh các cuộc tấn công trong tương lai.

Trí Nhân/VOV.VN biên dịch