'Kế hoạch nhỏ' trong nhà trường: Phong trào đẹp nhưng cần giữ đúng ý nghĩa

Từ ý nghĩa nhân văn đến nguy cơ hình thức hóa

Thời gian qua, một số phụ huynh chia sẻ rằng con em mình được giao thu gom giấy vụn với khối lượng cụ thể, có nơi lên tới 2 - 3 kg mỗi học sinh. Với những gia đình có 2 - 3 con đi học, con số này cộng dồn thành hàng chục cân giấy.

Điều đáng nói là thay vì để học sinh tự thu gom trong sinh hoạt hằng ngày, nhiều phụ huynh buộc phải đi xin, thậm chí bỏ tiền mua giấy vụn để “đủ định mức” nộp cho nhà trường. Một phong trào mang tính giáo dục vì thế dễ bị hiểu sai và thực hiện sai.

Phong trào kế hoạch nhỏ nói chung và việc thu gom giấy vụn nói riêng cần được nhìn nhận như một điểm khởi đầu để hình thành thói quen tích cực cho học sinh. Ảnh minh họa

Lâu nay, phong trào kế hoạch nhỏ vốn là hoạt động truyền thống của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, được triển khai từ nhiều năm qua với mục tiêu giáo dục học sinh về tinh thần tiết kiệm, ý thức bảo vệ môi trường và trách nhiệm cộng đồng. Thông qua việc thu gom giấy vụn, vỏ lon, phế liệu… học sinh học cách trân trọng giá trị lao động, hình thành thói quen phân loại rác và góp phần gây quỹ cho các hoạt động thiện nguyện, hỗ trợ bạn nghèo.

Về bản chất, đây là một mô hình giáo dục trải nghiệm tích cực. Học sinh không chỉ “nộp sản phẩm”, mà quan trọng hơn là tham gia vào quá trình: nhặt nhạnh những tờ giấy bỏ đi trong gia đình, gom lại từng chút, hiểu được giá trị của việc tái chế và tinh thần “tích tiểu thành đại”.

Tuy nhiên, khi phong trào này bị “lượng hóa” bằng các chỉ tiêu cứng nhắc, ý nghĩa ban đầu dễ bị mất đi. Việc một số cơ sở giáo dục yêu cầu mỗi học sinh phải nộp đủ một khối lượng cụ thể, trong một thời gian ngắn, đã biến hoạt động giáo dục ý nghĩa thành một “bài tập hành chính”. Ở đó, học sinh không còn cơ hội trải nghiệm, mà chỉ còn nhiệm vụ hoàn thành.

Đáng chú ý, không ít phụ huynh do chưa hiểu đầy đủ về mục đích của chương trình đã chủ động đứng ra “lo trọn gói” cho con. Với tâm lý sợ con không hoàn thành, nhiều người tự đi gom, đi xin, thậm chí mua giấy vụn để nộp thay. Khi đó, phong trào kế hoạch nhỏ không còn là hoạt động của học sinh mà trở thành công việc của người lớn, khiến cho phong trào này mất đi ý nghĩa.

Đưa mục tiêu net zero vào các hoạt động giáo dục

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Quang Huy, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, giáo dục môi trường không còn là những hoạt động đơn lẻ, mà cần gắn với tư duy kinh tế tuần hoàn, nơi tài nguyên được sử dụng hiệu quả, chất thải được giảm thiểu và giá trị được tái tạo liên tục.

Theo ông Huy, khi Việt Nam đang hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (net zero), yêu cầu thay đổi không chỉ dừng ở chính sách mà còn phải bắt đầu từ nhận thức, hành vi của từng cá nhân, đặc biệt là từ lứa tuổi học sinh. Vì vậy, phong trào kế hoạch nhỏ có thể được nhìn nhận như một điểm khởi đầu để hình thành thói quen tích cực, thay vì là đích đến mang tính hoàn thành chỉ tiêu.

“Việc thu gom giấy vẫn có ý nghĩa, nhưng không nên là hình thức duy nhất. Nhà trường có thể mở rộng thành các hoạt động đa dạng, gần gũi hơn như phân loại rác tại nguồn, thực hiện dự án tái chế sáng tạo hay tham gia các chiến dịch giảm thiểu rác thải nhựa, qua đó giúp học sinh hiểu và thay đổi hành vi tiêu dùng”, ông Huy chia sẻ.

Chuyên gia cũng nhấn mạnh, giá trị của các hoạt động này không nằm ở quy mô, mà ở mức độ tham gia thực chất của học sinh. Khi được trực tiếp trải nghiệm và đưa ra lựa chọn, các em sẽ tiếp nhận bài học sâu sắc và bền vững hơn so với việc chỉ hoàn thành những chỉ tiêu có sẵn.

Cuối cùng, giáo dục, không phải là quá trình truyền đạt kết quả, mà là quá trình hình thành nhận thức. Thay vì nhấn mạnh các tiêu chí định lượng, việc ghi nhận sự tham gia, tinh thần trách nhiệm và những sáng kiến nhỏ của học sinh sẽ phù hợp hơn với mục tiêu giáo dục. Đồng thời, minh bạch về mục đích và kết quả của các hoạt động cũng giúp các em hiểu rõ giá trị mà mình đóng góp, từ đó hình thành động lực tự nhiên và tích cực.