Kê khai doanh thu tăng, thuế các năm trước có bị tính lại?

Không dùng doanh thu 2026 để truy thu thuế các năm trước

Chính phủ đã ban hành Nghị định 68/2026 quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Nhiều vấn đề "nóng" được hộ kinh doanh quan tâm như xử lý hàng tồn kho, truy thu lại phần thuế khoán nếu doanh thu kê khai tăng vọt... đã được quy định rõ.

Trao đổi với PV Tiền Phong, luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên Thường trực Hội Tư vấn thuế Việt Nam - cho biết, một trong những điểm đáng lưu ý tại Nghị định 68 là vấn đề không hồi tố, xử phạt. Trước đây, nội dung chỉ được thể hiện bằng các văn bản dạng công văn trả lời của cơ quan thuế, chỉ mang tính chất định hướng, hướng dẫn, không phải văn bản quy phạm pháp luật nên không có giá trị pháp lý đầy đủ.

Nghị định nêu rõ, cơ quan thuế không được sử dụng doanh thu khai thuế của năm 2026 để xác định lại nghĩa vụ thuế của các năm trước đó. Cơ quan thuế cũng không xử phạt vi phạm hành chính đối với các nghĩa vụ thuế đã thực hiện theo phương pháp khoán trước đây. Tuy nhiên, nguyên tắc không hồi tố này sẽ không áp dụng nếu cơ quan thuế, hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền phát hiện hộ kinh doanh có hành vi cố tình che giấu doanh thu, dẫn đến thiếu số thuế phải nộp

Cơ quan thuế không được sử dụng doanh thu khai thuế của năm 2026 để xác định lại nghĩa vụ thuế của các năm trước đó.

Theo ông Được, việc đưa quy định này vào văn bản quy phạm pháp luật đã tạo giá trị pháp lý rõ ràng. Dù vậy, cần hiểu rằng nguyên tắc không hồi tố và không xử phạt chỉ áp dụng với những sai sót mang tính khách quan. Đối với các hành vi mang tính chủ quan như gian lận, trốn thuế thì vẫn bị xử lý theo quy định của pháp luật. Thực tế thời gian qua vẫn có những trường hợp bị khởi tố hình sự liên quan đến hành vi trốn thuế, hộ kinh doanh cần đặc biệt lưu ý điểm này.

Điểm mới quan trọng khác của Nghị định 68 đã giải quyết được vấn đề khiến nhiều tiểu thương lo ngại thời gian qua, đó là câu chuyện hàng tồn kho.

“Việc cho phép kê khai hàng tồn kho với cơ quan thuế chậm nhất đến ngày 20/4, để coi đó là dữ liệu đầu vào làm cơ sở tính thuế sau này, theo tôi là một hướng xử lý khá toàn diện, giải quyết đúng thực tế đang phát sinh, bảo đảm nguyên tắc của pháp luật là áp dụng chính sách có lợi hơn cho người nộp thuế”, ông Được nhấn mạnh.

Cùng ngưỡng miễn thuế, áp dụng thế nào lợi nhất?

Liên quan đến việc kê khai, nộp thuế, theo Ủy viên Thường trực Hội Tư vấn thuế Việt Nam Nguyễn Văn Được, hướng dẫn đã chi tiết và cụ thể hơn, chuyển sang cơ chế tự khai, tự nộp và tự chịu trách nhiệm. Đáng chú ý, khi doanh thu đạt đến ngưỡng chịu thuế thì mới phải thực hiện nghĩa vụ kê khai, nộp thuế, không truy hồi nghĩa vụ đối với giai đoạn trước đó.

Về việc phân bổ ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng, nghị định cho phép người nộp thuế chủ động lựa chọn việc áp dụng ngưỡng này vào ngành nghề hoặc địa điểm kinh doanh có lợi nhất.

Làm rõ quy định này, ông Được phân tích: “Hộ kinh doanh có thể áp dụng cho ngành nghề có tỷ lệ thuế cao hơn hoặc lựa chọn một địa điểm kinh doanh phù hợp. Nếu hộ kinh doanh có nhiều địa điểm hoặc nhiều hình thức kinh doanh khác nhau thì cũng có thể linh hoạt lựa chọn. Trường hợp chưa sử dụng hết thì vẫn có thể chuyển sang áp dụng cho các hoạt động kinh doanh khác của cùng đối tượng. Như vậy quyền lợi của người nộp thuế không bị mất đi”.

Quy định cũng đã tính đến yếu tố kế thừa quyền lợi theo tinh thần của bộ luật dân sự. Ví dụ, một cá nhân cho doanh nghiệp thuê nhà và trong hợp đồng quy định doanh nghiệp sẽ kê khai, nộp thuế thay. Khi đó, quyền được giảm trừ doanh thu 500 triệu đồng vẫn thuộc về cá nhân cho thuê, và doanh nghiệp được kế thừa quyền này khi thực hiện nghĩa vụ kê khai thay.

Khoảng 2,5 triệu hộ kinh doanh trong diện quản lý thuế chuyển từ khoán sang kê khai.

Tuy nhiên, ông Được cũng bày tỏ một số băn khoăn còn tồn tại với việc quản lý thuế hộ kinh doanh, đề xuất tiếp hoàn thiện. Cụ thể là định nghĩa doanh thu tính thuế, vấn đề phân bổ ngân sách, việc kê khai thuế đối với trường hợp có nhiều địa điểm kinh doanh, hoặc cách áp dụng mức giảm trừ 500 triệu đồng đối với hộ, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp doanh thu trừ chi phí.

“Việc thiết kế chính sách hiện nay có thể làm giảm ý nghĩa của mức giảm trừ 500 triệu đồng, từ đó khiến mục tiêu tạo ra sự công bằng giữa người làm công ăn lương và người kinh doanh chưa đạt được như kỳ vọng”, ông Được nói, đồng thời nhấn mạnh, nguy cơ tạo ra sự khác biệt nghĩa vụ thuế giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Nếu cùng một bản chất hoạt động kinh doanh thì nghĩa vụ thuế nên được thiết kế tương đồng, tiến tới tạo sân chơi bình đẳng.

Cuối cùng, về quy định áp dụng hóa đơn điện tử, vị chuyên gia cho rằng vẫn chưa giải quyết hết những thực trạng hết sức khó khăn và hoang mang của cộng đồng tiểu thương. Nội dung này có thể sửa đổi tại nghị định hướng dẫn chuyên biệt về hóa đơn.

Việt Linh