Kế sách an ninh năng lượng của Chính phủ trước xung đột Trung Đông

Cơ chế linh hoạt để ứng phó cú sốc dầu mỏ

Trước diễn biến phức tạp của xung đột tại Trung Đông, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 36/NQ-CP ngày 6/3/2026 với loạt giải pháp cấp bách nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và ổn định thị trường xăng dầu trong nước.

Một trong những nội dung trọng tâm của nghị quyết là yêu cầu bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng, không để xảy ra tình trạng thiếu hụt trên thị trường.

Theo đó, Chính phủ cho phép áp dụng quy định tại Luật Dầu khí 2022, trong đó có cơ chế yêu cầu các chủ dầu bán phần dầu thô thuộc sở hữu của mình tại thị trường Việt Nam, đặc biệt với các loại dầu chưa ký hợp đồng xuất khẩu nhưng phù hợp với công nghệ chế biến của các nhà máy lọc dầu trong nước.

Nghị quyết cũng tạo thêm dư địa linh hoạt cho Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và các đơn vị thành viên trong hoạt động mua bán, xuất nhập khẩu dầu thô và nguyên liệu sản xuất xăng dầu nhằm chủ động hơn trong tìm kiếm nguồn cung và điều phối thị trường.

Xung đột Trung Đông đang khiến giá xăng dầu biến động mạnh trên toàn cầu. Ảnh minh họa: Hoàng Anh.

Song song với đó, Bộ Công thương được giao nhiệm vụ rà soát nguồn cung, bảo đảm nhu cầu nhiên liệu cho nền kinh tế. Chính phủ cũng yêu cầu ưu tiên tối đa sử dụng khí nội địa cho phát điện, đồng thời thiết lập cơ chế hoán đổi giữa nguồn khí trong nước và LNG nhập khẩu nhằm giảm rủi ro thiếu nhiên liệu cho sản xuất điện.

Về điều hành giá, cơ chế linh hoạt hơn cũng được kích hoạt. Khi giá cơ sở của một trong các mặt hàng xăng dầu tăng từ 7% trở lên so với kỳ điều hành trước, cơ quan quản lý có thể xem xét điều chỉnh ngay thay vì chờ chu kỳ điều hành định kỳ.

Bên cạnh đó, Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính khẩn trương xây dựng nghị định sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với một số mặt hàng xăng dầu tại biểu thuế ban hành kèm theo Nghị định 26/2023/NĐ-CP, theo trình tự thủ tục rút gọn, nhằm kịp thời điều chỉnh chính sách thuế trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động.

Trong trường hợp các nhà máy lọc dầu trong nước không bảo đảm sản lượng cung cấp theo hợp đồng đã ký hoặc việc nhập khẩu gặp khó khăn dẫn tới nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, Bộ Công thương sẽ đánh giá lại cân đối cung – cầu và chỉ đạo các thương nhân đầu mối sử dụng nguồn dự trữ lưu thông hoặc xuất cấp xăng dầu từ dự trữ quốc gia để bù đắp cho thị trường.

Những quyết sách này cho thấy Chính phủ đang chủ động kích hoạt các công cụ chính sách nhằm giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc năng lượng bên ngoài.

Diễn biến tại Trung Đông đang làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Đây là khu vực có vai trò đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng, khi khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới đi qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược của thị trường dầu mỏ.

Nếu tuyến vận tải này bị gián đoạn hoặc đóng cửa, thị trường năng lượng toàn cầu có thể chịu những biến động mạnh, kéo theo hàng loạt hệ lụy đối với kinh tế thế giới cũng như các quốc gia nhập khẩu năng lượng.

Tại Việt Nam, áp lực từ giá nhiên liệu tăng đã nhanh chóng lan sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Chi phí vận tải, logistics và sản xuất đồng loạt tăng, khiến nhiều doanh nghiệp đối mặt với tình trạng chi phí đầu vào leo thang trong khi thị trường tiêu thụ chưa phục hồi hoàn toàn, còn cơ chế chính sách cũng cần thời gian để điều chỉnh thích ứng.

Đa dạng hóa nguồn dầu thô cho các nhà máy lọc dầu

Ngoài yếu tố giá cả, rủi ro còn nằm ở chuỗi cung ứng năng lượng khi căng thẳng tại Trung Đông có thể làm gián đoạn tuyến vận tải, kéo dài thời gian giao hàng và làm tăng chi phí bảo hiểm cũng như vận chuyển.

Nhận thấy mức độ rủi ro ngày càng lớn, Chính phủ đã thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng do Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn làm tổ trưởng, với sự tham gia của lãnh đạo các bộ ngành và các tập đoàn năng lượng lớn như Petrovietnam, EVN, TKV và Petrolimex.

Tổ công tác có nhiệm vụ theo dõi sát diễn biến thị trường năng lượng, điều phối các nguồn cung trong nước và đề xuất các giải pháp chính sách kịp thời để tránh tình trạng bị động trước các cú sốc năng lượng từ bên ngoài.

Trong bối cảnh nhu cầu bảo đảm nguồn cung năng lượng ngày càng cấp thiết, việc đa dạng hóa nguồn dầu thô nhập khẩu đã được PVN xúc tiến từ trước.

Năm 2024, trong chuyến công tác tháp tùng lãnh đạo Chính phủ tại Trung Đông, Petrovietnam đã thúc đẩy hợp tác với một số tập đoàn dầu khí lớn trong khu vực, bao gồm ADNOC của Abu Dhabi, Saudi Aramco của Ả Rập Xê-út và QatarEnergy.

Các cuộc làm việc tập trung vào việc thiết lập quan hệ thương mại dầu thô, cũng như mở rộng hợp tác trong lĩnh vực kinh doanh sản phẩm dầu khí và chuỗi giá trị năng lượng.

Đối với Việt Nam, việc tăng cường hợp tác với các tập đoàn dầu khí Trung Đông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là khu vực sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, đồng thời là nguồn cung chiến lược đối với nhiều quốc gia nhập khẩu năng lượng.

Trong bối cảnh các nhà máy lọc dầu trong nước như Dung Quất hay Nghi Sơn cần nguồn dầu thô phù hợp với công nghệ chế biến, việc đa dạng hóa nguồn cung từ Trung Đông, Mỹ hoặc các khu vực khác giúp giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Trước diễn biến khó lường của thị trường xăng dầu thế giới và nhu cầu trong nước dự báo tiếp tục tăng, Bộ Công thương đã sớm xác định mục tiêu quan trọng nhất trong năm 2026 là trong mọi tình huống không để thiếu nguồn cung, không để đứt gãy, kể cả cục bộ.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) nhấn mạnh, đối với các doanh nghiệp, hai nhà máy sản xuất xăng dầu Nghi Sơn và Bình Sơn phải đảm bảo lượng cung ứng xăng ra thị trường đầy đủ. Đối với thương nhân đầu mối, phân phối, đại lý, cửa hàng bán lẻ cần vận hành làm sao để đảm bảo nguồn xăng dầu cho thị trường nội địa.

Các động thái mới của Chính phủ, đặc biệt là việc cho phép Petrovietnam chủ động hơn trong hoạt động nhập khẩu dầu thô và nguyên liệu xăng dầu, được xem là bước đi tiếp nối logic của chiến lược này.

Trong một nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh như Việt Nam, nhu cầu năng lượng sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ trong thập kỷ tới. Điều đó đòi hỏi hệ thống năng lượng phải có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc từ bên ngoài, từ biến động địa chính trị cho đến biến động giá cả.

Các giải pháp như đa dạng hóa nguồn cung dầu thô, tăng cường dự trữ chiến lược, phát triển năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng đang ngày càng trở nên cấp thiết.

Thái Bình