Kênh hỗ trợ hiệu quả cho thi hành án dân sự

Mở rộng khả năng tiếp cận công lý

Theo Cục Quản lý THADS, Bộ Tư pháp, một bản án của Tòa án chỉ thực sự có giá trị khi được tổ chức thi hành hiệu quả trên thực tế. Đây không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là thước đo trực tiếp phản ánh mức độ bảo đảm công lý trong xã hội. Trong bối cảnh đó, việc phát triển chế định Thừa phát lại mang ý nghĩa quan trọng khi góp phần cụ thể hóa chủ trương xã hội hóa một số hoạt động tư pháp, tạo thêm kênh hỗ trợ hiệu quả cho hệ thống thi hành án.

Thừa phát lại không chỉ thực hiện các công việc mang tính kỹ thuật như tống đạt văn bản, lập vi bằng hay xác minh điều kiện thi hành án, mà còn đóng vai trò như một thiết chế trung gian, giúp người dân chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Tư vấn cho khách hàng tại Văn phòng Thừa phát lại Đại Việt. Ảnh: Thu Nguyễn

Thực tiễn triển khai cho thấy, chế định Thừa phát lại đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Đến nay, cả nước đã có 224 Văn phòng Thừa phát lại được thành lập tại 30/34 tỉnh, thành phố, với hơn 400 Thừa phát lại đang hành nghề. Trong khoảng thời gian từ tháng 10/2024 đến tháng 9/2025, hệ thống này đã thực hiện tống đạt gần 890.000 văn bản, chủ yếu phục vụ hoạt động của các cơ quan tòa án, đồng thời lập gần 140.000 vi bằng, góp phần quan trọng trong việc xác lập chứng cứ cho các quan hệ dân sự.

Nếu tính lũy kế đến ngày 30/9/2025, tổng số văn bản được tống đạt đã lên tới 4.882.197, số vi bằng được lập đạt 619.229, bên cạnh đó đã có 27 việc xác minh điều kiện thi hành án và 35 vụ việc được tổ chức thi hành án trực tiếp.

Ông Nguyễn Văn Lạng, Chủ tịch Hội Thừa phát lại TP. Hà Nội cho rằng, Thừa phát lại hỗ trợ Tòa án nhân dân tống đạt giấy tờ, hồ sơ, tài liệu. Tống đạt là một trong những công đoạn quan trọng của quá trình tố tụng. Tuy nhiên, trong thực tiễn, không ít trường hợp tòa án gặp khó khăn do người nhận cố tình trốn tránh, không hợp tác hoặc địa chỉ không rõ ràng. Sự tham gia của Thừa phát lại trong việc tống đạt giấy tờ, hồ sơ, tài liệu giúp giải quyết phần lớn những bất cập này. Bên cạnh đó, Tống đạt là mắt xích đầu tiên và quan trọng nhất để các cá nhân, tổ chức biết được quyền và nghĩa vụ của mình trong vụ việc pháp lý.

Những kết quả này cho thấy, Thừa phát lại đã góp phần giảm tải đáng kể áp lực hành chính cho các cơ quan nhà nước, đặc biệt trong những khâu có khối lượng công việc lớn như tống đạt và lập vi bằng. Đồng thời, việc từng bước tham gia vào các hoạt động mang tính cốt lõi hơn như xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án cũng cho thấy tiềm năng phát triển rộng mở của chế định này trong tương lai.

Tạo nền tảng pháp lý, mở rộng phạm vi hoạt động

Mặc dù vậy, theo TS. Hoàng Thế Anh, Trưởng Ban Nghiệp vụ Thi hành án hành chính và Thừa hành viên, những kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng vốn có. Theo đó, nhận thức của người dân về vai trò và chức năng của Thừa phát lại còn hạn chế, khiến việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ chưa phổ biến như kỳ vọng.

Thực tế cũng cho thấy, hiệu quả hoạt động giữa các địa phương còn chưa đồng đều, trong khi cơ chế phối hợp giữa Thừa phát lại với các cơ quan Tòa án và THADS trong một số trường hợp chưa thật sự chặt chẽ. Công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát hoạt động vẫn còn những khoảng trống nhất định, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và uy tín của thiết chế.

TS. Hoàng Thế Anh cho rằng, cần sớm xây dựng một hành lang pháp lý đầy đủ, ổn định và đồng bộ, qua đó tạo điều kiện để mở rộng phạm vi hoạt động, đặc biệt trong lĩnh vực THADS, bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.

Cùng với đó, việc tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm được xem là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động. Việc kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước, bố trí nguồn lực phù hợp từ Trung ương đến địa phương cũng cần được quan tâm, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển ngày càng mở rộng của hệ thống Thừa phát lại.

Một trong những giải pháp mang tính đột phá được nhấn mạnh là đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động Thừa phát lại. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào các quy trình như tống đạt, lập vi bằng hay quản lý hồ sơ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công việc mà còn tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận dịch vụ một cách nhanh chóng, minh bạch và tiết kiệm chi phí.

Theo Chủ tịch Hội Thừa phát lại TP. Hà Nội, công tác truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc thay đổi nhận thức xã hội và thúc đẩy việc sử dụng dịch vụ Thừa phát lại như: triển khai chiến dịch truyền thông đa kênh, trên cả nền tảng truyền thống và kỹ thuật số (truyền hình, báo chí, mạng xã hội...) nhằm giới thiệu rõ vai trò, lợi ích và giá trị pháp lý của vi bằng cũng như các dịch vụ do Thừa phát lại cung cấp.

Theo đó, xây dựng cơ chế tư vấn, giải đáp pháp luật trực tuyến, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp hiểu đúng - hiểu đủ về quyền lợi và cách thức sử dụng dịch vụ Thừa phát lại một cách thuận tiện, dễ tiếp cận; phối hợp với các cơ quan báo chí, hội nghề nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội để đưa thông tin về Thừa phát lại đến các nhóm đối tượng mục tiêu như doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh, cư dân đô thị, người dân ở các khu vực mới triển khai mô hình.