Kết hợp chặt chẽ giữa khai thác đúng luật và truy xuất nguồn gốc thủy sản

Cán bộ Trạm Kiểm soát Biên phòng Lạch Cờn hướng dẫn ngư dân sử dụng điện thoại thông minh thực hiện truy xuất nguồn gốc thủy sản trên nền tảng eCDT VN. Ảnh: Viết Lam

Ngư dân chấp hành nghiêm pháp luật

Trên địa bàn phường Quỳnh Mai và phường Tân Mai (tỉnh Nghệ An) do Đồn Biên phòng Quỳnh Phương quản lý hiện có hơn 1.080 tàu thuyền với khoảng 8.000 lao động tham gia khai thác hải sản. Trong đó, gần 500 tàu cá đủ điều kiện hoạt động khai thác xa bờ với nhiều ngành nghề khác nhau. Những năm qua, cùng với nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới biển, Đồn Biên phòng Quỳnh Phương đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho ngư dân. Đơn vị chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, ngành chức năng tổ chức nhiều hình thức tuyên truyền phù hợp với từng đối tượng, từng địa bàn.

Cán bộ, chiến sĩ đơn vị thường xuyên xuống khu dân cư, bến cá, cảng cá để tuyên truyền về Luật Thủy sản năm 2017, các quy định liên quan đến chống khai thác IUU, quy định về đăng ký, đăng kiểm tàu cá, lắp đặt thiết bị giám sát hành trình và các quy định khi hoạt động trên biển. Nội dung tuyên truyền được lồng ghép trong các buổi sinh hoạt cộng đồng, hội nghị của địa phương; đồng thời tổ chức cho chủ tàu, thuyền trưởng ký cam kết không vi phạm vùng biển nước ngoài, không vi phạm các quy định của pháp luật về khai thác thủy, hải sản trên biển. Bên cạnh đó, đơn vị còn phát huy hiệu quả các tổ đội đoàn kết trên biển, nghiệp đoàn nghề cá, qua đó truyền tải kịp thời các chủ trương, chính sách mới của Nhà nước đến với ngư dân; đồng thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của bà con, kịp thời tháo gỡ những khó khăn.

Nhờ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân ngày càng được nâng cao. Theo thống kê của Đồn Biên phòng Quỳnh Phương, đến nay, 100% tàu cá thuộc diện bắt buộc trên địa bàn đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình. Chủ tàu và ngư dân cơ bản chấp hành nghiêm các quy định về quản lý nghề cá, duy trì hoạt động của thiết bị giám sát hành trình trong suốt quá trình khai thác, thực hiện đầy đủ thủ tục xuất, nhập bến theo quy định. Để nâng cao hiệu quả quản lý, Đồn Biên phòng Quỳnh Phương đã đưa vào sử dụng hệ thống phần mềm quản lý tàu cá xuất, nhập lạch của Bộ đội Biên phòng và phần mềm truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT VN). Thông qua các phần mềm này, hoạt động của tàu cá được quản lý chặt chẽ hơn từ khi xuất bến đến khi cập cảng, tạo thuận lợi cho công tác truy xuất nguồn gốc thủy sản và thực hiện các yêu cầu chống khai thác IUU.

Trung tá Phạm Văn Thanh, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng Lạch Cờn, Đồn Biên phòng Quỳnh Phương cho biết: “Chúng tôi thường xuyên phối hợp với các lực lượng chức năng kiểm tra hồ sơ, giấy tờ tàu cá; giám sát việc duy trì hoạt động của thiết bị giám sát hành trình; hướng dẫn ngư dân thực hiện đầy đủ các quy định trước khi xuất bến. Qua đó, ý thức chấp hành pháp luật của bà con ngày càng được nâng lên, góp phần hạn chế vi phạm trong khai thác thủy sản”. Những chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của ngư dân không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về nghề cá, mà còn tạo nền tảng quan trọng để xây dựng nghề cá phát triển bền vững, có trách nhiệm.

Cần sớm tháo gỡ những khó khăn

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý tàu cá và hoạt động khai thác thủy sản trên địa bàn vẫn còn gặp không ít khó khăn, đòi hỏi sự quan tâm, phối hợp giải quyết của các cấp, các ngành. Theo Trung tá Phạm Văn Thanh, việc ứng dụng phần mềm eCDT VN trong quản lý tàu cá đã mang lại nhiều hiệu quả tích cực. Tuy nhiên, thực tế triển khai vẫn xuất hiện một số bất cập. Nhiều máy tính bảng được trang bị phục vụ công tác cập nhật dữ liệu đã sử dụng trong thời gian dài nên cấu hình thấp, hoạt động chậm. Hệ thống phần mềm đôi lúc xảy ra tình trạng gián đoạn kết nối, ảnh hưởng đến việc xử lý dữ liệu và cấp lệnh xuất, nhập bến cho tàu cá. Trong khi đó, số lượng tàu cá trên địa bàn lớn, nhất là vào những thời kỳ cao điểm khai thác. Khi hệ thống gặp sự cố hoặc hoạt động không ổn định, việc thực hiện các thủ tục hành chính cho ngư dân có thể bị chậm trễ, ảnh hưởng đến thời gian vươn khơi của các phương tiện.

Một trong những khó khăn hiện nay là tình trạng bồi lắng tại cửa Lạch Cờn, tuyến luồng quan trọng phục vụ hoạt động ra vào của hàng nghìn lượt tàu cá mỗi năm. Tuy nhiên, thời gian qua, tình trạng bồi lắng diễn ra ngày càng nghiêm trọng, khiến độ sâu luồng lạch giảm, gây nhiều trở ngại cho các tàu công suất lớn. Chỉ tính từ đầu năm 2026 đến nay, tại khu vực cửa Lạch Cờn đã xảy ra một vụ chìm tàu cá và hai phương tiện khác bị mắc cạn khi ra vào cửa lạch. Những sự cố này không chỉ gây thiệt hại về tài sản, mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đối với ngư dân trong quá trình hành nghề.

Ngư dân Nguyễn Văn Chung cho biết, đa số bà con đều nhận thức rõ trách nhiệm phải chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật trong khai thác thủy sản. Việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, thực hiện các thủ tục xuất, nhập bến hay khai báo sản lượng khai thác đã trở thành công việc thường xuyên của các chủ tàu. Tuy nhiên, bà con mong muốn các cấp, các ngành tiếp tục quan tâm đầu tư cơ sở hạ tầng nghề cá, đặc biệt là công tác nạo vét cửa Lạch Cờn nhằm bảo đảm an toàn cho tàu thuyền ra vào; đồng thời nâng cấp hệ thống trang thiết bị phục vụ công tác quản lý để tạo thuận lợi hơn cho ngư dân.

Thực tế cho thấy, việc gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước, mà còn là trách nhiệm chung của mỗi chủ tàu, thuyền trưởng và ngư dân. Khi ý thức chấp hành pháp luật được nâng cao, mỗi chuyến biển không chỉ mang lại nguồn thu nhập cho gia đình, mà còn góp phần xây dựng hình ảnh nghề cá Việt Nam văn minh, hiện đại và có trách nhiệm.