Kết nối cộng đồng với công chúng qua di sản

Ngày hội di sản văn hóa Đà Nẵng 2026. Ảnh: BTC

Trao đổi với Đà Nẵng cuối tuần, ông Hà Minh Phước, Trưởng phòng Công nghệ và Dịch vụ, Trung tâm Quản lý Di sản và Bảo tàng Đà Nẵng, đại diện ban tổ chức, có những chia sẻ về kỳ vọng đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

* Với chủ đề “Kết nối miền di sản”, ông kỳ vọng gì ở những câu chuyện sẽ được kể, những cuộc gặp gỡ sẽ được mở ra giữa di sản và công chúng?

- Chọn chủ đề “Kết nối miền di sản”, chúng tôi đặt mục tiêu tạo ra cơ hội để các cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ những giá trị văn hóa và cùng lan tỏa bản sắc của mình.

Mỗi cộng đồng đến với ngày hội đều mang theo những câu chuyện, tri thức văn hóa được hình thành, gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tại không gian “Hương sắc đại ngàn”, công chúng có thể tìm hiểu văn hóa Ca Dong, Cơ Tu, Mường, Tày qua trang phục, nhạc cụ, đồ dùng sinh hoạt, sản phẩm thủ công và các hình thức diễn xướng dân gian. Tiếng cồng chiêng, điệu múa hay tiếng hát giúp người xem hình dung rõ hơn về đời sống, phong tục và bản sắc của từng cộng đồng.

Trong khi đó, các loại hình nghệ thuật dân gian xứ Quảng như Bài chòi, Hò Ba Lý, Hò khoan được giới thiệu tại không gian “Thanh âm Di sản”, góp thêm những sắc thái văn hóa đặc trưng của địa phương vào cuộc gặp gỡ chung. Qua đó, công chúng không chỉ nhận diện sự khác biệt trong phong tục, tập quán, nghệ thuật mà còn khám phá những nét tương đồng trong đời sống văn hóa của các cộng đồng.

Từ góc độ tổ chức và truyền thông, ngày hội được kỳ vọng trở thành không gian gặp gỡ giữa những người nắm giữ di sản với công chúng. Di sản được chuyển tải qua hình ảnh, tư liệu, tiết mục trình diễn, đặc biệt là sự hiện diện, chia sẻ và thực hành của nghệ nhân, cộng đồng.

* Cộng đồng và nghệ nhân sẽ giữ vai trò như thế nào trong việc giới thiệu, trao truyền di sản tại ngày hội?

- Cộng đồng chính là chủ thể nắm giữ, thực hành và trao truyền di sản. Vì vậy, định hướng của ngày hội là tạo điều kiện để những người đang gìn giữ di sản trực tiếp giới thiệu, kể câu chuyện văn hóa của mình đến công chúng.

Nghệ nhân nắm giữ tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm cùng những câu chuyện gắn với quá trình hình thành và thực hành di sản. Nếu hoạt động chỉ dừng ở trình diễn, công chúng mới nhìn thấy phần biểu hiện bên ngoài. Khi nghệ nhân trực tiếp giải thích, chia sẻ và hướng dẫn trải nghiệm, những giá trị ẩn sau một làn điệu, hoa văn, nhạc cụ hay công đoạn nghề truyền thống sẽ hiện lên rõ nét hơn.

Ban tổ chức chú trọng thiết kế các hoạt động theo hướng tăng cường tương tác trực tiếp giữa nghệ nhân và khách tham quan. Bên cạnh phần trình diễn, cần có không gian để nghệ nhân trực tiếp giới thiệu, hướng dẫn và chia sẻ về ý nghĩa của từng loại hình di sản.

Với hoạt động “Trải nghiệm Nghề di sản”, công chúng có thể gặp gỡ người thợ, tìm hiểu các công đoạn làm nghề và thử thực hành một số thao tác. Qua những tiếp xúc trực tiếp như vậy, tri thức nghề và kinh nghiệm của người làm nghề được chuyển tải sinh động hơn so với việc chỉ quan sát sản phẩm hoàn thiện.

Ban tổ chức cũng quan tâm lắng nghe ý kiến, kinh nghiệm và đề xuất từ cộng đồng để lựa chọn cách thức giới thiệu phù hợp, bảo đảm tính chính xác và tôn trọng bản sắc văn hóa.

Chính những tương tác trực tiếp đó góp phần tạo nên giá trị thiết thực của hoạt động bảo tồn và phát huy di sản. Khi cộng đồng được chủ động giới thiệu văn hóa của mình, công chúng có cơ hội hiểu sâu hơn về những giá trị đang được gìn giữ và thực hành trong đời sống.

* Trước nhu cầu tương tác, trải nghiệm ngày càng đa dạng của công chúng, ngày hội có những đổi mới gì trong cách giới thiệu và tiếp cận di sản?

- Sự thay đổi trong thói quen tiếp nhận thông tin và nhu cầu trải nghiệm văn hóa của công chúng là cơ sở để đổi mới phương thức tổ chức, truyền thông di sản. Đặc biệt, với người trẻ, việc tiếp cận văn hóa ngày càng gắn với nhu cầu tương tác, khám phá, trải nghiệm và chia sẻ trên các nền tảng số.

Từ thực tế đó, các hoạt động được thiết kế với nhiều hình thức tiếp cận khác nhau. Với “Hộ chiếu di sản”, khách tham quan có thể khám phá các không gian văn hóa, thu thập dấu mộc trong hành trình tìm hiểu di sản. Gameshow “Hành trình khám phá di sản” đưa người chơi vào những thử thách quan sát, khám phá và tương tác.

“Vũ điệu di sản” khuyến khích công chúng hòa mình vào âm nhạc, vũ điệu lấy cảm hứng từ văn hóa Ca Dong. Còn tại “Họa sắc Nam Ô”, di sản làng Nam Ô được khai thác qua những tác phẩm sáng tạo với màu nước, giấy dó, gốm, ngói cũ. Mỗi hoạt động mở ra một cách khám phá riêng, đưa công chúng từ vị trí người xem đến vai trò người trực tiếp tham gia.

Đặc biệt, việc phối hợp với sinh viên Trường Đại học FPT mở ra sự kết nối giá trị văn hóa truyền thống với tư duy sáng tạo và khả năng ứng dụng công nghệ của người trẻ. Qua sự phối hợp này, ngày hội kỳ vọng mang đến những góc nhìn, cách thể hiện mới trong giới thiệu, quảng bá di sản; đồng thời giúp sinh viên tiếp cận văn hóa truyền thống qua trải nghiệm thực tế, từ đó hình thành sự quan tâm và trách nhiệm với việc gìn giữ, phát huy di sản.

Việc ứng dụng công nghệ cũng được chú trọng nhằm nâng cao chất lượng phục vụ và trải nghiệm của khách tham quan. Công nghệ góp phần hỗ trợ diễn giải thông tin trực quan, mở rộng khả năng tương tác và đưa nội dung di sản đến với công chúng trên nhiều nền tảng. Tuy nhiên, công nghệ chỉ dừng lại ở vai trò hỗ trợ; nghệ nhân và cộng đồng vẫn là những chủ thể quan trọng nhất trong thực hành, trao truyền văn hóa.

* Theo ông, làm thế nào để những cuộc gặp gỡ giữa cộng đồng và công chúng tiếp tục được duy trì sau khi ngày hội khép lại?*

- Hiệu quả của một sự kiện cần được nhìn nhận qua khả năng duy trì sự quan tâm và tạo dựng mối liên kết lâu dài giữa công chúng với bảo tàng, bên cạnh quy mô hay số lượng người tham gia.

Để làm được điều đó, ban tổ chức định hướng đa dạng hóa các hoạt động phục vụ công chúng, chú trọng những chương trình giao lưu với nghệ nhân, giới thiệu chuyên đề về di sản, trải nghiệm nghề truyền thống và giáo dục di sản dành cho học sinh, sinh viên.

Việc mở rộng phối hợp với trường học, cơ sở đào tạo, tổ chức văn hóa và nhóm sáng tạo trẻ cũng là hướng đi cần thiết. Qua các hoạt động này, bảo tàng trở thành môi trường học tập, trải nghiệm và sáng tạo, nơi kiến thức văn hóa được kết nối với thực tiễn đời sống.

Một nội dung khác là phát huy hiệu quả truyền thông trên các nền tảng số. Hình ảnh, video, câu chuyện và tư liệu về di sản được chọn lọc, chuyển tải thành những nội dung hấp dẫn, dễ tiếp cận. Truyền thông vì thế có thể duy trì sự quan tâm, khơi gợi nhu cầu tìm hiểu di sản ngay cả khi công chúng không trực tiếp có mặt tại bảo tàng.

Về lâu dài, chúng tôi kỳ vọng, Bảo tàng Đà Nẵng sẽ phát huy tốt hơn vai trò cầu nối giữa cộng đồng nắm giữ di sản với công chúng. Bởi di sản chỉ thực sự có sức sống khi được cộng đồng thực hành, được công chúng đón nhận và tiếp tục trao truyền.