Kết nối trí thức Vùng Vịnh (California) và Việt Nam: Mạng lưới chuyên gia công nghệ người Việt đồng hành cùng công nghệ chiến lược quốc gia

Sự kiện trở thành nhịp cầu quan trọng quy tụ mạng lưới trí thức gốc Việt hàng đầu tại Thung lũng Silicon, biến nguồn lực chất xám thành động lực cụ thể giúp đất nước làm chủ các công nghệ lõi và sản phẩm chiến lược.

Tầm nhìn chiến lược và sứ mệnh ngoại giao công nghệ tại Thung lũng Silicon

Trong bối cảnh Việt Nam quyết liệt triển khai khung chính sách phát triển công nghệ lõi theo Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Quyết định 21/2026/QĐ-TTg và Luật Công nghệ cao 2025, việc huy động trí tuệ kiều bào đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Ngày 25/7 vừa qua, tại thành phố Millbrae thuộc Vùng Vịnh San Francisco (Hoa Kỳ), Diễn đàn Đổi mới sáng tạo chiến lược Bay Area - Việt Nam 2026 với chủ đề "Công nghệ chiến lược: Kết nối trí thức Bay Area - Việt Nam" đã diễn ra thành công.

Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà khoa học, kỹ sư, chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) và doanh nhân công nghệ gốc Việt hàng đầu đang làm việc tại Thung lũng Silicon.

Được tổ chức bởi Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại San Francisco, diễn đàn là hoạt động "ngoại giao công nghệ" và "ngoại giao kinh tế" thiết thực và thường xuyên nhằm biến khát vọng cống hiến của cộng đồng trí thức Việt tại Hoa Kỳ thành những dự án cụ thể, giải quyết bài toán phát triển hai con số trong nước và thúc đẩy hợp tác đầu tư hai chiều.

Phát biểu tại Diễn đàn, Tổng Lãnh sự Việt Nam tại San Francisco Hoàng Anh Tuấn giới thiệu chiến lược công nghệ quốc gia xoay quanh bốn trụ cột: Tự chủ (làm chủ công nghệ lõi), Nội lực (doanh nghiệp Việt dẫn dắt), Nhân lực (thu hút nhân tài) và Hội nhập (kết nối hệ sinh thái toàn cầu).

Tổng Lãnh sự Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh: "Tổng Lãnh sự quán quyết tâm biến địa bàn 11 bang Bờ Tây Hoa Kỳ - đặc biệt là khu vực Vùng Vịnh San Francisco, nơi hội tụ chất xám công nghệ Việt đông đảo bậc nhất - thành một 'cánh tay nối dài' vững chắc của công cuộc phát triển trong nước, gắn trực tiếp với 10 nhóm công nghệ và 30 sản phẩm chiến lược mà đất nước đang theo đuổi".

Theo Tổng Lãnh sự Hoàng Anh Tuấn, San Francisco và Thung lũng Silicon thu hút 60% vốn đầu tư AI toàn Bắc Mỹ và hội tụ hơn 230 doanh nghiệp “kỳ lân”. Nơi đây tụ họp lực lượng kỹ sư, nhà nghiên cứu gốc Việt hùng hậu tại các tập đoàn hàng đầu như Google, Apple, NVIDIA, Intel, Meta, OpenAI, Broadcom, Marvell, Synopsys với những tên tuổi như TS. Lê Viết Quốc, TS. Lương Minh Thắng, TS. Phạm Hy Hiếu, chuyên gia NASA TS. Đỗ Bình Minh.

Tổng Lãnh sự Hoàng Anh Tuấn khẳng định: "Thung lũng Silicon chính là 'nguồn vốn trí tuệ chiến lược' của Việt Nam. Điều còn thiếu hiện nay là một cơ chế kết nối thường xuyên, thực chất và đó chính là sứ mệnh mà Tổng Lãnh sự quán đang kiên trì theo đuổi".

Làm chủ công nghệ lõi: Từ dữ liệu lớn, AI thời gian thực đến chủ quyền AI

Các tham luận tại diễn đàn tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn nhằm giải quyết bài toán làm chủ công nghệ lõi của quốc gia.

Mở đầu, ông Trần Q. Khải (Khai Q. Tran), chuyên gia dữ liệu tại LinkedIn (Hoa Kỳ), trình bày về việc khai phóng giá trị dữ liệu từ xử lý Big Data đến mô hình hóa AI. Dẫn chứng từ hệ thống xếp hạng quảng cáo tại LinkedIn, ông chỉ ra hai lớp giá trị của dữ liệu: "Mẫu hình thô" phản ánh xu hướng tổng hợp và "mẫu hình tinh" dự báo hành vi thực thể qua mạng neuron sâu.

Thông điệp cốt lõi là doanh nghiệp phải chọn đúng công cụ và tối ưu hóa bài toán chi phí - lợi ích khi triển khai AI.

Tiếp đó, ông Lê Đăng Trung, nhà sáng lập RealTimeX.ai, phân tích ứng dụng của AI thời gian thực (Real-time AI) trong việc đưa dữ liệu vào ra quyết định tức thời cho doanh nghiệp và khu vực công. Sự tiến hóa nhanh chóng của các mô hình AI đòi hỏi Việt Nam phải xây dựng năng lực triển khai và vận hành thực chất thay vì chỉ dừng ở mức độ thử nghiệm.

Về an ninh dữ liệu, bà Bùi Ái Liên (Aileen Bui), Quản lý vận hành sản phẩm AI tại Google (Hoa Kỳ), trình bày chủ đề "Lợi thế AI tự chủ: Bảo vệ tài sản trí tuệ của Việt Nam trong kỷ nguyên AI tạo sinh".

Bà nhấn mạnh ba định hướng chiến lược: Một là, "gìn giữ tri thức: Chủ động làm chủ dữ liệu và tri thức bản địa"; hai là "Bảo đảm tuân thủ: Thiết lập chuẩn mực an toàn và bảo mật cho các mô hình AI" và cuối cùng là "Xây dựng năng lực độc lập: Tự chủ công nghệ để bảo vệ tài sản trí tuệ và củng cố chủ quyền số quốc gia".

Bán dẫn, vật liệu tiên tiến và các giải pháp AI ứng dụng

Công nghệ bán dẫn và vật liệu tiên tiến - nhóm công nghệ chiến lược thứ sáu - nhận được sự quan tâm lớn nhờ vai trò tạo động lực tăng trưởng mới.

Nhìn lại hơn 40 năm làm việc tại Vùng Vịnh trong mảng thiết kế vi mạch và kiến trúc chip, ông Jean Le, Giám đốc kỹ thuật kiến trúc chip hệ thống tại NXP Semiconductors (Hoa Kỳ), khẳng định thế mạnh vượt trội của chuyên gia gốc Việt nằm ở các khâu giá trị cao như kiến trúc và thiết kế vật lý con chip. Kinh nghiệm này là điểm tựa quan trọng cho định hướng phát triển ngành bán dẫn của Việt Nam.

Tiếp đó, Phó Giáo sư Nguyễn Chí Sơn, Đại học California tại Merced, Hoa Kỳ giới thiệu các xu hướng mới trong khoa học vật liệu: Tổng hợp hóa học hỗ trợ bởi AI, tự động hóa tổng hợp vật liệu nano bằng robot, bài toán tách chiết đất hiếm, hóa học xanh và ứng dụng các vật liệu nano (graphene, chấm lượng tử).

Đây là các nghiên cứu gắn trực tiếp với danh mục công nghệ sinh học, y sinh, năng lượng và chế biến sâu khoáng sản chiến lược.

Ở mảng khởi nghiệp, bà Kathy Ho đại diện startup GuidenAI, San Francisco giới thiệu nền tảng tác nhân AI Broxi và giải pháp livestream bán hàng Genpio, cho thấy tốc độ ứng dụng AI bứt phá tại Việt Nam.

Tiếp đó, ông Hùng Nguyễn, chuyên gia nghiên cứu tại eBay, Hoa Kỳ, chia sẻ về mô hình "doanh nghiệp một người" nhờ tác nhân AI - một gợi mở phù hợp với tinh thần đổi mới sáng tạo theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP.

Bắt cầu cung - cầu công nghệ và đề xuất giải pháp chính sách thực thi

Điểm khác biệt nổi bật của Diễn đàn Đổi mới sáng tạo chiến lược Bay Area - Việt Nam 2026 chính là tính tương tác hai chiều mạnh mẽ giữa mạng lưới chuyên gia tại Hoa Kỳ và các tập đoàn công nghệ hàng đầu trong nước. Không còn là những cuộc thảo luận lý thuyết thuần túy, sự kiện là nơi các doanh nghiệp Việt Nam trực tiếp "mang bài toán thực tế đi tìm lời giải".

Ông Nguyễn Trọng Khang, Chủ tịch Tập đoàn MK Group - đơn vị hàng đầu Việt Nam về giải pháp an ninh số và thẻ thông minh - đã chia sẻ câu chuyện thành công của một doanh nghiệp "Make-in-Vietnam".

MK Group hiện là đơn vị sản xuất hàng chục triệu thẻ căn cước công dân gắn chip, sở hữu hai hệ điều hành thẻ tự phát triển và vận hành nhà máy MK Smart - cơ sở duy nhất tại Việt Nam đạt chuẩn sản xuất thẻ EMV cho Visa, Mastercard cũng như chứng nhận SAS quốc tế cho SIM viễn thông.

Với định hướng mở rộng sang sản xuất camera AI, chip ảnh nhiệt và công nghệ cao, ông Khang khẳng định khát vọng lớn nhất của tập đoàn hiện nay là tiến sâu vào công nghiệp bán dẫn, tự chủ sản xuất các dòng vi mạch phục vụ nội địa.

Tại Diễn đàn, Chủ tịch MK Group đã đưa ra lời mời hợp tác trực tiếp tới đội ngũ kỹ sư bán dẫn gạo cội gốc Việt tại Thung lũng Silicon để cùng thiết kế và chế tạo chip.

Tương tự, ông Vũ Thanh Hùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Blue OC Group, cũng bày tỏ mong muốn thiết lập kênh hợp tác chiến lược với các chuyên gia Vùng Vịnh để chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm AI.

Đánh giá cao tính thực tiễn và nội dung thực chất của các trao đổi, Tổng Lãnh sự Hoàng Anh Tuấn một lần nữa tái khẳng định cam kết của cơ quan đại diện ngoại giao Hoa Kỳ trong việc đồng hành cùng các chuyên gia và doanh nghiệp:

"Sự hiện diện và chủ động của các doanh nghiệp lớn trong nước tại diễn đàn lần này đã tạo nên một vòng tuần hoàn cung - cầu hoàn chỉnh. Các chuyên gia trí thức Việt Nam tại Hoa Kỳ có được những bài toán thực tiễn lớn từ đất nước để thử nghiệm và cống hiến, trong khi doanh nghiệp trong nước tiếp cận được nguồn tri thức và công nghệ tiên tiến nhất ngay tại Thung lũng Silicon. Tổng Lãnh sự quán San Francisco sẽ làm hết sức mình để nuôi dưỡng và bảo vệ các liên kết này".

Nhằm vượt qua rào cản về địa lý và pháp lý, các phát biểu khác tại Diễn đàn diễn đàn đã nêu đề xuất hợp tác linh hoạt theo mô hình "mô-đun" thay vì chỉ kêu gọi chuyên gia hồi hương toàn thời gian. Diễn đàn ghi nhận các giải pháp đột phá sau:

(i) Engineering Campus từ xa: Thành lập các trung tâm kỹ thuật tại Việt Nam do các chuyên gia tại Hoa Kỳ trực tiếp điều hành chuyên môn từ xa theo múi giờ lệch.

(ii) Trung tâm Đổi mới sáng tạo (Innovation Hub) tại Vùng Vịnh: Xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo gắn liền với Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại San Francisco làm đầu mối kết nối.

(iii) Cơ chế biệt phái ngắn hạn: Chuyên gia Hoa Kỳ về Việt Nam làm việc từ 4 đến 12 tuần để giải quyết triệt để một sản phẩm công nghệ cụ thể.

(iv) Cầu nối Đổi mới sáng tạo 2026-2030: Xây dựng chương trình hợp tác dài hạn giữa Vùng Vịnh và các địa phương Việt Nam.

(v) Quỹ đồng tài trợ nghiên cứu: Thiết lập quỹ tài trợ chung cho các dự án nghiên cứu phối hợp giữa các viện, trường trong nước và chuyên gia Hoa Kỳ.

(iv) Chính sách ưu đãi thuế: Thực thi chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia công nghệ chiến lược (áp dụng từ 01/7/2026).

(vii) Đơn giản hóa thủ tục: Cắt giảm thủ tục thị thực, giấy phép lao động và công nhận văn bằng quốc tế cho chuyên gia kiều bào.

(viii) Thương mại hóa nhanh: Tạo hành lang pháp lý ưu tiên cho việc thử nghiệm và thương mại hóa các sản phẩm công nghệ lõi.

Khép lại Diễn đàn, các đại biểu đều nhất trí rằng, Việt Nam đang đứng trước "cửa sổ cơ hội chiến lược" có một không hai để bứt phá. Sự kết nối chặt chẽ giữa trí tuệ Việt tại Hoa Kỳ và quyết tâm chính trị trong nước chính là chìa khóa vàng để đưa Việt Nam làm chủ công nghệ, hiện thực hóa khát vọng phát triển tự cường trong kỷ nguyên mới.