Nga thử nghiệm Yak-130M: Từ máy bay huấn luyện thành tiêm kích hạng nhẹ săn UAV

Yak-130M là phiên bản nâng cấp mới của dòng máy bay huấn luyện Yak-130 do Nga sản xuất, được thiết kế để trở thành tiêm kích hạng nhẹ đa năng tích hợp hệ thống điện tử hàng không hiện đại và tối ưu hóa cho nhiệm vụ tiêu diệt phương tiện bay không người lái (UAV). Quá trình thử nghiệm toàn diện của dòng máy bay này dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2028.

Bước chuyển từ máy bay huấn luyện sang tiêm kích đa năng

Thông tin về tiến độ chương trình Yak-130M được Giám đốc sản xuất Vitaly Elagin thuộc Nhà máy Hàng không Irkutsk (IAZ) công bố trong chuyến thăm của Tổng thống Nga Vladimir Putin tới cơ sở sản xuất này. Theo thông báo, Yak-130M đã thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 25/6 và tính đến hiện tại đã hoàn thành 9 chuyến bay thử nghiệm.

Tổng thống Nga Vladimir Putin thị sát máy bay Yak-130M. Ảnh: Kommersant

Trước đây, phiên bản Yak-130 nguyên bản đảm nhận vai trò chính là máy bay huấn luyện nâng cao, giúp phi công làm quen với đặc tính khí động học và thao tác điều khiển của các dòng tiêm kích thế hệ 4 và thế hệ 5. Tuy nhiên, nguyên bản này không được trang bị hệ thống điện tử hàng không hoàn chỉnh để thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu thực tế.

Phi công thử nghiệm Alexander Guskov cho biết Yak-130M đã khắc phục hoàn toàn hạn chế này. Nhờ nâng cấp toàn diện, máy bay đáp ứng khả năng tác chiến như một tiêm kích hạng nhẹ thực thụ, cho phép vừa thực hiện nhiệm vụ đào tạo phi công, vừa tham gia chiến đấu khi có yêu cầu.

Chữ ký của Tổng thống Nga Vladimir Putin trên ảnh nguyên mẫu Yak-130M. Ảnh: Kommersant

Trang bị điện tử hàng không và vũ khí trên Yak-130M

Đáng chú ý, hơn 50% trang thiết bị trên Yak-130M đã được đổi mới hoàn toàn so với phiên bản gốc. Máy bay được trang bị gói thiết bị điện tử hàng không hiện đại bao gồm:

Radar AESA BRLS-130R: Radar mảng pha quét điện tử chủ động giúp tăng cường khả năng phát hiện và theo dõi mục tiêu.
Hệ thống SOLT-130K: Hệ thống ngắm bắn quang - điện tử phục vụ dẫn đường cho các loại vũ khí có độ chính xác cao.
Bộ tác chiến điện tử President-S130: Tăng cường khả năng tự vệ trước các mối đe dọa từ tên lửa đối phương.
Hệ thống liên lạc KSS-130: Đảm bảo truyền dữ liệu chiến thuật thời gian thực.

Radar AESA BRLS-130R. Ảnh: EDR

Hệ thống quang-điện tử chỉ thị mục tiêu SOLT-130K. Ảnh: EDR

Về hiệu suất bay và tải trọng, Yak-130M đạt tốc độ tối đa 960 km/h và tầm hoạt động tối đa 1.610 km. Máy bay có 9 giá treo vũ khí với tổng tải trọng lên tới 3 tấn, cho phép mang theo nhiều loại vũ khí dẫn đường không - đối - không và không - đối - đất.

Yak-130M tại Triển lãm Army-2024. Ảnh: Sputnik

Tối ưu hóa chiến thuật đánh chặn UAV

Một điểm nâng cấp quan trọng của Yak-130M là khả năng tối ưu hóa ở dải tốc độ thấp, giúp máy bay thích ứng hiệu quả với nhiệm vụ chống phương tiện bay không người lái. Thực tiễn chiến sự gần đây cho thấy các dòng tiêm kích phản lực hạng nặng, tốc độ cao thường gặp khó khăn khi đánh chặn UAV di chuyển chậm và bay thấp, do thời gian mục tiêu nằm trong tầm ngắm quá ngắn.

Với ưu thế bay chậm tốt và độ cơ động cao, Yak-130M trở thành nền tảng phù hợp để xử lý các mục tiêu bay tầm thấp này. Bên cạnh đó, thiết kế hai chỗ ngồi cùng hệ thống liên kết dữ liệu hiện đại cho phép vị trí phía sau (vốn dùng cho giáo viên huấn luyện) có thể chuyển đổi thành vị trí cho sĩ quan điều khiển UAV hoặc điều phối tác chiến trên không.

Triển vọng xuất khẩu sau năm 2028

Đại diện Nhà máy Hàng không Irkutsk cho biết sản phẩm nâng cấp này đang nhận được sự quan tâm từ nhiều khách hàng quốc tế. Nhờ kết hợp giữa chi phí vận hành hợp lý của máy bay huấn luyện và năng lực tác chiến của tiêm kích hạng nhẹ, Yak-130M được kỳ vọng sẽ mở ra tiềm năng xuất khẩu lớn. Sau khi hoàn thành giai đoạn thử nghiệm vào năm 2028, nhà sản xuất dự kiến sẽ bắt đầu quá trình sản xuất hàng loạt phục vụ các đơn đặt hàng trong và ngoài nước.