Khả năng Mỹ chủ động chấm dứt xung đột với Iran

Trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ, Iran và Israel leo thang nhanh chóng những ngày cuối tháng 3, lập trường của Mỹ được hé lộ đánh dấu một sự thay đổi tiềm tàng so với những lời cảnh báo công khai của chính quyền Tổng thống Donald Trump. Nó cũng phần nào phản ánh mối lo ngại ngày càng tăng trong Nhà Trắng về kho dự trữ vũ khí chính xác của Mỹ và tác động kéo dài của một cuộc chiến tiêu hao đối với nền kinh tế toàn cầu.

Theo báo chí Mỹ, trong các cuộc họp gần đây đánh giá về cuộc xung đột, Tổng thống Donald Trump và trợ lý nhận định rằng nhiệm vụ mở lại eo biển Hormuz sẽ đẩy cuộc chiến vượt quá khung thời gian từ 4 đến 6 tuần mà ông đặt ra. Do đó, Tổng thống Mỹ quyết định sẽ giảm dần các hành động thù địch hiện tại với Iran sau khi đạt được các mục tiêu chính là làm suy yếu hải quân và kho tên lửa của nước Cộng hòa Hồi giáo. Sau đó, Washington sẽ gây áp lực ngoại giao đối với Tehran để mở lại eo biển, nếu không hiệu quả, trách nhiệm này sẽ được chuyển cho các đồng minh ở châu Âu và vùng Vịnh.

Tổng thống Donald Trump phát biểu trước các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One trên đường từ West Palm Beach, Florida đến Căn cứ Liên hợp Andrews, Maryland, ngày 29-3. Ảnh minh họa: Ảnh: AP

Giới phân tích cho rằng, việc Washington có thể chủ động chấm dứt chiến dịch quân sự chống Tehran, ngay cả khi các mục tiêu cốt lõi như việc khơi thông eo biển Hormuz chưa được giải quyết triệt để, phản ánh những toan tính và điều chỉnh mục tiêu chiến lược của Mỹ theo hướng thực tế hơn. Thứ nhất đó là giới hạn thời gian và chi phí chiến tranh tốn kém không cho phép Mỹ tiếp tục kéo dài chiến sự. Thứ hai là tránh rủi ro chiến tranh khu vực lan rộng trong bối cảnh sự tham gia trực tiếp và ngày càng sâu vào xung đột của Israel, cùng nguy cơ các lực lượng ủy nhiệm của Iran kích hoạt nhiều mặt trận. Cuối cùng là để bảo vệ lợi ích kinh tế của chính nước Mỹ cũng như tránh cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Về phần Iran, ngày 30-3, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố, bất kỳ quyết định nào về việc chấm dứt xung đột sẽ chỉ dựa trên các điều kiện tiên quyết bảo vệ phẩm giá, an ninh và lợi ích của quốc gia. Tuyên bố được đưa ra sau khi Tehran khẳng định nước này không tham gia bất kỳ sáng kiến ngoại giao nào khi xung đột tại Trung Đông tiếp tục căng thẳng.

Iran cũng nêu ra điều kiện tiên quyết chấm dứt xung đột với Mỹ. Theo Đại sứ Iran tại Nga Kazem Jalali, cần phải có “các điều kiện phù hợp” trước khi bắt đầu các cuộc đàm phán hòa bình để chấm dứt chiến tranh. Đại sứ Jalali đã nêu rõ các điều kiện tiên quyết của Tehran để bắt đầu các cuộc đàm phán chấm dứt xung đột, bao gồm bảo đảm một “nền hòa bình bền vững” để bắt đầu thương lượng, trừng phạt các bên gây hấn, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, quyền phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình và bồi thường thiệt hại trong chiến tranh. Nhà ngoại giao Iran cũng nói rằng một số tổn thất của Iran, chẳng hạn vụ sát hại lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, là “không thể bồi thường được”. Theo Báo The Wall Street Journal, các điều kiện của Iran còn bao gồm đóng cửa tất cả căn cứ của Mỹ ở vùng Vịnh, bảo đảm xung đột không tái diễn trong tương lai, chấm dứt các cuộc tấn công của Israel vào lực lượng Hezbollah ở Lebanon.

Những tin tức về khả năng Mỹ chủ động chấm dứt xung đột được đưa ra sau những thông điệp thiếu nhất quán của Tổng thống Donald Trump như việc ra tối hậu thư 48 giờ yêu cầu Iran phải mở cửa trở lại eo biển Hormuz và những lần gia hạn tối hậu thư này sau đó, cho thấy dường như Washington đang cố gắng tìm ra một “lối thoát hoàn hảo” cho cuộc xung đột.

Trong bối cảnh đó đã xuất hiện những lo ngại nếu Mỹ thực sự lựa chọn chấm dứt chiến dịch trong khi chưa giải quyết triệt để các điểm nghẽn chiến lược, Trung Đông có thể bước vào một trạng thái “hòa bình mong manh” với nhiều hệ lụy như nguy cơ xung đột tái phát, gia tăng bất ổn năng lượng toàn cầu. Các nhà phân tích cho rằng, nếu Mỹ chấm dứt xung đột có khả năng sẽ kéo dài sự kiểm soát chặt chẽ của Tehran đối với eo biển Hormuz và để lại một chiến dịch phức tạp nhằm mở cửa trở lại tuyến đường thủy chiến lược sau này. Đó là chưa kể uy tín của Mỹ sẽ bị suy giảm trước các đồng minh với một “chiến thắng nửa vời”.

Nói một cách khác, việc Mỹ có thể rút khỏi xung đột khi chưa giải quyết triệt để các vấn đề sẽ không đồng nghĩa với việc xung đột kết thúc mà có thể sẽ mở ra một giai đoạn đối đầu mới, tinh vi và khó đoán định hơn.

XUÂN PHONG