Khả năng tác chiến tầm thấp của Su-24MK Iran trong sự kiện tiếp cận căn cứ tại Qatar
Phi đội Su-24MK Iran tiếp cận mục tiêu ở độ cao cực thấp cho thấy năng lực bám địa hình của dòng máy bay cánh cụp cánh xòe và trình độ phi công trong thực chiến.
Su-24MK là biến thể xuất khẩu của dòng máy bay cường kích Su-24 do Liên Xô chế tạo, nổi bật với khả năng bay bám địa hình ở độ cao cực thấp nhằm xuyên thủng các mạng lưới radar cảnh báo sớm. Sự kiện phi đội 2 máy bay tiêm kích-bom Su-24MK của Iran thực hiện nỗ lực tiếp cận căn cứ không quân Al Udeid tại Qatar mới đây đã thu hút sự chú ý của giới quan sát quân sự quốc tế.
Dù nhiệm vụ đã bị các máy bay F-15 của Không quân Qatar phát hiện và ngăn chặn khi chỉ còn cách mục tiêu khoảng 2 phút bay, hành động này đã chứng minh năng lực tác chiến đặc thù của dòng máy bay này cũng như kỹ năng điều khiển của các phi công Iran. Trong bối cảnh công nghệ quân sự thay đổi nhanh chóng, việc một dòng máy bay từ thập niên 1970 có thể tiếp cận gần một căn cứ chiến lược cho thấy tầm quan trọng của các yếu tố kỹ thuật bám địa hình và kinh nghiệm thực chiến.
Thiết kế cánh thay đổi hình học độc đáo
Điểm nhấn kỹ thuật quan trọng nhất của Su-24 (tên định danh NATO: Fencer) chính là kết cấu cánh thay đổi hình học (variable-sweep wing), hay còn được gọi phổ biến là "cánh cụp, cánh xòe". Cơ chế này cho phép máy bay điều chỉnh góc nghiêng của cánh từ 16 độ đến 69 độ tùy thuộc vào chế độ bay và yêu cầu nhiệm vụ cụ thể.
Khi cất cánh, hạ cánh hoặc bay tuần tra, cánh máy bay được xòe rộng tối đa để tăng lực nâng. Ngược lại, khi cần thực hiện các cuộc tấn công tốc độ cao ở độ cao thấp để tránh radar, cánh sẽ cụp lại về phía sau. Thiết kế này giúp giảm tối đa lực cản không khí, biến máy bay thành hình mũi tên và duy trì vận tốc siêu âm ổn định ngay cả ở tầng khí quyển đậm đặc.
Hệ thống cánh cụp cánh xòe giúp Su-24MK đạt vận tốc siêu âm ổn định ở độ cao thấp.
Hỏa lực mạnh mẽ và hệ thống radar bám địa hình
Được mệnh danh là "xe tải bom", Su-24MK sở hữu khả năng mang tải trọng vũ khí lên tới 8 tấn trên 8 điểm treo dưới thân và cánh. Kho vũ khí của dòng máy bay này rất đa dạng, bao gồm các loại bom thông thường như FAB-500, FAB-1500 và các loại vũ khí dẫn đường chính xác bằng laser như KAB-500L.
Để hỗ trợ khả năng tấn công tầm thấp, Su-24MK được trang bị hệ thống điện tử chuyên dụng gồm radar dẫn bắn Orion-A và radar bám địa hình Relyef. Hệ thống này cho phép phi công thực hiện các chuyến bay bám sát mặt đất ở độ cao chỉ vài chục mét, giúp máy bay lẩn khuất dưới tầm quét của các loại radar phòng không đối phương. Ngoài ra, máy bay còn có pháo nòng xoay GSh-6-23M với tốc độ bắn cực nhanh để tiêu diệt các mục tiêu mặt đất trong phạm vi hẹp.
Thực trạng và thách thức đối với phi đội Su-24MK Iran
Iran bắt đầu tiếp nhận Su-24MK từ đầu thập niên 1990, bao gồm các máy bay mua từ Liên Xô và một số từ Iraq bay sang tị nạn. Sau nhiều thập kỷ chịu lệnh cấm vận, Không quân Iran đã nỗ lực tự hiện đại hóa phi đội này bằng cách tích hợp các loại vũ khí nội địa như tên lửa hành trình tầm xa Asef. Tính đến năm 2025, Iran được cho là còn khoảng 29 chiếc Su-24 trong biên chế, tuy nhiên số lượng đủ điều kiện sẵn sàng chiến đấu có thể thấp hơn.
Dù sở hữu khả năng đột kích tầm thấp ấn tượng, Su-24MK vẫn bộc lộ những điểm yếu cố hữu trước các hệ thống phòng không hiện đại. Do được thiết kế từ những năm 1970, máy bay không có khả năng tàng hình và khả năng đối không rất hạn chế. Khi phải đối mặt với các dòng tiêm kích đa năng hiện đại như F-15, F-16 hoặc Rafale mà không có sự hộ tống, Su-24MK rất dễ bị tổn thương. Thực tế việc 2 chiếc Su-24MK của Iran bị phát hiện và ngăn chặn trước khi tiếp cận mục tiêu tại Qatar đã minh chứng cho những hạn chế về mặt công nghệ này.
Phi đội Su-24MK của Iran dù đã cũ nhưng vẫn đóng vai trò quan trọng trong chiến thuật tấn công tầm thấp.
Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định việc phi đội Iran có thể bay cực thấp để tránh hệ thống trinh sát dày đặc của Mỹ và đồng minh, chỉ bị phát hiện khi cách mục tiêu 2 phút bay, vẫn được xem là một thành công về mặt chiến thuật. Điều này không chỉ dựa vào tính năng cơ khí của máy bay mà còn cho thấy quyết tâm và trình độ của các phi công trong việc tận dụng tối đa lợi thế của khí tài lạc hậu trước các đối thủ vượt trội về công nghệ.
