Máy bay ném bom Su-24 của Iran đã tiến sát căn cứ Mỹ thế nào?

Máy bay S-24 đã quá lâu đời

Qua vụ việc hai chiếc Su-24 vừa bị tiêm kích F-15 của Qatar bắn rụng, chúng ta có thể đi sâu phân tích việc lựa chọn khí tài, chiến thuật lẩn tránh radar cực kỳ tinh vi và những hạn chế thực chiến phũ phàng của không quân Iran khi phải đối đầu trực diện với một hệ thống phòng thủ hiện đại có mức độ sẵn sàng chiến đấu cao nhất.

Lựa chọn phương tiện tác chiến và mục tiêu răn đe chiến lược

Quyết định sử dụng máy bay ném bom chiến thuật Su-24 (NATO định danh là "Fencer") cho một nhiệm vụ thâm nhập sâu mang tính sống còn phản ánh rõ nét triết lý tận dụng tối đa những khí tài hiện có trong tay của giới lãnh đạo quân sự Iran. Su-24 là một nền tảng vũ khí ra đời từ thời Liên Xô với đặc trưng là thiết kế cánh cụp cánh xòe, được tối ưu hóa đặc biệt cho các nhiệm vụ bay bám địa hình ở độ cao cực thấp và xâm nhập hệ thống phòng không đối phương. Dù đã cũ kỹ và bị đánh giá là tụt hậu so với các tiêu chuẩn hàng không quân sự thế kỷ 21, Fencer vẫn sở hữu khả năng mang vác một lượng vũ khí vô cùng đáng gờm.

Theo các nguồn tin tình báo và hình ảnh nhận diện trực quan từ máy bay đánh chặn, hai chiếc Su-24 của Iran đã được vũ trang tận răng với các loại bom và đạn dược dẫn đường chính xác. Sự hiện diện của các loại vũ khí này trên các giá treo bên dưới cánh máy bay chứng tỏ đây là một phi vụ tấn công có chủ đích rõ ràng, được lên kế hoạch tỉ mỉ nhằm hủy diệt hoàn toàn các mục tiêu được giao phó trên mặt đất.

Mức độ nguy hiểm của đòn tập kích chớp nhoáng này nằm ở việc các nhà hoạch định chiến lược của Tehran đã nhắm thẳng hỏa lực vào những yết hầu quan trọng bậc nhất của đối phương. Mục tiêu đầu tiên là Căn cứ Không quân Al-Udeid, nơi được xem là trung tâm đầu não của Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) tại khu vực Trung Đông. Căn cứ khổng lồ này hiện đang là nơi đồn trú của khoảng 10.000 binh sĩ Mỹ, cùng hàng loạt các phi đội máy bay ném bom chiến lược, máy bay tiếp vận và máy bay thu thập tình báo.

Việc phá hủy đường băng hoặc các khu nhà ở tại Al-Udeid sẽ giáng một đòn chí mạng vào năng lực triển khai sức mạnh của Washington. Mục tiêu thứ hai, Ras Laffan, lại là trung tâm xử lý khí đốt tự nhiên lớn nhất thế giới và là nền tảng cốt lõi mang ý nghĩa sống còn đối với nền kinh tế của nhà nước Qatar. Ras Laffan đóng vai trò như một trạm cung cấp năng lượng khổng lồ cho thị trường toàn cầu.

Việc dồn hỏa lực vào các mục tiêu song hành cả quân sự lẫn kinh tế cho thấy một tính toán vô cùng thâm độc nhằm tạo ra sức ép tối đa lên các đối thủ trong khu vực. Bằng cách đe dọa trực tiếp đến tính mạng của lính Mỹ và sự thịnh vượng kinh tế của quốc gia chủ nhà, Iran muốn gửi đi một thông điệp răn đe sắc lạnh. Họ muốn ép buộc các quốc gia vùng Vịnh phải cân nhắc lại cái giá quá đắt của việc cho phép quân đội Mỹ sử dụng lãnh thổ của mình làm bàn đạp để thực hiện các chiến dịch quân sự chống lại Tehran. Sự lựa chọn mục tiêu này cho thấy sự nhạy bén của Iran trong việc tìm ra những điểm yếu mang tính huyệt đạo của đối phương để khai thác tối đa lợi thế tâm lý.

Chiến thuật bay bám địa hình và sự im lặng vô tuyến

Để có thể đưa những chiếc máy bay ném bom từ thời Chiến tranh Lạnh vượt qua mạng lưới cảnh giới dày đặc của liên quân Mỹ và các nước vùng Vịnh, các phi công Iran đã phải vận dụng những kỹ năng điều khiển điêu luyện và một chiến thuật luồn sâu mang tính liều lĩnh cao độ. Yếu tố cốt lõi mang lại sự bất ngờ cho đợt tấn công chính là kỹ thuật bay ở độ cao cực thấp, được duy trì một cách nghiêm ngặt ở mức vỏn vẹn 80 feet (tương đương khoảng 24 mét) so với mặt nước biển.

Theo các nguyên lý vật lý cơ bản của sóng điện từ, việc bay sát sạt mặt đất hoặc mặt biển cho phép máy bay tận dụng hiệu quả độ cong của Trái đất để lẩn khuất dưới đường chân trời radar. Đồng thời, những tín hiệu phản xạ từ bề mặt địa hình hay những con sóng biển nhấp nhô sẽ tạo ra hiện tượng nhiễu tạp tự nhiên, làm lu mờ hoàn toàn tín hiệu của mục tiêu bay trên các màn hình hiển thị của lực lượng phòng không đối phương. Việc duy trì độ cao 24 mét khi bay với vận tốc cận âm là một thử thách tột cùng đối với hệ thống thần kinh của phi công, đòi hỏi sự tập trung cao độ để tránh nguy cơ lao thẳng xuống biển chỉ vì một sai sót nhỏ nhất trong thao tác điều khiển cần lái.

Sự táo bạo và quyết liệt của lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran được thể hiện rõ nét qua chi tiết hai chiếc Su-24 đã tiến đến một khoảng cách cực kỳ nguy hiểm, chỉ cách các mục tiêu dự kiến vỏn vẹn hai phút bay. Tốc độ hành trình của một chiếc Su-24 ở độ cao sát mặt biển thường rơi vào khoảng 800 đến 900 km/h, đồng nghĩa với việc chúng đã áp sát Al-Udeid và Ras Laffan ở cự ly chỉ khoảng 25 đến 30 km.

Trong thuật ngữ hàng không quân sự, khoảng cách này có nghĩa là các máy bay ném bom đã thọc sâu vào tận vùng lõi của chiếc ô phòng không bảo vệ căn cứ, nơi các hệ thống phòng thủ tầm ngắn có rất ít thời gian để kịp thời phản ứng. Việc vượt qua được hàng rào cảnh báo sớm để lọt vào đến vị trí này chứng tỏ chiến thuật bay thấp trốn radar của Iran đã phát huy hiệu quả ở một mức độ nhất định trong giai đoạn đầu của phi vụ.

Cùng với chiến thuật bay thấp, những chiếc Su-24 đã duy trì một trạng thái im lặng vô tuyến tuyệt đối trong suốt hành trình thâm nhập. Khi bị các đài radar mặt đất phát hiện ở cự ly gần và liên tục nhận được những lời cảnh báo, yêu cầu chuyển hướng khẩn cấp từ lực lượng phòng không Qatar thông qua các kênh liên lạc khẩn cấp quốc tế, các phi công Iran đã phớt lờ hoàn toàn. Sự im lặng này là minh chứng rõ ràng nhất cho một ý đồ thực hiện đòn đánh chớp nhoáng, quyết không từ bỏ nhiệm vụ dù biết chắc chắn hành tung của mình đã bị bại lộ. Trạng thái không phản hồi cũng đẩy các kíp trực phòng không của Qatar vào một tình thế bắt buộc phải đưa ra quyết định dứt khoát.

Đối đầu trên không và sự bộc lộ giới hạn công nghệ

Những phút giây đánh chặn cuối cùng trên không phận Qatar đã kết thúc bằng một cuộc không chiến chớp nhoáng. Mạng lưới phòng thủ của quốc gia vùng Vịnh đã phản ứng một cách bài bản trước mối đe dọa đã cận kề. Do áp lực cực lớn về mặt thời gian khi mục tiêu chỉ còn cách điểm thả bom 2 phút, kết hợp với các bằng chứng rõ ràng từ việc nhận diện trực quan và chụp ảnh thực tế tải trọng vũ khí dưới cánh, các cơ quan chỉ huy mặt đất đã nhanh chóng phân loại hai chiếc Su-24 là những mục tiêu thù địch. Lệnh xuất kích chiến đấu được ban hành khẩn cấp, tung những tiêm kích mạnh mẽ nhất vào không trung để vô hiệu hóa mối đe.

Một chiếc tiêm kích hạng nặng F-15 của Không quân Qatar đã nhanh chóng tiếp cận và giao chiến với biên đội máy bay ném bom Iran. Cuộc đối đầu này phơi bày một cách trần trụi sự chênh lệch khủng khiếp về mặt công nghệ giữa hai thế hệ vũ khí. F-15 là một trong những chiến đấu cơ chiếm ưu thế trên không xuất sắc nhất thế giới, được trang bị radar quét mạng pha điện tử chủ động (AESA) tối tân, động cơ sức đẩy lớn và hệ thống tên lửa không đối không hiện đại với khả năng khóa mục tiêu ngoài tầm nhìn.

Ngược lại, Su-24 của Iran là một cỗ máy cồng kềnh, được sinh ra chỉ để mang bom ném xuống mặt đất, cực kỳ chậm chạp và vụng về trong việc xoay trở, hoàn toàn thiếu vắng các hệ thống cảnh báo sớm đe dọa tên lửa và vũ khí tự vệ trên không hiệu quả. Khi bị một chiếc F-15 đặt vào tầm ngắm, các phi công Su-24 gần như không có bất kỳ cơ hội nào. Kết cục cả hai chiếc máy bay ném bom đều bị bắn hạ và rơi thẳng xuống vùng lãnh hải của nhà nước Qatar.

Sự kiện bị bắn hạ ngay trước ngưỡng cửa mục tiêu đã phơi bày một điểm yếu chí mạng trong chiến thuật quân sự của Tehran. Mặc dù sở hữu tinh thần chiến đấu liều lĩnh và khả năng vận dụng tối đa các kỹ thuật lẩn tránh táo bạo như bay sát mặt nước, không quân Iran vẫn không thể khỏa lấp được khoảng trống mênh mông về mặt công nghệ. Các nền tảng vũ khí thế hệ cũ của họ tỏ ra hoàn toàn thất thế và vô cùng mỏng manh khi bị đặt vào tình huống không chiến trực diện với các mạng lưới phòng không được tích hợp cảm biến thế hệ mới và các phi đội tiêm kích đánh chặn vượt trội về mọi thông số.

Đòn tập kích thất bại này là một minh chứng đắt giá cho thấy, trong chiến tranh hàng không hiện đại, lòng quả cảm và chiến thuật cá nhân xuất sắc hiếm khi đủ sức thay đổi một cục diện đã được định đoạt bởi sự lạc hậu của hệ thống điện tử và vũ khí cốt lõi.

Bùi Tú