Khắc phục 'khoảng trống' dữ liệu của các nhóm yếu thế

Trong kỷ nguyên chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực cốt lõi định hình chính sách, đổi mới sáng tạo và đầu tư. Vấn đề được đặt ra không chỉ là 'có bao nhiêu dữ liệu', mà là dữ liệu đó có đủ bao trùm để phản ánh tiếng nói của mọi nhóm trong xã hội hay chưa, đặc biệt các nhóm yếu thế. Việc khắc phục 'khoảng trống' thông tin này góp phần tạo nền tảng cho phát triển bền vững, 'không để ai bị bỏ lại phía sau'.

Dữ liệu bao trùm là yêu cầu tất yếu

Khi dữ liệu chưa bao trùm, chính sách và đổi mới sáng tạo khó có thể thực sự lấy con người làm trung tâm. Vấn đề này đã được đề cập và thảo luận chuyên sâu tại sự kiện “Dữ liệu bao trùm cho Phát triển bền vững & Đổi mới sáng tạo mở” do Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Sáng tạo Quốc gia (NSSC) - Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển Bền vững (MSD) và Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á - Việt Nam (SEARAV) tổ chức.

Trên cơ sở khảo sát thực tiễn về mức độ bao trùm của dữ liệu và khả năng tiếp cận công nghệ của các nhóm yếu thế, Báo cáo Dữ liệu Cộng đồng 2025 (CGD 2025) cho thấy, trong giai đoạn 2024 - 2025, chưa có mục tiêu phát triển bền vững nào được đánh giá là hoàn thành hoàn toàn. Đồng thời, tiến độ thực hiện giữa các mục tiêu cũng như giữa các nhóm dân cư vẫn còn tồn tại khoảng cách đáng kể. Đáng chú ý, người khuyết tật, phụ nữ, người trẻ và một số nhóm thiểu số vẫn đang gặp nhiều rào cản trong việc tiếp cận cơ hội và các dịch vụ thiết yếu. Mặt khác, Báo cáo Năng lực số của người khuyết tật năm 2026 chỉ ra kỹ năng số nâng cao còn hạn chế trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh.

Bà Nguyễn Thị Lan Anh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Cộng đồng, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội về Người khuyết tật Việt Nam cho biết, dữ liệu hiện nay về người khuyết tật vẫn còn phân tán và chưa phản ánh đầy đủ sự đa dạng của các nhóm đối tượng. Bà cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tích hợp dữ liệu liên ngành, thiết kế các công cụ thu thập dữ liệu phù hợp với từng nhóm đối tượng đặc thù, đồng thời đặt người khuyết tật vào trung tâm trong quá trình xây dựng và sử dụng dữ liệu.

Giải pháp xây dựng dữ liệu từ cộng đồng

Nếu dữ liệu không phản ánh đầy đủ các nhóm xã hội, quá trình chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo có thể vô tình làm gia tăng khoảng cách bất công đối với các nhóm yếu thế. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là điều kiện tiên quyết để bảo đảm nguyên tắc “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong tiến trình phát triển. Nói cách khác, dữ liệu bao trùm góp phần xây dựng nền tảng của phát triển bền vững và đổi mới sáng tạo lấy con người làm trung tâm. Để khắc phục “khoảng trống” này, một hướng tiếp cận được đề xuất là tích hợp dữ liệu cộng đồng - dữ liệu được tạo ra từ chính người dân - làm nguồn bổ sung chiến lược cho hệ thống dữ liệu quốc gia và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Với doanh nghiệp, dữ liệu từ cộng đồng không chỉ là nguồn thông tin mà còn là “tài sản chiến lược”, giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn hành vi, nhu cầu và bối cảnh của khách hàng, từ đó thiết kế sản phẩm phù hợp và có tính cạnh tranh cao hơn. Ở cấp độ rộng hơn, dữ liệu bao trùm cũng đóng vai trò quan trọng trong các tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội, quản trị) và đầu tư tác động.

Bà Nguyễn Phương Linh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững (MSD), Trưởng cộng đồng đổi mới sáng tạo nhấn mạnh, việc tham chiếu Khung Copenhagen về Dữ liệu Công dân như một hướng tiếp cận bổ sung cho hệ thống dữ liệu quốc gia, đồng thời kêu gọi mở rộng không gian thể chế để tích hợp tiếng nói người dân vào tiến trình hoạch định chính sách và đổi mới sáng tạo.

Đỗ Trang

Nguồn Pháp Luật VN: https://baophapluat.vn/khac-phuc-khoang-trong-du-lieu-cua-cac-nhom-yeu-the.html