Khắc phục 'thẻ vàng' IUU: Không có vùng cấm cho vi phạm

Tàu cá neo đậu trên vùng biển An Biên, tỉnh An Giang. Ảnh tư liệu: Hồng Đạt/TTXVN

Nỗ lực thực thi pháp luật

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Ngô Công Thức nhấn mạnh, tỉnh có nhiều nỗ lực triển khai các giải pháp đồng bộ để khắc phục tồn tại, hạn chế trong phòng, chống IUU và khuyến nghị cảnh báo “thẻ vàng” của EC. Đặc biệt là trong việc thực thi pháp luật và xử lý vi phạm nên số tàu vi phạm khai thác hải sản vùng biển nước ngoài giảm, tàu mất kết nối với VMS, vượt ranh giới được phép khai thác thủy sản trên biển giảm. Tỉnh bảo vệ quyền lợi, sinh kế bền vững cho đa số ngư dân làm ăn chân chính, nâng cao uy tín, giá trị cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu cho ngành thủy sản Việt Nam; trong đó có An Giang.

Trong phòng, chống IUU của tỉnh An Giang, “không có vùng cấm” cho vi phạm, mọi cá nhân, tổ chức cố tình vi phạm đều bị xử lý nghiêm minh trước pháp luật, không phân biệt chủ tàu là ai, quy mô tàu lớn hay nhỏ; xử lý nghiêm hành vi bao che, tiếp tay hoặc lơ là trách nhiệm của các cán bộ, cơ quan quản lý nhà nước đối với phòng, chống IUU. Tỉnh áp dụng các biện pháp xử phạt nghiêm khắc để chấm dứt tình trạng trục lợi bất chính từ việc khai thác thủy sản trái phép.

Từ đầu năm đến tháng 7/2026, Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tỉnh thực hiện 160 lượt kiểm tra, phát hiện 53 tàu vi phạm, xử phạt tổng số tiền gần 3 tỷ đồng.

Đặc biệt, tỉnh xử lý vi phạm liên quan đến thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS) rất nghiêm ngặt. Cơ quan chức năng đã lập biên bản 149 lượt/78 tàu không báo cáo vị trí, xử phạt hơn 4,7 tỷ đồng. Tương tự, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh An Giang xử phạt hành chính 5 vụ/12 đối tượng số tiền 1,75 tỷ đồng.

Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tỉnh phối hợp với Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh và các xã, phường, đặc khu tiếp tục xác minh hàng trăm tàu cá vi phạm VMS để xử lý theo quy định.

Đồng thời, đối với vi phạm khai thác IUU khác, Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tuần tra, kiểm tra, phát hiện, lập biên bản và ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính với số tiền hơn 2,3 tỷ đồng và bàn giao cho địa phương 6 tàu cá không đủ điều kiện tham gia khai thác thủy sản để tiếp tục xử lý và quản lý, giám sát. Cùng đó, tiếp nhận, xác minh, ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính số tiền hơn 1,6 tỷ đồng.

Tiếp đến, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh xử phạt vi phạm hành chính 21 vụ/22 tàu/34 đối tượng tổng số tiền hơn 1 tỷ đồng. Đối với các trường hợp tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, như vụ việc tàu cá KG-8286B-TS bị nước ngoài bắt giữ, Bộ đội Biên phòng An Giang đã xử phạt hành chính 900 triệu đồng đối tượng vi phạm, nhằm răn đe mạnh mẽ những ngư dân cố tình đưa tàu sang vùng biển nước ngoài, ngăn chặn nguy cơ bị xử lý hình sự, cảnh báo các đối tượng không tiếp tục tái phạm hoặc tổ chức các đường dây đưa tàu cá xuất cảnh trái phép.

Cạnh đó, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh An Giang tập trung xử lý các vụ việc tồn đọng trong triển khai nhiệm vụ phòng, chống IUU, nhất là vi phạm khai thác thủy sản trái phép ở vùng biển nước ngoài. Theo đó, điều tra, xác minh để xử lý theo quy định pháp luật 19 trường hợp/21 tàu về hành vi khai thác trái phép thủy sản; buôn lậu; số đăng ký, thông số kỹ thuật, số khung, số máy, tọa độ, vị trí của tàu cá bị bắt giữ hoặc bản án và những vấn đề khác có liên quan… nhằm làm cơ sở chứng minh tàu cá vi phạm bị bắt giữ, làm căn cứ xử lý vi phạm chủ phương tiện.

“Số hóa” đại dương

Tỉnh An Giang ứng dụng công nghệ số vào quản lý tàu cá, kiểm soát chặt chẽ đội tàu cá 10.911 chiếc. Đến cuối tháng 6/2026, tỉnh đạt tỷ lệ 100% tàu cá đang hoạt động (3.542/3.551 chiếc) lắp đặt VMS. Với những tàu chưa lắp đặt do nằm bờ hoặc chờ đấu giá, chính quyền địa phương đã phân công cán bộ theo dõi sát sao qua tọa độ hình ảnh và Google Maps.

Bên cạnh “mắt thần” VMS, hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) đã được triển khai đồng bộ. Từ tháng 7/2024, 100% tàu cá ra vào cảng tại An Giang đều khai báo qua hệ thống này, đảm bảo tính minh bạch và chính xác. Công tác đào tạo cũng được ưu tiên với nhiều lớp tập huấn cho hàng nghìn lượt ngư dân, chủ tàu và cán bộ quản lý về cách vận hành nhật ký khai thác điện tử eLogbook và phần mềm eCDT, nhằm minh bạch hóa nguồn gốc hải sản và phòng, chống IUU. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp cơ quan nhà nước quản lý tốt hơn mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng cho những ngư dân làm ăn chân chính trên biển.

Dù đạt được nhiều kết quả khả quan, con đường đi đến tháo gỡ hoàn toàn “thẻ vàng” của An Giang vẫn còn không ít rào cản. Toàn tỉnh hiện vẫn còn nhiều tàu cá thuộc diện “3 không”: Không đăng ký, không giấy phép, không đăng kiểm.

Ông Lê Hữu Toàn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho biết, đối với tàu cá “3 không”, tỉnh đã và đang triển khai các biện pháp quản lý, kiểm soát chặt chẽ. Cụ thể là ngành chức năng phối hợp với các địa phương kiểm kê và phân loại theo nhóm chiều dài tàu để quản lý.

Tỉnh khảo sát, bố trí 23 khu neo đậu tập trung trên địa bàn để các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động khai thác đưa vào neo đậu đảm bảo an toàn và giám sát, quản lý của chính quyền địa phương. Tỉnh yêu cầu các lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, kiểm tra, kiểm soát nghiêm ngặt, không để tàu “3 không” tự ý xuất bến đi khai thác trái phép và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm. An Giang kiến nghị Chính phủ sớm có chính sách phát triển thủy sản để hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề nghiệp cho các chủ tàu cá khai thác vùng ven bờ không đủ điều kiện theo quy định.

Bên cạnh việc tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp phòng, chống IUU trong thời gian tới, An Giang kiến nghị Chính phủ sớm ban hành chính sách hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề, giải bản tàu cá khai thác ven bờ để bảo vệ nguồn lợi thủy sản tự nhiên.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Ngô Công Thức nêu, tỉnh đề xuất, kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường, rà soát, quy định bổ sung tiêu chí cảng đủ điều kiện tiếp nhận tàu cá; hướng dẫn địa phương tổ chức phân bổ tàu vào cảng phù hợp để kiểm soát, bảo đảm tàu thuộc diện quản lý phải vào cảng thực hiện đầy đủ thủ tục. Đồng thời, rà soát, hoàn thiện cơ chế quản lý tàu không đủ điều kiện hoạt động; bổ sung quy định về trách nhiệm của chủ tàu, thuyền trưởng, thuyền viên, hướng dẫn địa phương lập danh mục quản lý, quy định điều kiện ra/vào và phương án xử lý đối với tàu không còn khả năng hoạt động. Mặt khác, hướng dẫn đăng ký lại tàu cá đối với tàu cá hoạt động vùng khơi, làm nghề ít ảnh hưởng đến nguồn lợi, môi trường sinh thái có đăng ký lần đầu, bị xóa đăng ký, bán sang tên cho người khác đã cải hoán/tự cải hoán hiện vẫn đang hoạt động khai thác thủy sản.

Đối với việc giám sát, theo dõi, xử lý vi phạm thông qua hệ thống VMS, tỉnh đề xuất xem xét việc quy định mốc thời gian báo cáo không quá 6 giờ/lần kể từ thời điểm tàu cá mất tín hiệu VMS, hoặc nghiên cứu bổ sung quy định về cơ chế xác minh nguyên nhân khách quan đối với trường hợp tàu cá không thực hiện được việc báo cáo vị trí trong 6 giờ đầu kể từ thời điểm Hệ thống VMS ghi nhận mất kết nối, trên cơ sở đó làm căn cứ xem xét, xử lý vi phạm hành chính bảo đảm khách quan, thống nhất và phù hợp với thực tiễn. Nghiên cứu ban hành hướng dẫn hoặc sửa đổi quy định theo hướng quy định rõ tiêu chí xác định trường hợp mất kết nối VMS do nguyên nhân kỹ thuật khách quan và hồ sơ chứng minh để làm căn cứ xem xét, xử lý vi phạm hành chính.

Tiếp đến, tỉnh đề xuất, kiến nghị Bộ Ngoại giao sớm tham mưu Chính phủ thông qua ngoại giao phân định vùng biển Việt Nam với các nước để thống nhất quản lý chung, ký kết các văn bản về hỗ trợ, tương trợ tư pháp với các quốc gia trong khu vực mà Việt Nam chưa ký kết, tạo điều kiện thuận lợi trong việc thu thập tài liệu, chứng cứ có liên quan đến tàu cá vi phạm bị bắt, xử lý ở nước ngoài và bảo hộ công dân. Bên cạnh đó, thống nhất giữa Ủy ban biên giới quốc gia và Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc thống nhất xác định tọa độ chủ quyền và biên giới trên biển để làm cơ sở đánh giá chứng cứ đề xuất xử lý vụ án đúng quy định pháp luật.

Ngoài ra, có ý kiến đối với các Đại sứ quán, Tổng Lãnh sự quán… Việt Nam ở nước ngoài sớm hỗ trợ thu thập tài liệu, chứng cứ ban đầu như: Tài liệu bắt giữ tàu, tọa độ, thông tin công dân, lệnh giam giữ người, bản án hoặc các văn bản pháp lý khác chứng minh việc tàu cá, ngư dân vi phạm vùng biển nước ngoài, nhằm nhanh chóng thu thập tài liệu kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi cố tình vi phạm, góp phần tháo gỡ thẻ vàng của EC.

Hành trình chống IUU của An Giang không chỉ là cuộc đua tháo gỡ “thẻ vàng mà còn là cuộc cải cách toàn diện ngành thủy sản theo hướng minh bạch, hiện đại và bền vững. Với những giải pháp đồng bộ và sự quyết tâm từ mỗi ngư dân đến nhà quản lý, An Giang tự tin sẽ góp phần quan trọng cùng cả nước đưa ngành hải thủy sản Việt Nam vươn xa trên bản đồ quốc tế.