Làm rõ phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế

Các đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 4/8, Quốc hội thảo luận tại Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm của các đại biểu Quốc hội là phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế (khoản 6 Điều 1 dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước) quy định: "Thực hiện hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế".

Nhận định so với Luật hiện hành, quy định này mở rộng đáng kể phạm vi trách nhiệm bồi thường, tuy nhiên, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) cho rằng: Khái niệm “hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế" còn rất rộng, bao quát toàn bộ quá trình quản lý thuế từ đăng ký thuế, khai thuế, thanh tra, kiểm tra, cưỡng chế, hoàn thuế, miễn giảm thuế...

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) phát biểu tại tổ. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Đại biểu chỉ ra, thực tiễn cho thấy, không phải mọi sai sót trong quản lý thuế đều gây thiệt hại thuộc phạm vi Nhà nước phải bồi thường; nhiều trường hợp chỉ là sai sót nghiệp vụ hoặc được khắc phục thông qua thủ tục khiếu nại, tố tụng hành chính. Nếu quy định quá rộng sẽ phát sinh rất nhiều yêu cầu bồi thường, gia tăng gánh nặng ngân sách và khó xác định ranh giới giữa trách nhiệm hành chính với trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Từ những phân tích trên, đại biểu Hoa Ry đề nghị: Làm rõ các nhóm hành vi phát sinh trách nhiệm bồi thường; chỉ giới hạn đối với các hành vi trái pháp luật trực tiếp gây thiệt hại như: Ban hành quyết định hành chính về thuế trái pháp luật; cưỡng chế thuế trái pháp luật; chậm hoàn thuế trái pháp luật; áp dụng biện pháp quản lý thuế trái pháp luật gây thiệt hại thực tế; các hành vi khác được Luật Quản lý thuế xác định rõ… Đồng thời, đề nghị giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể các trường hợp để bảo đảm áp dụng thống nhất.

“Quy định theo hướng này sẽ bảo đảm quyền của người nộp thuế nhưng vẫn tránh mở rộng trách nhiệm bồi thường vượt quá khả năng bảo đảm của Nhà nước”, đại biểu nêu quan điểm.

Đại biểu Trần Thị Hiền (Đoàn Ninh Bình). (Ảnh: NH)

Đại biểu Trần Thị Hiền (Đoàn Ninh Bình) nhận định, đây là một nội dung sửa đổi rất quan trọng, tác động lớn và trên diện rất rộng cả người dân và doanh nghiệp, nhất là khi có nhiều thay đổi trong chính sách và hoạt động quản lý thuế như hiện nay.

Đại biểu bày tỏ tán thành việc rà soát để mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế bởi so với 10 nhóm hành vi trái pháp luật theo Luật Quản lý thuế thì quy định chỉ 4 nhóm hành vi như của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành là chưa đầy đủ, có thể bỏ sót và gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Tuy nhiên, đại biểu nêu quan điểm, về nguyên tắc áp dụng pháp luật nêu trên thì chỉ duy nhất Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước xác định về phạm vi trách nhiệm bồi thường, do đó, việc viện dẫn đến Luật Quản lý thuế là không phù hợp.

“Tôi đề nghị Chính phủ rà soát, đánh giá kỹ lưỡng, xác định cụ thể các nhóm hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để quy định liệt kê tại khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, bảo đảm cụ thể, rõ ràng. Cách quy định liệt kê cũng thống nhất với bố cục và các quy định của hiện nay của Luật”, đại biểu đề xuất.

Đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (Đoàn Bắc Ninh) phát biểu tại tổ. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Ở góc độ khác, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (Đoàn Bắc Ninh) cơ bản nhất trí với việc sửa đổi, bổ sung quy định như dự thảo Luật đang thể hiện, bởi cho rằng đây là quy định chung trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác để bảo đảm tính chính xác tuyệt đối theo Luật Quản lý thuế, tạo sự thuận lợi khi áp dụng.

“Nếu theo cách hiểu ‘áp dụng thuế, phí, lệ phí’ là bao gồm tất cả các hành vi áp dụng pháp luật về thuế, phí, lệ phí thì việc sửa đổi, bổ sung theo hướng dự thảo Luật không hẳn đã mở rộng mà chỉ sửa đổi, bổ sung cách viết để bảo đảm phù hợp với Luật Quản lý thuế”, đại biểu nói.

Theo đại biểu, trường hợp còn có ý kiến khác về việc quy định này thể hiện phạm vi bồi thường nhà nước quá rộng thì cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chuyên ngành đánh giá thêm tác động của quy định này để bảo đảm thêm tính khả thi của quy định.

Cải cách cơ chế lập dự toán kinh phí bồi thường theo thực tế

Về lập dự toán và quyết toán kinh phí thực hiện công tác bồi thường, dự thảo Luật quy định: Hằng năm, các cơ quan Nhà nước có trách nhiệm lập dự toán kinh phí thực hiện công tác bồi thường..., khi phát sinh chi trả thì sử dụng kinh phí dự toán đã giao để chi trả..., cuối năm thực hiện quyết toán theo quy định.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) bày tỏ băn khoăn: Chi bồi thường là khoản chi phát sinh không thể dự báo chính xác, việc yêu cầu các cơ quan lập dự toán hằng năm có tính khả thi không cao. Trong khi đó, nhiều vụ việc có giá trị bồi thường lớn vượt quá kinh phí thường xuyên của cơ quan, nếu chỉ sử dụng dự toán được giao sẽ không bảo đảm nguồn chi, ảnh hưởng đến tiến độ bồi thường và quyền lợi của người bị thiệt hại. Bên cạnh đó, dự thảo Luật chưa quy định rõ cơ chế bổ sung dự toán, tạm ứng, cấp bổ sung hoặc xử lý trường hợp kinh phí được giao không đủ để chi trả.

Trên cơ sở đó, đại biểu Hoa Ry đề nghị nghiên cứu hoàn thiện theo hướng: Chỉ yêu cầu lập dự toán đối với kinh phí quản lý nhà nước về bồi thường; đối với kinh phí chi trả bồi thường, thực hiện theo cơ chế dự phòng ngân sách hoặc bổ sung dự toán khi phát sinh. Đồng thời, bổ sung quy định về trình tự đề nghị cấp bổ sung kinh phí trong trường hợp số tiền bồi thường vượt quá dự toán được giao; quy định rõ trách nhiệm của cơ quan tài chính trong việc bố trí, cấp phát, tạm ứng và quyết toán kinh phí để bảo đảm việc chi trả bồi thường kịp thời, không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người được bồi thường.

“Cần làm rõ trách nhiệm hoàn trả ngân sách của người thi hành công vụ sau khi Nhà nước đã chi trả bồi thường để bảo đảm kỷ luật tài chính và nâng cao trách nhiệm công vụ”, đại biểu kiến nghị.

Đại biểu Trần Văn Tuấn, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh phát biểu tại tổ. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Chung quan điểm, đại biểu Trần Văn Tuấn, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh cho rằng, quy định này thiếu tính khả thi vì hoạt động bồi thường không phát sinh thường xuyên. Có những cơ quan hàng chục năm không có vụ việc bồi thường thì không có cơ sở để lập dự toán.

Do đó, đại biểu đề nghị sửa quy định trên như sau: “Hằng năm, cơ quan nhà nước căn cứ tình hình thực tế và nhu cầu kinh phí để lập dự toán. Trường hợp phát sinh nhiệm vụ ngoài dự toán thì sử dụng nguồn dự phòng ngân sách hoặc bổ sung theo quy định pháp luật”, như vậy theo đại biểu sẽ hợp lý và sát thực tiễn hơn.