Khai mở không gian sáng tạo từ di sản Gióng

Từ câu chuyện di sản đến phòng thí nghiệm sáng tạo

Sáng 19-9, tại khu sinh thái Phù Đổng Green Park, những lá cờ khổ lớn mang hình ảnh, biểu tượng gắn với truyền thuyết Thánh Gióng được trưng bày trong khuôn khổ hoạt động “Hành trình hướng về di sản - Hồng kỳ hành”. Đây là những sản phẩm do sinh viên lớp Cử nhân Kiến trúc 07DEEA của Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội tạo ra sau một tuần khảo sát thực địa ở xã Phù Đổng. Qua quá trình khảo sát không gian văn hóa, tìm hiểu lịch sử, truyền thuyết Thánh Gióng và kỹ thuật in mộc bản, các sinh viên đã lựa chọn, chắt lọc những hình ảnh, biểu tượng đặc trưng rồi chuyển hóa thành ngôn ngữ tạo hình riêng.

Những lá cờ với các họa tiết lấy cảm hứng từ câu chuyện Phù Đổng Thiên Vương đánh giặc được trưng bày tại Phù Đổng Green Park. Ảnh: Nguyễn Thủy

Theo Tiến sĩ, KTS Nguyễn Thái Huyền, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo và Hợp tác Quốc tế, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, chuỗi đào tạo thực địa được Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội triển khai từ ngày 7-9 đến 31-12-2026, chia thành các đợt với sự tham gia của 3 chuyên gia Pháp, 4 giảng viên và 16 sinh viên Việt Nam, Pháp. Đây là hoạt động trong khuôn khổ chương trình liên kết đào tạo Cử nhân Kiến trúc giữa Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội với các trường kiến trúc quốc gia Pháp ENSA Normandie và ENSAP Bordeaux.

“Quá trình thực địa đợt 1 này giúp sinh viên tiếp cận kỹ thuật thủ công truyền thống, đồng thời rèn luyện năng lực nghiên cứu, thiết kế và làm việc liên văn hóa. 36 lá cờ vì thế không đơn thuần là những sản phẩm trưng bày. Phía sau mỗi tác phẩm là một quá trình tiếp cận di sản bằng nghiên cứu, thiết kế và thực hành. Di sản được đưa ra khỏi phạm vi của một câu chuyện được kể lại, để trở thành chất liệu cho sáng tạo đương đại” – KTS Nguyễn Thái Huyền nhấn mạnh.

Bức tranh lụa về truyền thuyết Thánh Gióng được các bạn trẻ thiết kế và trao tặng cho Ban quản lý di tích đền Phù Đổng. Ảnh: Nguyễn Thủy

Kết quả trưng bày cũng là sản phẩm của sự hợp tác “3 nhà” gồm: UBND xã Phù Đổng, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội và Công ty cổ phần Phù Đổng Green Park. Mô hình hợp tác thử nghiệm này dựa trên nguyên tắc: Nhà trường đưa sinh viên đến tham quan, thực địa; địa phương định hướng, hỗ trợ; doanh nghiệp đồng hành, tổ chức địa điểm để sinh viên học tập, nghiên cứu. Quá trình đó đã biến Phù Đổng trở thành một “phòng thí nghiệm sống” (Living Lab), nơi tri thức học thuật, kinh nghiệm địa phương và nguồn lực doanh nghiệp cùng tham gia vào quá trình hình thành, thử nghiệm và hoàn thiện ý tưởng.

Thí điểm mô hình không gian sáng tạo Phù Đổng
Sự kiện trưng bày “Hành trình hướng về di sản - Hồng kỳ hành” cũng mở đầu cho chương trình “Phù Đổng Sáng tạo - Khơi nguồn di sản, kiến tạo tương lai” được UBND xã Phù Đổng chính thức phát động.

Phó Chủ tịch UBND xã Phù Đổng Nguyễn Đình Quang phát động chương trình “Phù Đổng Sáng tạo - Khơi nguồn di sản, kiến tạo tương lai”. Ảnh: Nguyễn Thuỷ

Trao đổi với phóng viên, Phó Chủ tịch UBND xã Phù Đổng Nguyễn Đình Quang cho rằng, cách sinh viên tiếp cận câu chuyện Thánh Gióng bằng quan sát, nghiên cứu, sáng tạo và chuyển hóa những giá trị truyền thống thành ngôn ngữ tạo hình mới là điều địa phương đặc biệt trân trọng. Bởi lẽ, di sản ở Phù Đổng không chỉ là những dấu tích vật chất hay một truyền thuyết được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Đó còn là nguồn chất liệu để hình thành những cách kể mới về vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử. Tư duy này mở ra một hướng tiếp cận khác đối với bảo tồn. Thay vì chỉ đặt câu hỏi làm thế nào để giữ nguyên những gì đang có, có thể đặt thêm câu hỏi: Làm thế nào để thế hệ hôm nay hiểu di sản, sử dụng tri thức từ di sản và sáng tạo những giá trị mới trên nền tảng ấy?

UBND xã Phù Đổng trao chứng nhận cho các sinh viên Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội. Ảnh: Nguyễn Thủy

“Từ góc nhìn đó, những lá cờ được thiết kế, chạm khắc và in mộc bản có ý nghĩa vượt ra ngoài một cuộc trưng bày. Đó là kết quả của cuộc đối thoại giữa truyền thống và hiện tại, giữa tri thức bản địa và tri thức quốc tế, giữa nhà trường và thực tiễn địa phương. Học sinh có thể học về di sản thông qua trải nghiệm. Thanh niên có thể tìm thấy chất liệu sáng tạo ngay trong không gian sống của mình. Kiến trúc sư, nghệ sĩ, nhà thiết kế có thể nghiên cứu và thử nghiệm. Doanh nghiệp có thể tham gia phát triển sản phẩm, dịch vụ. Người dân có thể trở thành chủ thể gìn giữ, cung cấp tri thức và kể tiếp câu chuyện của quê hương. Trong cấu trúc ấy, chính quyền địa phương giữ vai trò kết nối, tạo điều kiện và kiến tạo môi trường để các nguồn lực gặp nhau” – Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Đình Quang bày tỏ.

Rất đông người dân địa phương tham gia trải nghiệm kỹ thuật in mộc bản ngay tại không gian sáng tạo Phù Đổng. Ảnh: Nguyễn Thủy

Vì thế, không dừng ở một triển lãm hay một đợt thực địa, từ “Hồng kỳ hành”, xã Phù Đổng hướng tới thí điểm mô hình sáng tạo gắn với di sản, từng bước hình thành Không gian thiết kế sáng tạo và Không gian sáng tạo di sản Phù Đổng, qua đó góp phần phát triển công nghiệp văn hóa, thúc đẩy phát triển du lịch.

Các nhà khoa học, kiến trúc sư tham dự sự kiện. Ảnh: Nguyễn Thủy

Ngay trong buổi trưng bày, hàng nghìn học sinh và giáo viên, người dân địa phương có cơ hội trải nghiệm kỹ thuật in mộc bản, tự tay làm các sản phẩm như áo, món quà lưu niệm… Nhưng quan trọng hơn, từ không gian mở này, các em học sinh và các bạn trẻ được giáo dục về di sản Gióng, từ đó, lan tỏa và trở thành những “đại sứ” du lịch của Phù Đổng. Đáng chú ý, sự kiện cũng được UBND xã livestream trực tiếp trên các nền tảng số của địa phương, nhằm quảng bá, lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng.

Các em học sinh tìm hiểu và trải nghiệm kỹ thuật in môc bản. Ảnh: Nguyễn Thủy

Tham dự sự kiện và nhận xét về mô hình thử nghiệm này, PGS.TS Nguyễn Đức Chiện, Phó viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học (Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam) cho hay: “Hồng kỳ hành” đã khép lại đợt thực địa đầu tiên, nhưng chuỗi hoạt động tại Phù Đổng vẫn còn tiếp tục trong những tháng cuối năm. Những lá cờ kể chuyện Thánh Gióng vì thế có thể được xem như một cách làm mới: Đưa di sản vào quá trình học tập, nghiên cứu, sáng tạo và trải nghiệm. Từ đây, câu chuyện của Phù Đổng không chỉ là giữ gìn một di sản đã có, mà còn là tạo điều kiện để những thế hệ trẻ tiếp tục kể câu chuyện ấy bằng những ngôn ngữ đương đại. Đó là nền tảng để một không gian sáng tạo gắn với di sản có thể hình thành từ chính đời sống văn hóa của địa phương. Nhưng quan trọng hơn nữa, khi di sản được lan tỏa, sẽ góp phần thúc đẩy phát triển du lịch cho vùng quê ven sông Đuống này”.

Các bạn trẻ tự tay in áo với các họa tiết lấy cảm hứng từ câu chuyện Thánh Gióng đánh giặc Ân. Ảnh: Nguyễn Thủy