Khai thác không gian tầm thấp: Bước thí điểm cần thiết để phát triển kinh tế tầm thấp

KTS-TSKH. Ngô Viết Nam Sơn

* Thưa ông, cụm từ “kinh tế tầm thấp” gần đây đang được quan tâm, khái niệm này nên hiểu như thế nào cho đúng?

- Đây là khái niệm mới và hiểu đơn giản, kinh tế tầm thấp là tổng hợp các hoạt động kinh tế diễn ra trong không gian thấp, thường từ mặt đất lên đến khoảng 1.000-3.000m. Không gian này nằm dưới vùng hoạt động chính của hàng không dân dụng, nhưng lại mở ra rất nhiều khả năng cho các hoạt động kinh tế và dịch vụ mới. Nếu nhìn ở góc độ đô thị, có thể hình dung đây là một lớp không gian bổ sung cho không gian mặt đất vốn ngày càng chật chội của TP.HCM.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đang thử nghiệm các ứng dụng khác nhau như drone giao hàng, khảo sát địa hình, giám sát môi trường, quản lý giao thông, vận chuyển vật tư y tế khẩn cấp hay phục vụ du lịch và các sự kiện. Tuy nhiên, vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm để đánh giá hiệu quả cũng như mức độ an toàn. Ngay cả tại những nước phát triển như Hoa Kỳ hay các nước châu Âu, các ứng dụng này cũng chưa phải là hoạt động phổ biến trên quy mô lớn.

* Theo ông, các ứng dụng này có đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận quy hoạch hay quản lý đô thị không?

- Khi nói đến kinh tế tầm thấp thì phải nhìn đô thị theo một cấu trúc không gian nhiều lớp. Trước đây, quy hoạch đô thị chủ yếu tập trung vào mặt đất, tức là hệ thống đường sá, công trình và hạ tầng kỹ thuật. Nhưng trong tương lai, không gian phía trên đô thị cũng sẽ trở thành một phần của hạ tầng kinh tế. Điều này có nghĩa là Thành phố cần tính đến một dạng quy hoạch ba chiều, trong đó không gian mặt đất, không gian ngầm và không gian tầm thấp phía trên đều được quản lý và khai thác một cách có tổ chức.

Tuy nhiên, cần “cẩn trọng” áp dụng thí điểm trước khi ứng dụng rộng rãi để đảm bảo thiết bị hoạt động ổn định, hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra sự cố, đảm bảo quyền riêng tư của người dân. Đặc biệt là trách nhiệm của người vận hành phải có cam kết pháp lý rõ ràng với cơ quan quản lý, chẳng hạn như đảm bảo các tiêu chuẩn an toàn, có bảo hiểm trách nhiệm và chịu trách nhiệm nếu xảy ra sự cố.

Nhiều quốc gia hiện nay đều áp dụng mô hình thử nghiệm, tập trung vào các lĩnh vực có giá trị công cộng cao như cứu hộ - cứu nạn, vận chuyển y tế khẩn cấp, giám sát môi trường hoặc khảo sát dữ liệu đô thị… trong một phạm vi nhất định để đánh giá công nghệ, mức độ an toàn cũng như hiệu quả kinh tế trước khi mở rộng ra quy mô lớn.

Bên cạnh đó, các thiết bị bay không chỉ phục vụ các dịch vụ mà còn tạo ra một nguồn dữ liệu rất lớn cho việc quản lý đô thị. Hình ảnh, bản đồ và dữ liệu khảo sát từ drone có thể tích hợp vào hệ thống quản lý giao thông, quy hoạch và giám sát hạ tầng của Thành phố. Nếu được tổ chức tốt, đây sẽ là một nguồn tài nguyên dữ liệu có giá trị lớn, hỗ trợ cho cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp trong quá trình phát triển đô thị thông minh.

UAV của Realtime Robotics - một đơn vị tư nhân, được thử nghiệm giao hàng sáng ngày 5/1/2026

* Nhiều ý kiến cho rằng, việc tham gia của doanh nghiệp tư nhân và áp dụng mô hình hợp tác công - tư là rất cần thiết. Tuy nhiên, tham gia như thế nào là hiệu quả và phù hợp, theo ông?

- Khu vực tư nhân thường năng động hơn trong việc đề xuất ý tưởng mới, thử nghiệm công nghệ và triển khai các giải pháp cụ thể. Tuy nhiên, khi nói đến hợp tác công - tư thì vai trò của mỗi bên phải rất rõ ràng: Nhà nước chịu trách nhiệm xây dựng khung pháp lý, quản lý không gian bay, cấp phép và giám sát để đảm bảo an toàn cũng như quyền lợi của cộng đồng; Trong khi đó, khu vực tư nhân có thể tham gia sâu vào phần triển khai nhờ lợi thế về công nghệ, vốn và khả năng tổ chức dịch vụ.

Một điểm rất quan trọng là việc quản lý các hoạt động này nên có một đầu mối điều phối chung của Thành phố. Khi kinh tế tầm thấp phát triển, sẽ có nhiều doanh nghiệp tham gia với nhiều loại thiết bị bay khác nhau. Nếu mỗi đơn vị quản lý một phần thì rất khó kiểm soát. Vì vậy, TP.HCM cần có một cơ quan hoặc một trung tâm điều hành chung chuyên trách quản lý không gian bay tầm thấp, theo dõi hoạt động của các thiết bị bay, cấp phép và xử lý các tình huống phát sinh.

* Trước mắt, các lĩnh vực nào doanh nghiệp có thể tham gia?

- Doanh nghiệp không nên phát triển kinh tế tầm thấp theo chiều rộng ngay từ đầu, mà nên tập trung vào một số lĩnh vực trọng điểm mà đô thị đang rất cần. Cụ thể là Thành phố hiện có rất nhiều tòa nhà cao tầng nhưng năng lực tiếp cận của xe chữa cháy chỉ khoảng 20-30 tầng. Nếu xảy ra hỏa hoạn ở các tầng cao thì việc xử lý sẽ rất khó khăn. Trong trường hợp này, các giải pháp drone hỗ trợ chữa cháy hoàn toàn có thể trở thành một hướng phát triển rất cần thiết.

Nhiều bệnh viện lớn tại TP.HCM được thiết kế có bãi đáp trực thăng trên mái. Những bãi đáp này hoàn toàn có thể tận dụng cho hệ thống drone vận chuyển vật tư y tế khẩn cấp, chẳng hạn vận chuyển nội tạng để ghép tạng hoặc các mẫu xét nghiệm quan trọng giữa các bệnh viện.

Ngoài ra, TP.HCM cũng đang có nhu cầu rất lớn về số hóa dữ liệu đô thị. Nếu có những doanh nghiệp sở hữu đội drone và công nghệ khảo sát hiện đại, họ có thể đo vẽ hiện trạng đô thị rất nhanh, chụp ảnh và xây dựng mô hình 3D của cả một khu vực rộng lớn, sau đó tích hợp dữ liệu vào hệ thống quản lý đô thị. Các dịch vụ liên quan đến văn hóa - du lịch mà TP.HCM cũng đang có nhu cầu rất lớn.

Khi làm tốt các giải pháp trong những lĩnh vực này, doanh nghiệp hoàn toàn có thể chuẩn hóa công nghệ và mở rộng thị trường ra các địa phương khác. Từ đó, hình thành hệ sinh thái kinh tế tầm thấp với sự tham gia của khu vực tư nhân.

* Xin cảm ơn ông!

Hưng Khánh