Khai thông 'điểm nghẽn thực thi': Trách nhiệm, năng lực và bản lĩnh của người đứng đầu

Quang cảnh Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. (Ảnh: Trần Hải)

Điểm nghẽn thực thi

Trong bài phát biểu khai mạc Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khái quát: Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV xác định “đường lối, mục tiêu và những định hướng chiến lược lớn”, Hội nghị Trung ương hai “đặt nền tảng tổ chức và quy tắc vận hành cho nhiệm kỳ”; Hội nghị Trung ương ba phải “chuyển những định hướng đó thành quyết sách tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo năng lực phát triển mới”.

Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ xác định vai trò của các Hội nghị Trung ương gần đây mà còn đề cập một vấn đề đã tồn tại bấy lâu nay ở nước ta là khâu "tổ chức thực hiện".

Trên thực tế, những ý tưởng tốt đẹp của chính quyền thể hiện qua hệ thống chính sách, luật pháp không nghiễm nhiên chuyển hóa thành hành động thực thi tương ứng của đội ngũ cán bộ, công chức các cấp. Những thay đổi tích cực được kỳ vọng cũng không tự nhiên xuất hiện, mà còn phụ thuộc vào vô vàn yếu tố trong giai đoạn thực thi ở mọi cấp độ, tức là quá trình tổ chức triển khai và nỗ lực hành động để phát huy hiệu lực của các chủ trương, chính sách trên thực tế đời sống xã hội.

Vì thế, những yếu kém trong giai đoạn thực thi, nếu không kịp thời khắc phục, sẽ không chỉ có thể làm giảm hiệu lực, hiệu quả của chủ trương, chính sách, làm chậm tiến trình phát triển của đất nước, mà còn có thể ảnh hưởng không tốt đến niềm tin của nhân dân đối với năng lực cầm quyền, vị thế và vai trò lãnh đạo của Đảng.

Hạn chế về năng lực triển khai Nghị quyết, thực thi chính sách là một vấn đề đã được đề cập trong các Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc cũng như nhiều Hội nghị Trung ương gần đây.

Ngày 7/2/2026, phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thẳng thắn nhấn mạnh: “Điểm nghẽn căn bản nhất hiện nay không nằm ở đường lối, mà nằm ở năng lực biến đường lối thành kết quả phát triển cụ thể”.

Ngày 12/4/2026, trong bài trả lời phỏng vấn “Hành động đột phá, biến quyết sách thành kết quả”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tiếp tục khẳng định: “Hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, kỷ luật, kỷ cương hành chính và chất lượng thực thi chính sách ở một số nơi vẫn còn khoảng cách so với yêu cầu phát triển đất nước”.

Trong thực tế, những biểu hiện tạo ra những “điểm nghẽn thực thi” chủ trương và chính sách ở nước ta rất đa dạng. Đó là tình trạng “chậm trễ, hình thức, chiếu lệ, quan liêu’ trong hành động; đó cũng là những hiện tượng: “nói nhiều làm ít”, “nói hay, làm dở”, “nói không đi đôi với làm”, “trên nóng, dưới lạnh”, “đúng về tinh thần nhưng tắc ở khâu thực hiện”, thực thi kém nhưng rồi lại “lấy tập thể để che lấp trách nhiệm cá nhân”. Cũng có nghĩa, tháo gỡ những “điểm nghẽn thực thi” tức là chúng ta phải quyết liệt cải thiện năng lực hành động để sớm giảm thiểu, thậm chí loại bỏ hoàn toàn những biểu hiện nêu trên.

Do đó, ngay trong Diễn văn bế mạc Đại hội XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đã quán triệt tinh thần hành động quyết liệt cho cả nhiệm kỳ. Theo đó, chúng ta phải “biến quyết sách thành kết quả cụ thể… chủ động chuyển từ "nhận thức đúng" thành "tổ chức triển khai có hiệu quả"; từ "quyết tâm cao" thành "kết quả rõ".

Kỷ luật trách nhiệm

Trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu ra nhận định rất đúng đắn về những nguyên nhân chính yếu dẫn đến những yếu kém ở khâu triển khai Nghị quyết, thực thi chính sách ở nước ta.

Theo đó, nguyên nhân sâu xa của các “điểm nghẽn thực thi” được xác định là do “thẩm quyền có nơi chưa đi liền trách nhiệm; phân cấp chưa gắn đủ với nguồn lực, dữ liệu, công cụ, năng lực cán bộ và kiểm soát; nguồn lực còn chia cắt; tăng trưởng chưa dựa vào năng suất, nội lực; dự báo, phòng ngừa ở một số lĩnh vực, ngành, địa phương chưa theo kịp biến động”.

Trên cơ sở đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng chúng ta cần tiếp cận vấn đề yếu kém thực thi từ góc nhìn hệ thống tổng thể, đồng bộ, và toàn diện: phải “xử lý từ nguyên nhân gốc, đồng bộ trên cả thể chế, tổ chức, con người và phương thức lãnh đạo, quản trị”.

Để có thể xử lý tận gốc những yếu kém về thực thi, các bài viết, bài phát biểu gần đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng yêu cầu trước hết với mỗi cán bộ, công chức là phải nêu cao ý thức, tinh thần trách nhiệm, và cần tăng cường kỷ luật trách nhiệm trong cả hệ thống chính trị.

Theo đó, chúng ta dứt khoát không thể để tình trạng “Nghị quyết thì đúng, tổ chức thực hiện thì yếu, chậm trễ, hiệu quả thấp mà không có ai chịu trách nhiệm cụ thể”; cần “chấm dứt tình trạng né tránh, trì trệ, đùn đẩy trách nhiệm trong tổ chức thực hiện nghị quyết”. Siết chặt kỷ luật trách nhiệm cũng có nghĩa là phải làm, phải chủ động chứ không chỉ nói rồi để đó hoặc triển khai nửa vời: phải hành động quyết liệt để chuyển từ “ban hành chủ trương” sang “tạo ra sản phẩm và kết quả thực tế”, đã “nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm có hiệu quả”, “vướng mắc ở cấp nào thì cấp đó phải chủ động sửa đổi, không trông chờ, không đùn đẩy trách nhiệm”.

Trách nhiệm trong thực thi cũng có nghĩa là phải tư duy và hành động duy lý, dựa trên những căn cứ thực chứng khoa học.

Theo đó, “năng lực thực thi phải được thiết kế ngay trong mỗi quyết sách”; “việc phân công nhiệm vụ phải đi đôi với cơ chế kiểm tra, đánh giá và xử lý rõ ràng”; “phải bảo đảm “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và rõ kết quả”; “mỗi nhiệm vụ phải rõ cơ quan chủ trì, đầu mối chịu trách nhiệm, thẩm quyền, điều kiện thực hiện, thời hạn và sản phẩm; kiểm tra, giám sát thường xuyên để cảnh báo, điều chỉnh kịp thời. Không giao nhiệm vụ mà không xác định rõ điều kiện thực hiện; không phân cấp mà thiếu kiểm soát; không để trách nhiệm hòa tan trong phối hợp”; “mọi chương trình, dự án lớn đều phải xác định rõ mục tiêu, tiến độ, người chịu trách nhiệm, nguồn lực thực hiện, và cơ chế kiểm tra, giám sát”.

Tăng cường kỷ luật trách nhiệm cũng có nghĩa là phải dựa vào kết quả thực tế và những tác động tích cực để đánh giá năng lực thực thi. Chúng ta cần “bảo đảm mỗi chủ trương, chính sách phải trả lời được câu hỏi cốt lõi: “mang lại lợi ích gì cho đất nước, cho nhân dân và cho tương lai phát triển lâu dài của dân tộc”. Chúng ta không thể “lấy độ dày của báo cáo hay số lượng cuộc họp làm căn cứ chủ yếu để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Đánh giá một tổ chức, một cán bộ phải nhìn vào sản phẩm phát triển cụ thể, vào tiến độ công việc, vào hiệu quả xã hội, vào mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Mọi chương trình hành động đều phải được lượng hóa, đo lường được và có lộ trình rõ ràng”. Chúng ta phải “kiểm đếm điểm nghẽn đã được tháo gỡ, nguồn lực đã được khơi thông, đời sống nhân dân đã chuyển biến thế nào”. Nếu điểm nghẽn được tháo gỡ thì phải thể hiện thành “năng lực mới được tạo lập, bộ máy vận hành thông suốt, nguồn lực được khơi thông, năng suất và sức cạnh tranh được nâng cao, đất nước an toàn hơn, nhân dân được thụ hưởng thiết thực hơn”.

Năng lực và bản lĩnh của người đứng đầu

Với truyền thống văn hóa Á Đông, trình độ của một quốc gia đang phát triển, và hệ thống chính trị đặc trưng bởi nguyên tắc quyền lực tập trung và thống nhất, yếu tố con người được Đảng luôn xác định là “then chốt của then chốt” trong mọi hoạt động lãnh đạo, quản lý, quản trị phát triển đất nước. Cũng có nghĩa, chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức là một yếu tố hàng đầu, quyết định nhất đối với năng lực hoạch định và thực thi chủ trương, chính sách của cả hệ thống chính trị. Thời gian gần đây, bên cạnh đội ngũ nhân sự thì quan điểm và các quy định của Đảng, Nhà nước cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của người đứng đầu đối với chất lượng hoạt động của mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương.

Trong bài phát biểu bế mạc Đại hội XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu yêu cầu phải sớm cải thiện chất lượng nhân sự chủ chốt trong hệ thống chính trị. Theo đó, chúng ta “phải xây dựng đội ngũ cán bộ đủ bản lĩnh chính trị, đủ trí tuệ, đủ năng lực tổ chức thực hiện và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Khắc phục tình trạng cán bộ giỏi tham mưu nhưng yếu tổ chức thực hiện”. Ngày 12/4/2026, trong bài trả lời phỏng vấn “Hành động đột phá, biến quyết sách thành kết quả”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh thêm những yêu cầu mới với đội ngũ cán bộ hiện nay, không chỉ cần “có phẩm chất và năng lực chung, mà phải có bản lĩnh thực thi, có tư duy hành động thực chất, có khả năng tổ chức công việc đến cùng và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”.

Bài phát biểu bế mạc Đại hội XIV cũng khẳng định rõ quan điểm của Đảng về vai trò và tầm quan trọng của người đứng đầu mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương: “Địa phương nào để chậm trễ cải cách, để lãng phí nguồn lực, bỏ lỡ thời cơ phát triển thì trước hết người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trước Đảng và nhân dân”.

Ngày 7/2/2026, phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định: “Tập thể nào không hoàn thành nhiệm vụ thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm, không được lấy tập thể để che lấp trách nhiệm cá nhân. Cá nhân nào không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ phải biết tự rút lui. Người nào hứa mà không làm, làm mà không đạt kết quả thì phải được xem xét thay thế hoặc sắp xếp lại công việc”. Theo đó, chúng ta “không thể để tình trạng nghị quyết thì đúng, tổ chức thực hiện thì yếu, chậm trễ, hiệu quả thấp mà không có ai chịu trách nhiệm cụ thể. Không được phép để sự yếu kém trong tổ chức và con người làm chậm bước tiến của quốc gia”.

Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương ba khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nêu bật yêu cầu về bản lĩnh của những người "đứng mũi chịu sào” tại mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương trong tình hình mới hiện nay. Để khâu thực thi được triển khai tốt, bên cạnh ý thức trách nhiệm thì mỗi người đứng đầu phải có tư duy tổng thể, luôn bám sát thực tế diễn biến công việc, giám sát thường xuyên, lắng nghe mọi phản hồi, chỉ đạo kịp thời trước mọi tình huống nảy sinh, dám quyết định và sẵn sàng chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Cụ thể, họ “phải trực tiếp chỉ đạo việc lớn, việc khó, điểm nghẽn kéo dài; kiểm tra tiến độ, lắng nghe cơ sở, doanh nghiệp, nhân dân; quyết định theo thẩm quyền, chịu trách nhiệm đến cùng. Không chỉ giao việc rồi chờ báo cáo; không nhận thành tích nhưng đẩy trách nhiệm khi chậm trễ”.

Những quan điểm và lập luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong các bài viết, bài phát biểu gần đây gợi ra rằng, bên cạnh ý thức trách nhiệm, người lãnh đạo sẽ khẳng định được năng lực và bản lĩnh thực thi khi thể hiện khả năng nắm chắc nhiệm vụ được giao, bám sát thực tiễn, hiểu rõ địa bàn và lĩnh vực phụ trách, kịp thời phát hiện khoảng cách giữa chủ trương với thực tế, lắng nghe những phản hồi có cơ sở và sẵn sàng hành động để nhanh chóng khắc phục những bất cập về thực thi.

Với những “con người hành động” đầy trách nhiệm và bản lĩnh như vậy thì chúng ta có cơ sở để tin vào khả năng vượt qua những điểm nghẽn thực thi, “không để hạn chế về năng lực thực thi trở thành rào cản các quyết sách phát triển” đất nước.