Khám phá 7 hành tinh ngoại kỳ thú vượt xa mọi trí tưởng tượng

Hơn 6.000 hành tinh ngoại đã được xác nhận ngoài Hệ Mặt Trời, nhưng một số ít đang tái định hình khoa học hành tinh. Nhờ kính thiên văn James Webb, VLT và sứ mệnh TESS, nhiều thế giới kỳ lạ đã được hé lộ. Dưới đây là 7 hành tinh ngoại hấp dẫn nhất được phát hiện hoặc định nghĩa lại gần đây.

Kính James Webb và Very Large đang hé lộ ngày càng nhiều hành tinh ngoài hệ mặt trời đa dạng và kỳ lạ.

1. Beta Pictoris d: Hành tinh ẩn mình suốt hơn một thập kỷ

Beta Pictoris d là một hành tinh khổng lồ từng giấu mình trong dữ liệu lưu trữ hơn 10 năm. Thế giới này mờ hơn khoảng 100 lần so với hành tinh Beta Pictoris b cùng hệ. Điều này khiến nó trở thành một trong những hành tinh mờ nhất từng được chụp ảnh trực tiếp từ Trái Đất. Phát hiện mới đưa Beta Pictoris trở thành hệ sao thứ hai sở hữu 3 hành tinh được chụp ảnh trực tiếp.

Sự kiện này cung cấp cho các nhà nghiên cứu một phòng thí nghiệm xuất sắc để tìm hiểu sự hình thành hành tinh. Việc nghiên cứu cả 3 hành tinh giúp làm rõ quá trình phát triển của các thế giới khổng lồ. Dữ liệu từ kính thiên văn Very Large đã đóng vai trò quan trọng trong phát hiện này. Khám phá chứng minh nhiều bí mật vũ trụ vẫn đang ẩn giấu trong các kho dữ liệu cũ.

2. BD 05 4868 Ab: Thế giới đất đá đang bốc hơi vào không gian

Nằm cách Trái Đất khoảng 140 năm ánh sáng, BD 05 4868 Ab là một thế giới đất đá đầy kịch tính. Hành tinh này quay quá gần sao mẹ khiến toàn bộ bề mặt của nó bị nóng chảy hoàn toàn. Nhiệt độ cực cao đã nướng cháy và làm bốc hơi các lớp đá trên bề mặt hành tinh. Quá trình này tạo ra những chiếc đuôi khoáng chất kéo dài hàng triệu kilômét giống như sao chổi.

Giới thiên văn tin rằng họ đang quan sát sự phá hủy chậm rãi của một hành tinh theo thời gian thực. Đây được xem là một trong những hệ hành tinh kỳ lạ nhất từng được ghi nhận trong lịch sử. Hiện tượng vật chất bị nướng cháy tạo nên góc nhìn độc nhất về sự kết thúc của hành tinh. Những dữ liệu thu được sẽ giúp làm rõ tác động của sao mẹ lên các thế giới lân cận.

3. WISPIT-2 b: Tận mắt chứng kiến khoảnh khắc một hành tinh ra đời

Trái ngược với các hành tinh già cỗi, WISPIT-2 b được phát hiện ngay trong quá trình nó đang hình thành. Hình ảnh trực tiếp cho thấy nó vẫn nằm cuộn tròn bên trong đĩa khí và bụi của sao mẹ. Quá trình di chuyển của hành tinh đã tạo ra một khoảng trống rõ rệt trên đĩa hành tinh nguyên thủy. Phát hiện mang lại góc nhìn trực quan và rõ ràng nhất về sự ra đời của các thế giới mới.

Những hệ sao đang trong giai đoạn phôi thai như WISPIT-2 b cực kỳ hiếm gặp trong vũ trụ. Chúng cung cấp thông tin vô giá giúp con người hiểu cách các hành tinh khổng lồ nhô lên từ nôi sinh sao. Quan sát này giúp kiểm chứng các lý thuyết về sự tích tụ vật chất trong đĩa bụi. Đây là bước tiến quan trọng trong việc mô phỏng lại giai đoạn sơ khai của các hệ sao.

Hình ảnh từ kính viễn vọng Very Large về hai hành tinh WISPIT 2b và WISPIT 2c.

4. TOI-561 b: Thế giới dung nham thách thức các quy luật khí quyển

Hành tinh đá TOI-561 b hoàn thành một vòng quay quanh sao mẹ trong chưa đầy nửa ngày Trái Đất. Chu kỳ cực ngắn khiến bề mặt hành tinh bị thiêu rụi và hình thành những đại dương đá nóng chảy. Nhiệt độ dữ dội tại đây được cho là đủ sức thổi bay mọi chất khí nhẹ từ lâu. Tuy nhiên, các quan sát gần đây gợi ý rằng thế giới khắc nghiệt này vẫn giữ được bầu khí quyển.

Việc một hành tinh siêu nóng vẫn duy trì được khí quyển là điều thách thức mọi kỳ vọng trước đó. Tìm hiểu cơ chế tồn tại của nó giúp giới khoa học nâng cao hiểu biết về các hành tinh đá. Đặc biệt là những hành tinh nằm ở khoảng cách tiếp xúc cực gần với ngôi sao chủ của chúng. Phát hiện này mở ra những câu hỏi mới về sự tiến hóa của khí quyển hành tinh.

5. 2M1510 (AB) b: Phiên bản hành tinh hai mặt trời bước ra thực tế

Nếu khoa học viễn tưởng từng mơ về các hành tinh quay quanh hai mặt trời thì 2M1510 (AB) b đã hiện thực hóa điều đó. Tuy nhiên, hành tinh này đặc biệt hơn khi quay quanh hai sao lùn nâu thay vì sao thường. Sao lùn nâu là những "ngôi sao thất bại" do không đủ khối lượng để duy trì phản ứng nhiệt hạch hydro. Sự tồn tại của hành tinh trong môi trường này đã thách thức các lý thuyết hình thành hiện có.

Khám phá chứng minh hành tinh vẫn có thể xuất hiện ở những nơi từng bị coi là không thể. Môi trường quanh các sao lùn nâu vốn được cho là quá khắc nghiệt hoặc thiếu vật chất để tạo hình hành tinh. Dữ liệu từ 2M1510 (AB) b buộc các nhà khoa học phải mở rộng định nghĩa về vùng hình thành hành tinh. Đây là minh chứng cho sự đa dạng ngoài sức tưởng tượng của vũ trụ.

6. K2-18 b: Tâm điểm tranh cãi về dấu hiệu của sự sống ngoài Trái Đất

K2-18 b là một siêu Trái Đất nằm trong vùng có thể ở được của ngôi sao chủ. Kính thiên văn James Webb đã nghiên cứu sâu khí quyển của nó để tìm kiếm các dấu hiệu sinh học. Dù các tín hiệu khí quyển ban đầu tạo ra nhiều sự phấn khích, các phân tích sau đó vẫn rất thận trọng. Hiện tại, chưa có bằng chứng chắc chắn nào về sự sống ngoài Trái Đất được xác nhận tại đây.

Mặc cho những tranh cãi chưa hồi kết, K2-18 b vẫn là mục tiêu quan trọng hàng đầu hiện nay. Việc nghiên cứu thành phần hóa học khí quyển của nó giúp xây dựng tiêu chuẩn tìm kiếm sự sống. Mọi dữ liệu thu thập được từ siêu Trái Đất này đều có giá trị vô cùng to lớn. Hành tinh này tiếp tục là ngọn hải đăng hướng dẫn con người trong nỗ lực tìm kiếm đồng loại.

Hình ảnh bầu khí quyển bao quanh hành tinh K2-18b tồn tại nước ở dạng lỏng.

7. L 98-59 d: Địa ngục núi lửa khắc nghiệt nhất từng được phát hiện

Cách Trái Đất 35 năm ánh sáng, L 98-59 d sở hữu một đại dương magma nóng chảy bao phủ toàn cầu. Bên trên đại dương dung nham này là một bầu khí quyển vô cùng đặc sệt các hợp chất lưu huỳnh. Khác với Trái Đất chỉ có núi lửa cục bộ, toàn bộ L 98-59 d bị định hình bởi hoạt động phun trào liên tục. Đây được đánh giá là một trong những thế giới khắc nghiệt nhất từng được phát hiện.

Hành tinh này mang lại cơ hội hiếm có để nghiên cứu sự tiến hóa của hành tinh đá dưới điều kiện cực đoan. Việc quan sát một thế giới bị thống trị hoàn toàn bởi núi lửa giúp làm rõ sự biến đổi địa chất. Bầu khí quyển giàu lưu huỳnh cũng cung cấp dữ liệu quan trọng về sự thoát khí từ lòng đất. L 98-59 d chính là mẫu hình lý tưởng cho các nghiên cứu về địa chất hành tinh khắc nghiệt.