Khám phá Cappadocia: Vương quốc ngầm 5.000 năm dưới lòng đất

Khung cảnh "siêu thực" ở Cappadocia, miền Trung Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Wickers World UK

Bí ẩn dưới lòng đất

Tọa lạc tại miền trung Thổ Nhĩ Kỳ, Cappadocia từ lâu đã nổi tiếng bởi cảnh quan thiên nhiên độc đáo vượt xa sức tưởng tượng của con người, với những “cây đá vôi” hình thù kỳ quặc vươn thẳng lên trời cao. Tuy nhiên, một phát hiện khảo cổ học vào năm 2014 đã đưa lịch sử nơi đây sang trang mới. Khi san lấp mặt bằng cho một dự án, giới chuyên gia bất ngờ phát hiện một phức hợp khổng lồ của những “thành phố trong hầm” có niên đại ước gần 5.000 năm.

Theo các nhà khoa học thế giới, kể từ thời tiền sử, Cappadocia được bao phủ bằng một lớp đá tuff- loại đá hình thành từ tro núi lửa có đặc tính là rất mềm và dễ đục đẽo. Tận dụng vật liệu này, vào đầu thời đại đồ đồng cách nay hơn 4.000 năm người Anatolia - Thổ Nhĩ Kỳ cổ đại đã đào sâu xuống lòng đất, chạm khắc đá thành những tầng hầm với vô số phòng chức năng dùng để sinh hoạt, nghỉ ngơi và thậm chí, chăn nuôi gia súc.

Mô phỏng thành phố ngầm dưới lòng đất ở Cappadocia, Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Big Think

Dần dần, các khu phức hợp sống được mở rộng, bao gồm cả các lớp học và tu viện, để rồi cuối cùng trở thành những thành phố ngầm dưới lòng đất. Ước tính có hơn 200 thành phố ngầm trải rộng khắp Cappadocia, nhưng chỉ một vài trong số đó mở cửa cho công chúng, trong đó có Derinkuyu và Kaymaklı.

Nổi tiếng nhất ở Cappadocia là thành phố ngầm Derinkuyu, nằm sâu tới 85m dưới lòng đất và là nơi sinh sống của 20.000 cư dân Thổ Nhĩ Kỳ cổ đại, với các chuồng gia súc, hầm chứa lương thực và hệ thống phòng thủ chiến tranh hoàn chỉnh. Các tầng hầm ghép nối nhau bởi cầu thang hẹp, hệ thống thông gió với hơn 50 giếng khí và phòng chức năng đa dạng, từ nhà nguyện đến trạm học nhỏ, cho thấy một giải pháp sinh tồn và sinh hoạt cộng đồng tinh vi.

Khám phá bên trong thành phố ngầm với hàng ngàn hành lang nối các khu sinh hoạt phức hợp dưới lòng đất ở Derinkuyu. Ảnh: Anatolian Archaeology

Phía bên trong thành phố giống như một mê cung với những lối đi có thể bịt kín bằng những cánh cửa đá lớn, cao khoảng một mét, có một lỗ ở trung tâm để có thể quan sát. Ngoài ra, còn có những lỗ thủng trên trần nhà, dùng để tấn công kẻ thù bằng giáo.

Kaymaklı là một thành phố ngầm rộng khác với 8 tầng dưới lòng đất, nơi người cổ đại từng tạo ra không gian sống, bếp núc, kho chứa và điêu khắc đá với độ hoàn thiện đáng kinh ngạc. Các đường hầm của Kaymaklı rộng và thấp hơn, khiến nhiều du khách nhận xét cảm giác “rộng rãi hơn” khi khám phá so với Derinkuyu, dù mỗi nơi lại mang một phong cách khác biệt.

Tín ngưỡng và sinh tồn

Giải pháp sinh tồn và sinh hoạt cộng đồng tinh vi dưới lòng đất của người cổ đại Anatolia - Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Anatolian Archaeology

Có lẽ, việc sinh sống sâu dưới lòng đất của người cổ đại Anatolia không chỉ dừng lại ở tập tục, mà còn phản ánh quá trình cộng đồng người nơi đây phản ứng trước xung đột, biến đổi thời tiết và sự đa dạng văn hóa. Thổ Nhĩ Kỳ là một quốc gia liên lục địa, nằm ở cả hai châu lục Á và Âu. Chính yếu tố địa lý phức tạp này có ảnh hưởng nhất định tới thói quen sinh hoạt của người bản địa.

Theo các nhà khoa học, các tầng ngầm đầu tiên ở Derinkuyu có thể do người cổ đại Anatolia xây dựng với mục đích trốn tránh cái nóng lên tới 50 độ C ở vùng bán hoang mạc hầu như không có cây cối. Sau đó, những người Kitô giáo tiếp tục mở rộng hệ thống hầm ngầm dùng làm nơi trú ẩn an toàn khỏi chiến tranh và bức hại tôn giáo.

Hành trình trải nghiệm thú vị

Trải nghiệm thú vị: Bay trên cao và nhìn ngắm những “cây đá vôi” kỳ quặc mọc từ mặt đất. Ảnh: Wickers World UK

Ngày nay, Cappadocia không chỉ là điểm đến cho những ai yêu thiên nhiên và khám phá địa chất, mà còn là điểm đến hấp dẫn đối với người yêu lịch sử và khảo cổ. Du khách có thể đi sâu vào Derinkuyu và Kaymaklı, quan sát từng ngóc ngách, lối đi hẹp và tự mình hình dung cuộc sống của hàng nghìn con người đã sinh hoạt ở đây trong nhiều thế kỷ.

Du lịch Cappadocia còn nổi tiếng với những trải nghiệm khác như bay khinh khí cầu trên vùng đá khi bình minh ló rạng, tham quan các thung lũng kỳ ảo hay nghỉ lại trong các khách sạn đục trong đá tự nhiên.

Hiện tại, phần lớn thế giới ngầm của Cappadocia vẫn nằm dưới lớp đất, chưa được khai quật hay nghiên cứu đầy đủ. Một số khu vực mới chỉ được phát hiện gần đây cho thấy diện tích, quy mô có thể vượt xa những gì chúng ta từng tưởng tượng.

Không chỉ là một Di sản thiên nhiên của thế giới được UNESCO công nhận, Cappadocia còn là minh chứng sống động cho sự kiên cường, trí tuệ và khả năng thích nghi của con người từ hàng thiên niên kỷ trước.

Trương Thùy Dương