Khám phá Mexico qua âm nhạc từng vùng miền

Mexico là quốc gia có địa hình đa dạng. Địa lý bao gồm núi, rừng, sa mạc, bờ biển và rừng rậm không chỉ định hình cảnh quan mà còn ảnh hưởng đến đời sống và văn hóa của người dân, và tất yếu tác động đến âm thanh của đất nước này: trong nhịp điệu, nhạc cụ và cách hát.

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau bắt đầu cuộc hành trình xuyên qua vùng đất ấy, đồng hành cùng âm nhạc, như thể một bản đồ atlas âm sắc đang mở ra trước mắt chúng ta.

Chúng ta sẽ tìm hiểu sâu hơn bằng cách du hành đến phía đông nam của đất nước, đến eo đất Tehuantepec, thuộc bang Oaxaca: một trong những khu vực hẹp nhất của lãnh thổ Mexico, nơi Vịnh Mexico và Thái Bình Dương rất gần, gần như đối diện nhau.

Hình dạng đặc biệt của vùng đất này tạo điều kiện thuận lợi cho sự lưu thông của các luồng không khí giữa hai bờ biển và tạo nên một cảnh quan gồm các bờ biển, đầm phá và núi non.

Tại vùng đất này, thể loại "sones istmenõs" nở rộ, đó là thứ âm nhạc đi kèm với những lễ hội đầy màu sắc, nơi khiêu vũ, ẩm thực và sự chung sống gắn kết cộng đồng.

Cách tốt nhất để hiểu về họ là hãy lắng nghe họ, chúng tôi xin giới thiệu đến bạn bài hát mang tên "La Martiniana", một bài hát tượng trưng cho sự bất tử thông qua ký ức.

Với sự trình bày của 5 giọng ca, 5 người phụ nữ đến từ Oaxaca: Alejandra Robles, María Reyna, Ana Díaz, Paulina Tenorio và Jazz Matías.

Hướng đến vùng trung tâm của đất nước, chúng ta đến với vùng Huasteca, bao gồm những dãy núi cao chót vót, những dòng sông và những khu rừng nhiệt đới tươi tốt, mang tới những khung cảnh ngoạn mục. Khu vực này bao gồm sáu tiểu bang: Hidalgo, Veracruz, San Luis Potosí, Tamaulipas, Querétaro và Puebla.

Đây là nơi mà thể loại “son huasteco”, hay còn gọi là “huapango”, ra đời. Đặc điểm nổi bật nhất của nó là lối hát giọng giả thanh, một giọng cao vút nổi bật trên nền nhịp điệu nhanh của các nhạc cụ dây.

Loại nhạc này gắn bó sâu sắc với đời sống nông thôn và truyền thống cộng đồng. Và mọi lễ hội hay buổi họp mặt gia đình đều có thể là dịp để những bản huapango như "Fandanguito" được tấu lên; hãy cùng tìm hiểu về nó, được trình diễn bởi Los Vega.

Nếu chúng ta đi về phía bắc qua Mexico, phong cảnh sẽ thay đổi hoàn toàn: có những sa mạc rộng lớn, những dãy núi hùng vĩ và bầu trời dường như vô tận. Đây là khu vực có khí hậu sa mạc khắc nghiệt, nơi nhiệt độ có thể rất khắc nghiệt và trái ngược nhau.

Tại đây, bạn sẽ tìm thấy các tiểu bang như Durango và Chihuahua, cái nôi khai sinh ra dòng nhạc phía bắc, bao gồm nhiều thể loại phụ khác nhau.

Cuộc sống ở miền bắc Mexico gắn bó mật thiết với biên giới và vấn đề di cư sang Hoa Kỳ, đó là lý do tại sao những trải nghiệm này thường được phản ánh trong lời bài hát. Một số ban nhạc thậm chí còn lấy tên từ bối cảnh này, như "La Furia del Río Bravo" (Cơn thịnh nộ của sông Rio Grande), ám chỉ con sông chia cắt hai quốc gia. Hãy cùng tìm hiểu về ban nhạc này qua bài hát "Polka de Chihuahua" (Điệu Polka Chihuahua) của họ.

Ở phía đông nam của đất nước là bán đảo Yucatán, một khu vực có nguồn nước ngọt dồi dào dưới lòng đất. Cảnh quan nơi đây nổi bật với các hố sụt tự nhiên (cenote), các dòng sông ngầm và rừng mưa nhiệt đới.

Trên thực tế, sự rậm rạp của các khu rừng nhiệt đới đã khiến nhiều cộng đồng vẫn tương đối bị cô lập với phần còn lại của cả nước, điều này có lợi cho việc bảo tồn các truyền thống như văn hóa Maya —một nền văn hóa bản địa quan trọng của châu Mỹ.

Tuy nhiên, những truyền thống này cũng cùng tồn tại với những ảnh hưởng từ bên ngoài, chẳng hạn như từ vùng Caribe và đặc biệt là những ảnh hưởng đến trong thời kỳ thuộc địa. Từ sự giao thoa văn hóa này, âm nhạc đã được hòa nhập vào đời sống cộng đồng và các lễ hội, tạo ra những nhịp điệu như " jarana yucateca".

Phần tiêu biểu của nhịp điệu này là “Linda Vaquería.” Hãy cùng nghe một phiên bản do Dàn nhạc Yucateca de Pedro Barrón biểu diễn.

Đi về phía Tây sẽ bắt gặp Jalisco. Đây là một trong những bang đa dạng nhất, kết hợp giữa thung lũng, núi, núi lửa, sông và bãi biển. Điều đáng ngạc nhiên là bạn có thể di chuyển từ môi trường hoàn toàn khác biệt này sang môi trường khác chỉ trong vài giờ.

Sự giàu có về tài nguyên thiên nhiên này không chỉ định hình lãnh thổ mà còn tạo nên một số biểu hiện tiêu biểu nhất của văn hóa Mexico trên phạm vi quốc tế.

Ví dụ, ở các vùng gần núi lửa Tequila, đất đai rất lý tưởng để trồng cây thùa. Từ loại cây này mà người ta sản xuất ra một trong những loại đồ uống mang tính biểu tượng nhất của đất nước: rượu tequila.

Và trong bối cảnh đó, một trong những thể loại âm nhạc nổi tiếng nhất cũng ra đời: nhạc mariachi. Sinh ra ở các thung lũng, trong không gian mở và không cần khuếch đại âm thanh, thể loại này phát triển với các nhạc cụ có khả năng truyền âm thanh đi xa, như kèn trumpet và vĩ cầm. Ngày nay, nó được biết đến trên toàn thế giới và đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại.

Hãy cùng thưởng thức bản nhạc "Cascabel" do nhóm nhạc Mariachi Vargas de Tecalitlán trình diễn.

Giờ chúng ta hãy cùng chu du về phía đông của đất nước, đến Veracruz, một tiểu bang trải dài dọc theo Vịnh Mexico. Veracruz tự hào sở hữu một trong những đường bờ biển dài nhất cả nước, với những bãi biển, đầm phá và rừng ngập mặn. Phần lớn lãnh thổ của tiểu bang này bao gồm các hệ sinh thái nhiệt đới.

Giữa thảm thực vật tươi tốt này, các loại gỗ địa phương đã tạo điều kiện thuận lợi để chế tạo các nhạc cụ như jarana, requinto jarocho và leona. Âm thanh của chúng góp phần tạo nên chất âm vui tươi và sống động đặc trưng cho âm nhạc của vùng này, được biết đến với tên gọi son jarocho.

Một trong những bài hát nổi tiếng nhất của nó là ca khúc chủ đề của vở nhạc kịch sắp ra mắt, "La Bamba," được quốc tế công nhận.

Sinaloa, một bang nằm ở tây bắc Mexico, bao gồm dải bờ biển, các thung lũng màu mỡ và vùng núi Sierra Madre Occidental. Vùng đất này, với khí hậu ấm áp và không gian rộng mở, đã thúc đẩy đời sống xã hội năng động trong các cộng đồng. Do đó, các lễ hội, hội chợ và các cuộc tụ họp là một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày.

Những điều kiện này ảnh hưởng trực tiếp đến âm nhạc của họ, chẳng hạn như "ban nhạc Sinaloa", một phong cách sôi động và mạnh mẽ sử dụng các nhạc cụ hơi và nhạc cụ gõ—như kèn trumpet, kèn clarinet và trống tambora—để vang xa.

Hiện nay, ban nhạc Sinaloa là một trong những phong cách nhạc được yêu thích nhất ở Mexico. Một trong những nhóm nhạc nổi tiếng nhất là “La Banda El Recodo” de Cruz Lizárraga. Hãy thưởng thức bài hát “El Herradero” của họ.

Ở phía tây của đất nước là Michoacán, được mệnh danh là “Linh hồn của Mexico”. Lãnh thổ của nó nổi bật với sự hiện diện của các dãy núi, vùng núi lửa, rừng và ao hồ, tạo nên địa hình gồ ghề và đất đai màu mỡ.

Sự đa dạng này cũng được phản ánh trong lối sống của các cộng đồng… và trong âm nhạc của họ. Ở Michoacán, nhiều âm thanh này đến từ văn hóa Purépecha, một dân tộc bản địa của vùng. Âm nhạc truyền thống của họ là một phần của cuộc sống hàng ngày và hiện diện trong các lễ hội và các dịp kỷ niệm.

Một ví dụ là Điệu nhảy của các bậc trưởng lão, một hình thức thể hiện lòng kính trọng đối với người lớn tuổi và ghi nhận tầm quan trọng của việc truyền lại trí tuệ cho các thế hệ sau. Chúng tôi mời bạn hãy để bản thân được cuốn theo nhịp điệu của điệu nhảy này.

Một bang khác chắc chắn sẽ khiến bạn choáng ngợp với những phong cảnh tuyệt đẹp là Chiapas, nằm ở cực đông nam của Mexico.

Phần lớn diện tích bang được bao phủ bởi rừng Lacandon, một trong những khu vực nhiệt đới quan trọng nhất của đất nước, đặc trưng bởi thảm thực vật dày đặc và khí hậu ấm áp, ẩm ướt.

Ngoài ra, khu rừng này còn là nơi sinh sống của nhiều loại gỗ có độ bền cao và khả năng cộng hưởng tốt, cho phép chế tạo "marimba", một nhạc cụ có nguồn gốc từ vùng này.

Đàn marimba thường được nhiều nhạc công cùng chơi một lúc, tạo nên những giai điệu phức tạp và vui tươi. Trong nhiều thập kỷ, chúng đã đồng hành cùng các điệu nhảy dân gian, lễ hội và các buổi họp mặt gia đình, trở thành biểu tượng văn hóa của vùng đông nam Mexico.

Thưởng thức âm thanh của nó với “La Sandunga”, được trình bày bởi: La Marimba Nandayapa.

Ở đây, chúng tôi thích khám phá vùng đất này bằng các giác quan: ngắm nhìn phong cảnh, lắng nghe âm thanh, ngửi và cảm nhận sự đa dạng hiện hữu ở mọi ngóc ngách. Từ núi non và rừng rậm đến sa mạc và bờ biển, Mexico là một vùng đất đầy tương phản, sự sống và lịch sử.

Địa lý định hình nên chúng ta: chúng ta là sự đa dạng, sự giao thoa và cộng đồng được hình thành bởi vùng đất mà chúng ta sinh sống. Chúng tôi hy vọng các bạn cũng thích chuyến tham quan phong cảnh Mexico này như chúng tôi. Chúng tôi sẽ trở lại với một tập khác. Hẹn gặp lại!