Khám phá Thành Rum hơn 6 thế kỷ bị lãng quên trên núi Lam Thành

Lam Thành, còn gọi là Thành Rum, nằm trên đỉnh núi Lam Thành cao hơn 150m, với dấu tích thành cổ dài khoảng 1.000m, được xây bằng đá son và đá vôi, uốn theo triền núi nhìn xuống dòng sông Lam.

Nằm bên tả ngạn dòng Lam, trên đỉnh núi Lam Thành (thuộc xã Lam Thành, Nghệ An), dấu tích của một tòa thành cổ vẫn hiện hữu rõ nét dù trải qua hơn 6 thế kỷ. Theo các tài liệu lịch sử, công trình này có tên gọi là Thành Rum, đặt theo tên cổ của núi Lam Thành là Rú Rum.

Trong quá khứ, Lam Thành từng giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, là "chứng nhân" ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử hào hùng của dân tộc. Với địa thế tựa vào núi vững chãi, nơi đây không chỉ là một thắng cảnh thiên nhiên mà còn là một căn cứ quân sự bất khả xâm phạm.

Theo các nguồn truyền ngôn, dưới thời trị vì của mình, Hồ Quý Ly (1336-1407) đặc biệt chú trọng việc củng cố binh bị để phòng nguy cơ quân Minh xâm lược. Ngoài việc cho xây Thành Tây Giai năm 1397 (nay là Thành Nhà Hồ ở Thanh Hóa), ông còn cho đắp thêm nhiều thành lũy ở vùng đất Nghệ An, trong đó có Thành Trài và Thành Rum. Sau khi chiếm được Đại Việt, quân Minh đã đưa binh lính đến trấn giữ Thành Rum như một cứ điểm quân sự quan trọng.

Khu di tích lịch sử - văn hóa quốc gia Núi Lam Thành nằm tại xã Hưng Thành (trước đây là xã Hưng Phú, huyện Hưng Nguyên, Nghệ An), cách trung tâm Vinh (cũ) khoảng 10km.

Đến năm 1425, trước những đợt tấn công dồn dập của nghĩa quân Lam Sơn do Bình Định Vương Lê Lợi chỉ huy, quân Minh liên tiếp thất bại và phải co cụm cố thủ trong thành. Sau nhiều tháng bị vây hãm, đến năm 1427, tướng nhà Minh là Thái Phúc buộc phải mở cửa thành, đưa khoảng một vạn quân ra đầu hàng nghĩa quân Lam Sơn.

Trong suốt hơn 370 năm (1428-1801), Lam Thành được chọn làm lỵ sở, trung tâm hành chính của vùng thời xưa. Đến đầu thế kỷ 19, vua Gia Long lên ngôi đã chọn Yên Trường (TP Vinh cũ) làm trung tâm hành chính của tỉnh Nghệ An. Kể từ đó thành cổ trên núi cũng như lỵ sở quanh Lam Thành dần bị quên lãng.

Điểm đặc biệt của Thành Rum chính là lối kiến trúc dựa hoàn toàn vào địa thế núi đá tự nhiên. Tường thành uốn lượn, ôm trọn từ sườn núi phía Đông Bắc xuống phía Nam rồi vòng ngược lên phía Tây theo hình thang.

Trải qua hơn 600 năm, những đoạn thành vững chắc vẫn sừng sững trên sườn núi, như chứng tích của lịch sử giữ nước của quân và dân các triều đại phong kiến.

Tại đây, các bậc tiền nhân đã khéo léo bố trí hệ thống phòng thủ nghiêm ngặt với các vọng gác và ụ súng báo động chiến đấu. Hệ thống cổng thành được thiết kế gồm một cửa chính và hai cửa phụ, tạo nên cấu trúc vững chắc giữa lưng chừng trời.

Ngày nay, nhiều điểm, dấu tích tường thành bằng đá vẫn còn khá nguyên vẹn. Tương truyền rằng, ngày xưa những hàng rào thành được liên kết bằng đá vôi và mật mía.

Dù mang trong mình giá trị lịch sử to lớn và đã được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, nhưng Thành Rum hiện nay lại mang vẻ trầm mặc, hoang sơ. Trải qua thời gian dài không được đầu tư tôn tạo đúng mức, thành cổ đang dần bị lãng quên và xuống cấp.

Địa điểm cao nhất là ụ đất, đá được cắm ngọn cờ.

Những phiến đá xếp chồng lên nhau, tương truyền được liên kết bằng đá vôi và mật mía.

Đoạn tường thành sát chân núi hướng Nam đã bị hư hỏng, phần lớp đá bên ngoài đã biến mất, chỉ còn "cốt" thành được làm bằng đất và đá nhỏ.

Từ vị trí vọng gác trên đỉnh núi, có thể phóng tầm mắt bao quát cả một vùng đồng bằng rộng lớn phía dưới.

Dưới chân và lưng chừng núi Lam Thành có nhiều công trình văn hóa tâm linh.

Năm 1962, quần thể di tích núi Lam Thành được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Nhiều năm nay, núi Lam Thành và dấu tích Thành Rum vẫn là điểm đến quen thuộc của người dân địa phương mỗi khi muốn tìm một khoảng không yên bình để ngắm sông Lam từ trên cao.

Sau khi được bạn bè giới thiệu, một nhóm bạn trẻ vượt quãng đường gần 10km bằng xe đạp tìm đến núi Lam Thành để trải nghiệm. Theo họ, vẻ đẹp hoang sơ, cổ kính cùng không gian yên tĩnh nơi đây đặc biệt hấp dẫn với những người yêu khám phá, thích tìm về thiên nhiên.

"Đến mùa sim chín, cả sườn núi tím rực rất đẹp nên nhiều người tìm đến check-in, trải nghiệm. Không khí ở đây rất trong lành, dễ chịu", Nguyễn Phương Ly, sinh viên Đại học Vinh cho biết.

Theo ông Nguyễn Hữu Hà, Chủ tịch UBND xã Lam Thành, địa phương đang định hướng phát huy giá trị di tích Lam Thành gắn với phát triển du lịch tâm linh và du lịch canh nông. Đặc biệt, khu vực sườn núi phía tây có địa hình tương đối bằng phẳng, nhiều đồi sim tự nhiên, được xem là lợi thế để khai thác du lịch trải nghiệm.

"Trước mắt, địa phương đang xây dựng kế hoạch làm đường lên núi nhằm tạo thuận lợi cho người dân và du khách tham quan, khám phá cảnh quan", ông Hà cho hay.