Khám sức khỏe định kỳ 'chìa khóa' giúp phát hiện sớm bệnh lao trong cộng đồng

Bệnh lao vẫn là gánh nặng, nhưng có thể kiểm soát nếu phát hiện sớm

Dù đã có nhiều tiến bộ trong điều trị, bệnh lao vẫn là một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Năm 2025, số bệnh nhân lao phát hiện là trên 119 nghìn ca (theo số liệu báo cáo của Chương trình chống lao quốc gia), chiếm 63% tổng số ca mắc mới. Việt Nam vẫn ghi hơn 12.000 người bệnh lao tử vong mỗi năm, cao hơn số người chết vì tai nạn giao thông.

Theo Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng ban Điều hành Chương trình Chống lao Quốc gia cho biết, hiện khám sàng lọc bệnh lao chưa được đưa vào trong danh mục khám sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ. Những năm trước đây, người dân khi đi khám sức khỏe định kỳ vẫn bỏ sót khám sàng lọc lao.

Điều trị cho bệnh nhân lao tại BV Phổi Trung ương.

Việt Nam nằm trong các quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới, đứng thứ 12/30 nước có gánh nặng bệnh lao cao và đứng thứ 10/30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất thế giới. Với những nỗ lực của ngành y tế và công tác phòng chống lao, các cơ sở y tế mới chỉ phát hiện được khoảng 63% người bệnh lao, gần 40% người bệnh lao không có triệu chứng, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng, làm tăng nguy cơ biến chứng và lây lan.

Chính vì vậy, việc chủ động sàng lọc thông qua khám sức khỏe định kỳ được coi là "chìa khóa" để phát hiện sớm những ca bệnh tiềm ẩn trong cộng đồng.

Lồng ghép sàng lọc lao vào khám định kỳ - Bước đi mang tính đột phá

Thực tế tại Việt Nam chỉ có khoảng 23% người dân được khám chữa bệnh (theo điều tra dân số 2024), tổng số người có việc làm là khoảng 52 triệu người tuy được khám sức khỏe định kỳ hằng năm nhưng vẫn bị bỏ sót khám sàng lọc lao. Như vậy số người không được khám sàng lọc bệnh lao ước tính khoảng 40 – 50% dân số hiện nay.

Bệnh viện Phổi Trung ương, Chương trình Chống lao Quốc gia kiến nghị Bộ Y tế chỉ đạo lồng ghép khám sàng lọc lao trong các đợt khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí hằng năm; bổ sung nội dung sàng lọc lao vào giấy khám sức khỏe, sổ khám sức khỏe định kỳ; cập nhật yêu cầu đào tạo về kiểm soát bệnh lao đối với đội ngũ bác sĩ khám bệnh.

Cùng với đó là đề xuất tích hợp theo dõi bệnh lao vào sổ sức khỏe điện tử, lồng ghép sàng lọc lao với các bệnh hô hấp tại y tế cơ sở, yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh có trách nhiệm tiếp nhận, sàng lọc lao trong khám chữa bệnh thường quy, đồng thời bảo đảm kinh phí cho hoạt động khám sàng lọc, phát hiện và điều trị bệnh, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng ban Điều hành Chương trình Chống lao Quốc gia cho biết.

Phát thuốc cho bệnh nhân lao. Ảnh: CCCLQG

Việc bổ sung nội dung sàng lọc lao vào danh mục khám định kỳ không chỉ giúp phát hiện bệnh sớm mà còn góp phần chuẩn hóa quy trình khám, đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ này một cách công bằng, giúp mở rộng diện bao phủ theo dõi sức khỏe người dân, phát hiện bệnh lao ngay tại y tế tuyến cơ sở, giảm áp lực cho bệnh viện tuyến trên, từ đó ngăn chặn nguồn lây trong cộng đồng từ sớm. Đây cũng là bước đi phù hợp với xu hướng y tế hiện đại, lấy dự phòng làm trọng tâm và phát hiện sớm làm nền tảng.

Hệ thống y tế đã sẵn sàng cho việc đưa phát hiện lao vào khám sức khỏe định kỳ

Một trong những yếu tố quan trọng bảo đảm tính khả thi của chủ trương này là năng lực của hệ thống y tế. Hiện nay, mạng lưới trang thiết bị phục vụ sàng lọc lao đã được đầu tư rộng khắp. Nhiều tỉnh thành phố, các cơ sở y tế tại các địa phương đã có máy X-quang, bao gồm cả thiết bị kỹ thuật số, xe X-quang lưu động đến các vùng khó khăn và hàng trăm máy GeneXpert.

Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ, bao gồm cả phần mềm trí tuệ nhân tạo hỗ trợ đọc phim X-quang, cũng góp phần nâng cao hiệu quả phát hiện sớm bệnh lao. Điều này cho thấy, không chỉ có chủ trương đúng, mà các điều kiện thực hiện cũng đang dần được hoàn thiện để triển khai đồng bộ trên toàn quốc.

Các chuyên gia y tế khẳng định, bệnh lao hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Ngược lại, nếu phát hiện muộn, người bệnh không chỉ đối mặt với nguy cơ biến chứng nặng mà còn trở thành nguồn lây cho nhiều người khác.

Khi được phát hiện thông qua khám định kỳ, người bệnh sẽ được:

Đưa vào quản lý trong hệ thống chống lao quốc gia Điều trị miễn phí hoặc hỗ trợ theo quy định Theo dõi chặt chẽ để đảm bảo điều trị khỏi hoàn toàn

Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho cá nhân người bệnh mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm nguy cơ bùng phát dịch.

Để chủ trương đạt hiệu quả, sự tham gia của người dân là yếu tố then chốt. Các chuyên gia khuyến cáo người dân nên:

Chủ động đi khám sức khỏe định kỳ hằng năm, ngay cả khi không có triệu chứng Tuân thủ các chỉ định sàng lọc của bác sĩ Không chủ quan với các dấu hiệu như ho kéo dài, sốt nhẹ, mệt mỏi, sụt cân

Đặc biệt, cần thay đổi nhận thức rằng khám sức khỏe không chỉ dành cho người có bệnh, mà là cách để phát hiện bệnh từ sớm, khi việc điều trị còn đơn giản và hiệu quả.

Việc gắn phát hiện lao với khám sức khỏe định kỳ không chỉ là một giải pháp kỹ thuật, mà còn là chiến lược dài hạn nhằm kiểm soát và tiến tới chấm dứt bệnh lao tại Việt Nam. Mỗi người dân chủ động khám sức khỏe định kỳ, cũng chính là góp phần bảo vệ bản thân, gia đình và xã hội khỏi căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát.

Trần Hải