Khám sức khỏe tiền hôn nhân: Nền tảng nâng cao chất lượng dân số

Hưởng ứng Ngày Dân số thế giới 11/7:

Bác sĩ Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Phú Thọ tư vấn sức khỏe sinh sản cho thanh niên chuẩn bị kết hôn.

Từ nhận thức đến hành động

Sau hợp nhất, tỉnh Phú Thọ có quy mô dân số lớn, cơ cấu dân cư đa dạng, trong đó có nhiều xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây vừa là điều kiện thuận lợi để triển khai đồng bộ các chính sách dân số, vừa đặt ra nhiều yêu cầu mới trong công tác nâng cao chất lượng dân số. Năm 2025, toàn tỉnh có hơn 37.430 trẻ em được sinh ra; tỷ lệ phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ áp dụng các biện pháp tránh thai hiện đại đạt trên 50%; tỷ số giới tính khi sinh được kiểm soát ở mức 110,53 bé trai/100 bé gái. Cùng với kết quả sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh ngày càng được mở rộng, công tác tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn cũng được các cấp, ngành quan tâm triển khai, từng bước góp phần nâng cao chất lượng dân số.

Thực tế cho thấy, nhận thức của thanh niên về chăm sóc sức khỏe sinh sản những năm gần đây đã có nhiều chuyển biến tích cực. Thông qua các hoạt động truyền thông tại cộng đồng, trường học và cơ sở y tế, đa số nam nữ chuẩn bị kết hôn đều hiểu được ý nghĩa của việc khám sức khỏe trước khi lập gia đình. Thời gian qua, hoạt động tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân cũng ghi nhận những tín hiệu tích cực khi nhiều bạn trẻ đã chủ động tìm đến các cơ sở y tế chuyên khoa trước khi đăng ký kết hôn để được kiểm tra toàn diện sức khỏe sinh sản.

TS.BS Đoàn Xuân Kiên - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Phú Thọ cho biết: Hiện nay, nhiều cặp đôi trước khi kết hôn đã chủ động tới bệnh viện khám tiền sản, hay tiền hôn nhân. Trung bình mỗi năm, Trung tâm tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân với những xét nghiệm đặc thù cho khoảng 100 cặp đôi. Đối với nam giới có những xét nghiệm cơ bản như: Tinh dịch đồ, công thức máu, bệnh lây truyền qua đường tình dục... Còn nữ giới xét nghiệm nội tiết, soi cổ tử cung, kiểm tra vòi tử cung, công thức máu... Đây là những xét nghiệm đánh giá tổng quan sức khỏe sinh sản của từng cặp đôi. Qua các xét nghiệm, các bác sĩ sẽ có những lời khuyên, dặn dò cho các cặp đôi trước khi kết hôn.

Theo thống kê, 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh có 5.460 trường hợp thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn (đạt 90,9%). Phần lớn các trường hợp đến khám đều được tư vấn về chế độ dinh dưỡng, tiêm phòng trước khi mang thai, thời điểm sinh con phù hợp và những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản nếu không được phát hiện sớm. Điều này không chỉ giúp mỗi cặp vợ chồng chủ động bảo vệ sức khỏe của mình mà còn góp phần giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội trong việc chăm sóc trẻ mắc bệnh bẩm sinh.

Tuy nhiên, vẫn có người trẻ vẫn giữ tâm lý chủ quan vì cho rằng bản thân khỏe mạnh nên không cần kiểm tra sức khỏe. Một bộ phận khác do bận học tập, lao động hoặc làm việc xa quê, nên chưa chủ động sắp xếp thời gian đi khám. Ở các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, việc tiếp cận dịch vụ y tế còn gặp không ít khó khăn. Đây cũng là những địa bàn tiềm ẩn nguy cơ cao về bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia), tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Vì vậy, ngành Dân số xác định đây là những “vùng trũng” cần ưu tiên nguồn lực truyền thông, tư vấn và cung cấp dịch vụ, phù hợp với điều kiện văn hóa, phong tục của từng cộng đồng dân cư.

Để khám tiền hôn nhân trở thành nhu cầu tự nguyện

Cùng với đẩy mạnh truyền thông về dân số và phát triển, tỉnh đã từng bước hình thành mạng lưới các mô hình tư vấn, chăm sóc sức khỏe sinh sản dành cho thanh niên. Nổi bật là các câu lạc bộ tiền hôn nhân, câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên, mô hình tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn, các mô hình can thiệp giảm thiểu tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Với sự phối hợp giữa ngành Y tế - Dân số, Đoàn Thanh niên, ngành Giáo dục và chính quyền địa phương, các mô hình đã góp phần tạo chuyển biến tích cực về nhận thức, từng bước thay đổi hành vi của thanh niên trong chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Từ 1/7/2026, Luật Dân số năm 2025 chính thức có hiệu lực với nhiều điểm mới. Nhằm cụ thể hóa các quy định trong Luật, các cấp, ngành, địa phương trong tỉnh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đưa hoạt động tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn trở thành nhu cầu tự thân của mỗi bạn trẻ. Hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới 11/7 năm nay, Chi cục Dân số tỉnh đã xây dựng đợt cao điểm truyền thông với nhiều hoạt động hướng mạnh về cơ sở. Theo đó, trọng tâm là đổi mới phương thức truyền thông theo hướng đa dạng, hiện đại và sát với từng nhóm đối tượng. Bên cạnh các hình thức tuyên truyền trực tiếp tại cộng đồng, trường học, khu công nghiệp, ngành Y tế tăng cường ứng dụng nền tảng số và mạng xã hội để truyền tải những thông điệp về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tiền hôn nhân và những điểm mới của Luật Dân số năm 2025 đến đông đảo thanh niên. Nội dung truyền thông tập trung cung cấp kiến thức nhằm thay đổi nhận thức, giúp người trẻ hiểu rằng khám sức khỏe trước khi kết hôn là quyền lợi, trách nhiệm đối với bản thân, bạn đời và thế hệ tương lai.

Cùng với truyền thông, việc đưa dịch vụ đến gần người dân hơn cũng được xác định là giải pháp quan trọng. Theo kế hoạch, các đợt cung cấp dịch vụ lưu động sẽ được triển khai tại nhiều xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, giúp người dân được tư vấn và khám sức khỏe ngay tại địa phương, giảm bớt chi phí và thời gian đi lại. Thông qua việc tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề, diễn đàn, sinh hoạt câu lạc bộ, cuộc thi tìm hiểu kiến thức về sức khỏe sinh sản cũng nhằm tạo môi trường thân thiện để thanh niên cởi mở trao đổi, chủ động tiếp cận dịch vụ.

Đồng chí Nguyễn Việt Phương - Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh nhấn mạnh: Để khám sức khỏe trước khi kết hôn thực sự trở thành nhu cầu tự nguyện của thanh niên, điều quan trọng nhất là phải chuyển mạnh từ tuyên truyền, vận động sang tạo sự thay đổi bền vững về nhận thức và hành vi. Mỗi người trẻ cần hiểu rằng đây không chỉ là quyền lợi của bản thân mà còn là trách nhiệm với người bạn đời và với thế hệ tương lai. Khi cấp ủy, chính quyền quan tâm lãnh đạo, các chính sách được triển khai đồng bộ, dịch vụ ngày càng thuận tiện, thân thiện và sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, xã hội được phát huy, khám sức khỏe tiền hôn nhân sẽ dần trở thành một nét văn hóa đẹp của thanh niên trước khi xây dựng gia đình, góp phần nâng cao chất lượng dân số.