Khẩn trương tìm giải pháp khắc phục ngập tại Thanh Hóa

64 điểm ngập và bài toán phía sau tốc độ đô thị hóa

Qua rà soát của UBND các xã, phường, toàn tỉnh hiện có 64 điểm thường xuyên xảy ra ngập úng cục bộ khi có mưa lớn kéo dài. Con số này cho thấy ngập đô thị không còn là hiện tượng mang tính thời điểm mà đã trở thành một vấn đề hạ tầng cần được giải quyết bằng các giải pháp tổng thể, dài hạn.

Ngập sâu nhiều khu vực trung tâm đô thị Thanh Hóa mỗi khi mưa lớn.

Theo báo cáo tại hội nghị, nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng ngập úng là năng lực của hệ thống thoát nước chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa và diễn biến ngày càng cực đoan của thời tiết.

Trong quá trình đô thị mở rộng, nhiều khu dân cư mới hình thành trong khi hệ thống hạ tầng kỹ thuật chưa được đầu tư đồng bộ. Sự kết nối giữa khu dân cư mới với khu dân cư hiện hữu, giữa hệ thống cống nhánh, cống trục với nguồn tiếp nhận còn nhiều bất cập. Một số dự án cũng chưa hoàn thiện đầy đủ các hạng mục thoát nước theo yêu cầu.

Điều đáng lưu ý là ngập úng đô thị không chỉ bắt nguồn từ việc “thiếu cống”. Khi không gian tiêu thoát và trữ nước tự nhiên bị thu hẹp, mặt đất bị bê tông hóa ngày càng nhiều, lượng nước mưa tập trung nhanh hơn trong khi khả năng tiêu thoát không tăng tương ứng, nguy cơ ngập sẽ gia tăng.

Đời sống của người dân bị ảnh hưởng, giao thông chia cắt mỗi khi ngập sâu.

Bên cạnh đó, việc vận hành các công trình thủy lợi chưa thực sự đáp ứng yêu cầu tiêu thoát nước cho khu vực đô thị. Điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận hệ thống thoát nước đô thị trong mối liên hệ với toàn bộ không gian tiêu thoát nước, thay vì xử lý riêng lẻ từng tuyến đường hay từng điểm ngập.

Ngập tái diễn, trách nhiệm chưa rõ

Một trong những vấn đề được lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa chỉ ra là tình trạng ngập úng tại các đô thị kéo dài và tái diễn, trong khi trách nhiệm xử lý chưa được xác định cụ thể đến từng điểm ngập. Đây là điểm nghẽn cần được tháo gỡ nếu muốn chuyển từ cách ứng phó tình huống sang quản lý rủi ro chủ động.

Nhiều trường học ở Thanh Hóa cũng bị nhấn chìm sau mỗi đợt mưa lớn kéo dài.

Thực tế cho thấy, khi mưa lớn xảy ra, lực lượng tại chỗ thường phải khẩn trương khơi thông dòng chảy, xử lý các điểm ách tắc, bảo đảm giao thông và hỗ trợ người dân. Những biện pháp này cần thiết nhưng chủ yếu mang tính ứng phó.

Nếu nguyên nhân gốc rễ về năng lực tiêu thoát, cao độ nền, kết nối hệ thống cống, không gian trữ nước và nguồn tiếp nhận không được xử lý, ngập úng có nguy cơ tiếp tục quay trở lại.

Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa, Tô Anh Dũng chỉ đạo sớm khắc phục ngập trên địa bàn.

Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa, Tô Anh Dũng yêu cầu các sở, ngành, địa phương, chủ đầu tư và đơn vị liên quan phải làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của tập thể, cá nhân đối với từng tồn tại; khắc phục dứt điểm, không để tình trạng kéo dài và tái diễn.

Một trong những yêu cầu đáng chú ý được Chủ tịch UBND tỉnh Tô Anh Dũng đưa ra là phải chuyển từ xử lý bị động khi mưa lớn sang chủ động phòng ngừa trước mùa mưa.

Theo đó, trước ngày 30/4/2027, cả 64 điểm ngập thường xuyên phải được xử lý bằng các giải pháp trước mắt. Đối với những điểm cần chờ các công trình lớn, địa phương phải có phương án tạm thời và xác định rõ người chịu trách nhiệm.

Đối với đô thị Thanh Hóa, Sở Xây dựng được giao chịu trách nhiệm chung về kết quả xử lý 24 điểm ngập thường xuyên; đồng thời lập đầy đủ danh mục 64 điểm ngập trên địa bàn các đô thị, xác định nguyên nhân, giải pháp trước mắt và lâu dài đối với từng điểm.

Đây là cách tiếp cận cần thiết bởi mỗi điểm ngập có thể có nguyên nhân khác nhau. Có nơi liên quan đến năng lực tuyến cống; nơi khác do cao độ nền, điểm nghẽn dòng chảy, thiếu không gian trữ nước hoặc kết nối không đồng bộ với hệ thống tiêu thoát chung. Vì vậy, giải pháp cũng không thể áp dụng một cách đồng loạt.

Quy hoạch phải đi trước hạ tầng

Một giải pháp có tính căn cơ được đặt ra là phải đưa yêu cầu chống ngập, thoát nước vào ngay từ quá trình lập và điều chỉnh quy hoạch. Sở Xây dựng được giao phối hợp với Viện Quy hoạch - Kiến trúc Thanh Hóa hướng dẫn các địa phương, chủ đầu tư cập nhật các giải pháp thoát nước, chống ngập trong quá trình lập, điều chỉnh quy hoạch.

Theo chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh, quy hoạch phải có vai trò dẫn dắt sự phát triển, định hình không gian đô thị trong dài hạn, tránh việc chạy theo mục tiêu phát triển trước mắt làm phá vỡ cấu trúc hạ tầng hoặc hình thành những dự án, quy hoạch không phát huy hiệu quả.

Đặc biệt, hạ tầng kỹ thuật ngầm như cấp nước, thoát nước, điện, viễn thông, giao thông ngầm cần được ưu tiên hoàn thiện trước khi xây dựng các công trình kiến trúc phía trên. Cách làm này không chỉ góp phần nâng cao khả năng chống ngập mà còn hạn chế tình trạng thường xuyên đào đường để bổ sung, sửa chữa hạ tầng, gây lãng phí, ảnh hưởng đến giao thông đô thị.

Từ 64 điểm ngập được thống kê, yêu cầu đặt ra không chỉ là có danh sách mà phải biến danh sách đó thành một “bản đồ trách nhiệm” cụ thể.

Mỗi điểm ngập cần được xác định rõ nguyên nhân, mức độ, phạm vi ảnh hưởng, giải pháp xử lý trước mắt, phương án đầu tư lâu dài, nguồn lực thực hiện và cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm. Với những điểm chưa thể xử lý bằng công trình lớn trong thời gian ngắn, cần có phương án giảm ngập, bảo đảm giao thông và an toàn cho người dân trong mùa mưa.

Cách làm này cũng giúp tránh tình trạng khi xảy ra ngập mới tổ chức lực lượng xử lý, nhưng sau khi nước rút, nguyên nhân chưa được giải quyết và trách nhiệm tiếp tục bị bỏ ngỏ.

Yêu cầu giám đốc các sở, thủ trưởng các ban, ngành, Chủ tịch UBND các phường và người đứng đầu các doanh nghiệp liên quan phải cụ thể hóa nhiệm vụ được giao thành kế hoạch của từng cơ quan, đơn vị; phân công rõ người chịu trách nhiệm, gắn với từng sản phẩm và thời hạn cụ thể.

Cần một chiến lược hạ tầng đô thị dài hạn

Theo các chuyên gia, ngập úng, cấp nước và xử lý nước thải thực chất là những vấn đề khác nhau nhưng cùng nằm trong một bài toán về năng lực hạ tầng đô thị. Khi đô thị tiếp tục mở rộng, dân số và mật độ xây dựng tăng, yêu cầu đối với hệ thống hạ tầng kỹ thuật cũng tăng theo.

Vì vậy, việc xử lý 64 điểm ngập trước mắt là cần thiết, nhưng về lâu dài, Thanh Hóa cần một chiến lược đồng bộ về thoát nước, trữ nước, tiêu nước, cấp nước và xử lý nước thải gắn với quy hoạch phát triển đô thị.

Trong đó, đầu tư công trình mới cần đi cùng với nâng cao hiệu quả vận hành các công trình hiện có; bảo vệ không gian tiêu thoát, trữ nước; kiểm soát chặt yêu cầu hạ tầng của các dự án đô thị mới; đồng thời xác lập rõ trách nhiệm quản lý, vận hành sau khi công trình hoàn thành.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là để người dân “không còn phải lội nước” sau mỗi trận mưa lớn, mà là xây dựng một hệ thống đô thị có khả năng thích ứng tốt hơn với những diễn biến thời tiết cực đoan, bảo đảm an toàn cấp nước, kiểm soát nước thải, nâng cao chất lượng môi trường sống.

Để làm được điều đó, bài toán quan trọng nhất không nằm ở việc phản ứng nhanh đến đâu khi nước đã ngập, mà ở khả năng dự báo, quy hoạch, đầu tư và vận hành hệ thống trước khi mưa lớn xảy ra.