Kháng kháng sinh: Cảnh báo từ những thói quen dùng thuốc sai cách

Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Đinh Thế Tiến, khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đại học Phenikaa thăm khám cho bệnh nhân.

Hệ lụy từ việc lạm dụng kháng sinh

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã xếp kháng kháng sinh là một trong mười mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe toàn cầu. Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tỉ lệ kháng kháng sinh cao, chủ yếu do tình trạng sử dụng kháng sinh chưa hợp lý trong cộng đồng. Thực tế tại các cơ sở y tế cho thấy, không ít bệnh nhân phải nhập viện trong tình trạng nặng vì tự ý dùng kháng sinh hoặc điều trị không đúng cách.

Mới đây, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã tiếp nhận một nam bệnh nhân bị nhiễm khuẩn huyết sau thời gian dài tự ý nặn mụn và sử dụng kháng sinh tại nhà. Khoảng một năm trước, bệnh nhân phát hiện một đến hai nốt mụn nhỏ ở vùng cạnh hậu môn bên phải, thỉnh thoảng sưng tấy kèm sốt nhẹ. Cho rằng đây chỉ là mụn thông thường, anh tự nặn và mua kháng sinh uống. Sau khi cơn sốt giảm, lượng mủ ít đi, bệnh nhân nghĩ bệnh đã khỏi. Tuy nhiên, các nốt nhọt không biến mất mà tiếp tục lan rộng sang hai bên mông. Chỉ đến khi mủ chảy liên tục, đau dữ dội và sốt cao kéo dài, bệnh nhân mới đến cơ sở y tế.

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Chiến Quyết, khoa Ngoại tổng hợp, Tiết niệu và Nam học, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, người trực tiếp điều trị cho bệnh nhân cho biết, người bệnh được chẩn đoán áp xe vùng tầng sinh môn, rò hậu môn phức tạp và nhiễm khuẩn huyết do tụ cầu vàng đa kháng thuốc. Sau 10 ngày điều trị kháng sinh tích cực, tình trạng sốt và nhiễm khuẩn huyết tạm thời được kiểm soát. Tuy nhiên, vùng mông và tầng sinh môn vẫn còn nhiều ổ áp xe nhỏ do hệ thống đường rò hậu môn phức tạp. Sau hội chẩn, các bác sĩ chỉ định phẫu thuật chích rạch áp xe tầng sinh môn và cắt các đường rò hậu môn.

Sau phẫu thuật, kết quả cấy mủ từ ổ áp xe tiếp tục phát hiện vi khuẩn Klebsiella pneumoniae kháng nhiều loại kháng sinh, buộc các bác sĩ phải theo dõi sát và điều chỉnh phác đồ điều trị. Kết quả cấy vi sinh ở nhiều thời điểm khác nhau cũng cho thấy bệnh nhân đồng thời nhiễm nhiều loại vi khuẩn, khiến quá trình điều trị trở nên phức tạp hơn.

Theo các bác sĩ, đây không phải là trường hợp cá biệt. Thực trạng người dân tự ý mua, sử dụng kháng sinh không theo chỉ định của bác sĩ vẫn diễn ra khá phổ biến, làm giảm hiệu quả điều trị và khiến vi khuẩn ngày càng "nhờn thuốc". Hệ lụy là tình trạng kháng kháng sinh gia tăng, gây nhiều khó khăn cho công tác khám, chữa bệnh và làm tăng gánh nặng đối với hệ thống y tế.

Sử dụng kháng sinh đúng chỉ định

Chia sẻ về vấn đề này, Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Đinh Thế Tiến, khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đại học Phenikaa cho biết, tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng, trong đó nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc lạm dụng kháng sinh của người dân. Không ít người bệnh vẫn giữ thói quen tự ý mua thuốc kháng sinh để điều trị, dù không có đơn của bác sĩ. Ngay cả khi được kê đơn, nhiều bệnh nhân cũng không tuân thủ đầy đủ phác đồ, tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm hoặc sử dụng không đủ liều, không đúng thời gian. Những thói quen này tạo điều kiện để vi khuẩn thích nghi, phát triển khả năng kháng thuốc.

Bác sĩ Đinh Thế Tiến cũng lưu ý, kháng sinh chỉ có tác dụng điều trị các bệnh do vi khuẩn gây ra, không có hiệu quả đối với các bệnh do virus như cảm lạnh hay cúm thông thường. Tuy nhiên, nhiều người vẫn có thói quen sử dụng kháng sinh ngay khi bị sốt, ho hoặc đau họng mà không xác định nguyên nhân gây bệnh, làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.

"Khi vi khuẩn đã kháng thuốc, việc điều trị trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Người bệnh có thể phải kéo dài thời gian nằm viện, nguy cơ biến chứng tăng cao, đồng thời chi phí điều trị cũng tăng đáng kể, do bác sĩ buộc phải thay đổi phác đồ, sử dụng các loại kháng sinh thế hệ mới hoặc phối hợp nhiều loại kháng sinh khác nhau. Trong nhiều trường hợp, các lựa chọn điều trị ngày càng hạn chế, làm giảm cơ hội hồi phục và gia tăng nguy cơ tử vong đối với những bệnh nhân mắc các bệnh nhiễm khuẩn nặng" - bác sĩ Đinh Thế Tiến phân tích.

Hiện tại, các bệnh viện đã ghi nhận ngày càng nhiều trường hợp nhiễm các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc. Những loại kháng sinh từng được xem là "vũ khí" hiệu quả trong điều trị đang dần mất tác dụng. Nếu không kiểm soát tốt việc sử dụng kháng sinh ngay từ cộng đồng, nguy cơ kháng kháng sinh tiếp tục gia tăng.

Từ thực tế trên, bác sĩ Đinh Thế Tiến cho rằng, cùng với việc nâng cao nhận thức của người dân về sử dụng thuốc an toàn, cần tăng cường quản lý hoạt động bán thuốc tại các nhà thuốc, đặc biệt là việc bán thuốc kháng sinh theo đơn. Để kiểm soát tình trạng lạm dụng kháng sinh, cơ quan quản lý cần siết chặt công tác thanh tra, kiểm tra, bảo đảm các loại thuốc kháng sinh và thuốc kê đơn chỉ được bán khi có đơn của bác sĩ.

Bác sĩ Đinh Thế Tiến khuyến cáo người dân tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi được kê đơn, người bệnh cần tuân thủ nguyên tắc đúng thuốc, đúng liều, đúng thời gian và đúng cách; không tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm, không sử dụng lại kháng sinh còn dư hoặc chia sẻ thuốc cho người khác.

Các chuyên gia nhấn mạnh, kháng kháng sinh không còn là vấn đề của riêng ngành Y tế mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Kiểm soát hiệu quả tình trạng kháng kháng sinh đòi hỏi sự chung tay của cơ quan quản lý, cơ sở khám, chữa bệnh, nhà thuốc và mỗi người dân trong việc sử dụng thuốc có trách nhiệm.