Khi châu Âu 'nóng'

Châu Âu đã chính thức trở thành lục địa nóng lên nhanh nhất hành tinh, và gần như toàn bộ "lục địa già" đã trải qua nhiệt độ trung bình hàng năm cao hơn mức trung bình vào năm 2025.

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), năm qua là một năm bao gồm nhiệt độ biển cao kỷ lục và các vụ cháy rừng từ Bắc Cực đến Địa Trung Hải.

Cơ quan của Liên Hợp Quốc đã công bố những phát hiện của mình vào ngày 29/4 trong một báo cáo được thực hiện chung với Trung tâm Dự báo Thời tiết Trung hạn châu Âu (ECMWF), gọi là Báo cáo Tình trạng Khí hậu châu Âu (ESOTC), vẽ nên một bức tranh ảm đạm về biến đổi khí hậu trong khu vực.

"Châu Âu là lục địa ấm lên nhanh nhất, và những tác động đã rất nghiêm trọng. Hầu như toàn bộ khu vực đã ghi nhận nhiệt độ hàng năm cao hơn mức trung bình", ông Florian Pappenberger, tổng giám đốc của ECMWF, cho biết, bao gồm cả tình trạng hạn hán vào tháng 5/2025.

Theo báo cáo, tốc độ ấm lên của châu Âu trong 30 năm qua đạt 0,56 độ C mỗi thập kỷ, hơn gấp đôi mức trung bình toàn cầu chỉ 0,27 độ C mỗi thập kỷ. Nhiệt độ trung bình tại châu Âu hiện cao hơn khoảng 1,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Vào năm 2025, gần như toàn bộ châu Âu (ít nhất 95%) ghi nhận nhiệt độ cao hơn mức trung bình. Nhiều quốc gia phía Bắc như Na Uy, Thụy Điển và Phần Lan trải qua đợt nắng nóng kéo dài 3 tuần với nhiệt độ vượt 30 độ C ngay trong vòng Bắc Cực – một hiện tượng chưa từng có.

Người dân dùng ô che nắng trong thời tiết nóng bức tại vườn Tuileries ở Paris, tháng 9/2023. Ảnh: Bloomberg

Châu Âu cũng chịu đợt nắng nóng nghiêm trọng thứ hai trong lịch sử, ảnh hưởng từ Nam Âu lên tận vùng Bắc Âu. Hậu quả của sự nóng lên nhanh chóng này hết sức nghiêm trọng. Cháy rừng đã thiêu rụi hơn 1 triệu hecta đất – mức cao kỷ lục, tương đương diện tích Síp.

Bán đảo Iberia (Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha) chịu thiệt hại nặng nề nhất, trong khi khí thải từ cháy rừng đạt mức cao kỷ lục ở nhiều nước như Tây Ban Nha, Cộng hòa Síp, Đức, Hà Lan và Anh.

Hạn hán cũng lan rộng, Vào tháng 5/2025, khoảng 35% châu Âu rơi vào tình trạng hạn hán nông nghiệp nghiêm trọng. 70% sông ngòi châu Âu có lưu lượng nước thấp hơn trung bình, với mực nước thấp kéo dài 11 tháng.

Băng tan và tuyết giảm mạnh là những dấu hiệu rõ nét khác. Toàn bộ các vùng có sông băng ở châu Âu đều mất khối lượng băng ròng trong năm 2025, đặc biệt nghiêm trọng tại Iceland.

Greenland mất 139 tỷ tấn băng, tương đương 1,5 lần tổng lượng băng của toàn bộ dãy Alps châu Âu. Lớp tuyết phủ tháng 3/2025 giảm 31% so với trung bình, đạt mức thấp gần kỷ lục.

Biển cũng không thoát khỏi ảnh hưởng. Nhiệt độ bề mặt biển ở các vùng biển châu Âu đạt mức cao kỷ lục, với 86% diện tích chịu ít nhất một đợt sóng nhiệt biển mạnh.

Thảm cỏ biển Posidonia Oceanica – một loại cỏ biển đặc hữu của Địa Trung Hải, bao phủ khoảng 19.000 km2 và là nền tảng của đa dạng sinh học ven biển và ngành thủy sản – đã giảm 34% trong 50 năm qua do nước biển ấm lên và hoạt động con người.

Những thay đổi này không chỉ gây thiệt hại về môi trường mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến con người và kinh tế.

Mặc dù lượng mưa cực đoan và lũ lụt ít lan rộng hơn vào năm 2025 so với những năm gần đây, nhưng tác động của nó vẫn rất đáng kể. Bão và lũ lụt đã cướp đi ít nhất 21 sinh mạng, ảnh hưởng đến hơn 14.500 người và khiến các cộng đồng phải đối mặt với thiệt hại và gián đoạn.

Các nhà khoa học cảnh báo, châu Âu sẽ đối mặt với nguy cơ lũ lụt tăng mạnh nhất thế giới trong những thập kỷ tới.

"Tốc độ biến đổi khí hậu đòi hỏi hành động khẩn cấp hơn. Biến đổi khí hậu không còn là mối đe dọa tương lai, mà là thực tế hiện tại của chúng ta", bà Samantha Burgess, lãnh đạo chiến lược khí hậu của ECMWF, nhấn mạnh.

Bên cạnh những thách thức, báo cáo cũng ghi nhận tiến bộ trong chuyển dịch năng lượng. Năm 2025, năng lượng tái tạo cung cấp 46,4% điện năng châu Âu, với điện gió, thủy điện và điện mặt trời dẫn đầu, trong khi nhiên liệu hóa thạch giảm xuống còn 27,5%.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng tốc độ ấm lên hiện tại có nguy cơ khiến giới hạn 1,5 độ C theo Thỏa thuận Paris bị vượt qua trước cuối thập kỷ này – sớm hơn 10 năm so với dự báo ban đầu.

Báo cáo Tình trạng Khí hậu châu Âu (ESOTC) 2025 là lời nhắc nhở rõ ràng: Châu Âu đang "nóng" hơn bao giờ hết, và hành động giảm phát thải cùng thích ứng phải được đẩy mạnh ngay lập tức nếu muốn giảm thiểu những tổn thất ngày càng lớn về sinh thái, kinh tế và tính mạng con người.

Minh Đức (Theo RTE, Al Jazeera)