Khi công nghệ trở thành 'lá chắn' cho rừng mùa nắng nóng

Lực lượng Kiểm lâm Nghi Sơn kiểm tra khu vực rừng Thông tại phường Đào Duy Từ

Phát hiện sớm - xử lý kịp thời

Thanh Hóa hiện có hơn 647.000 ha rừng, độ che phủ gần 54%, phân bố từ miền núi đến đồng bằng, ven biển. Trong đó, trên 52.000 ha thuộc diện có nguy cơ cháy cao, tập trung chủ yếu ở các xã thuộc khu vực miền núi phía Tây và vùng trung du, ven biển.

Thời gian cảnh báo nguy cơ cháy rừng kéo dài từ cuối năm trước đến giữa năm sau, với nhiều nguyên nhân như xử lý thực bì, đốt ong, bất cẩn khi sử dụng lửa trong rừng... đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực phòng cháy, chữa cháy.

Trước thực tế đó, việc ứng dụng công nghệ đang được triển khai đồng bộ tại nhiều nhiều xã, phường có diện tích rừng trọng điểm cháy như: Xuân Du, Mậu Lâm, Như Thanh, Hoằng Thanh, Hà Trung, Tống Sơn, Đông Sơn, Đào Duy Từ... Mô hình này đã và đang phát huy hiệu quả rõ rệt trong bảo vệ và phòng cháy, chữa cháy rừng (BV&PCCCR).

Hạt Kiểm lâm Nghi Sơn được giao phối hợp quản lý gần 16.500 ha rừng, trong đó, diện tích rừng có nguy cơ cháy cao gần 3.500 ha tại 12 tiểu khu của 10 xã, phường: Đào Duy Từ, Các Sơn, Tĩnh Gia, Tân Dân, Ngọc Sơn, Hải Bình, Hải Lĩnh, Nghi Sơn, Trường Lâm, Trúc Lâm. Trong đó, diện tích rừng có nguy cơ cháy cực kỳ nguy hiểm 2.548 ha, chủ yếu là diện tích rừng Thông. Bên cạnh đó, đây cũng là địa bàn có thời tiết khắc nghiệt, nắng nóng nhất tỉnh Thanh Hóa, hiệu ứng gió phơn Tây Nam (gió Lào) thường xuyên xuất hiện nên đã làm cho cành, lá cây bị chết khô rơi rụng nhiều, đã tạo nên một nguồn vật liệu cháy vô cùng lớn, mặt khác cây Thông là loài cây có nhiều tinh dầu dễ cháy, nguy cơ cháy rừng luôn ở mức cao. Chính vì vậy, công tác quản lý BV&PCCCR luôn là nhiệm vụ cấp bách, thường xuyên của các cấp chính quyền địa phương, ban, ngành, đơn vị, lực lượng chức năng và toàn thể người dân.

Năm 2020, Hạt kiểm lâm Nghi Sơn được Chi cục Kiểm lâm Thanh Hóa đầu tư lắp đặt hệ thống camera quan sát lửa rừng tại 3 xã Các Sơn, Nguyên Bình, Phú Sơn (nay là xã Các Sơn, Phường Đào Duy Từ và phường Tân Dân). Đây là những khu vực trọng điểm, có nguy cơ cháy rừng cao. Theo chia sẻ của anh Trần Tất Dương, kiểm lâm viên địa bàn, Hạt Kiểm lâm Nghi Sơn: Các camera có vòng quét 360 độ, độ phân giải cao, tầm quan sát rộng lên đến 10km, khả năng thu nhận hình ảnh 24/24h có thể phát hiện điểm phát lửa ở những nơi xa. Hình ảnh được truyền qua mạng internet đến máy tính, thiết bị di động của cán bộ trực chỉ huy chữa cháy rừng, từ đó kịp thời phát hiện sớm lửa rừng. Đáng chú ý, nếu như trước đây, vào mùa cao điểm nắng nóng hay khô hanh, tại các vùng trọng điểm dễ xảy ra cháy rừng, Hạt Kiểm lâm sẽ phải bố trí nhiều tổ, chốt, mỗi tổ từ 2 đến 3 người canh gác 24/24h tại các điểm hay xảy ra cháy rừng. Tuy nhiên, từ khi có hệ thống camera, lực lượng chức năng không phải lập chốt canh gác rừng, giúp tiết giảm kinh phí và nhân công, nhưng vẫn đạt hiệu quả cao hơn trong công tác bảo vệ rừng”.

Theo dõi diễn biến rừng qua camera giám sát tại Hạt Kiểm lâm Nghi Sơn

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa có 14 trạm camera quan sát lửa rừng được lắp đặt tại các điểm nóng cháy rừng, bao quát hơn 40.000ha rừng. Nhờ đó, hàng chục nghìn ha rừng phòng hộ được giám sát liên tục 24/24 giờ.

Từ năm 2020 đến nay, hệ thống này đã phát hiện sớm 27 vụ cháy rừng và các điểm có nguy cơ cháy lan, giúp lực lượng chức năng kịp thời huy động, xử lý ngay từ khi đám cháy mới hình thành, không để lan rộng.

Phát hiện sớm chỉ vài phút có thể quyết định việc giữ được cả cánh rừng.

Camera giám sát an ninh rừng tại xã Xuân Du, tỉnh Thanh Hóa

Công nghệ hỗ trợ, con người quyết định

Bên cạnh hệ thống camera, lực lượng kiểm lâm còn sử dụng nhiều phần mềm, ứng dụng số trong quản lý và bảo vệ rừng như cảnh báo cháy rừng, theo dõi biến động rừng, quản lý tài nguyên rừng...

Là địa bàn trọng điểm cháy rừng của tỉnh Thanh Hóa, được sự quan tâm của Chi cục Kiểm Lâm tỉnh Thanh Hóa, thời gian qua Hạt Kiểm lâm Như Thanh đã ứng dụng nhiều phần mềm trong quản lý bảo vệ rừng như: phần mềm Cảnh báo cháy rừng; phần mềm Cảnh báo biến động rừng; phần mềm FRMS cập nhật diễn biến tài nguyên rừng. Ngoài ra, các cán bộ kiểm lâm còn sử dụng các ứng dụng trên điện thoại thông minh vào công tác tuần tra, kiểm tra rừng và cập nhật theo dõi diễn biến rừng như Forestry 4.0; ArcGIS Earth; Google Earth; phần mềm Qfield; Tracklia ; vTools Survey – GPS; ... với các tính năng như đo đạc, hỗ trợ kiểm tra thực địa, quản lý số lô rừng, trạng thái rừng, tên chủ rừng, loài cây trồng, năm trồng, trữ lượng... Những thiết bị này đã giúp phát hiện sớm các thay đổi về thông tin lô rừng, cập nhật nhanh và chính xác những biến động về rừng, đất lâm nghiệp, hỗ trợ đắc lực cho công tác tuần tra, kiểm tra và theo dõi diễn biến rừng .

Chị Lê Thị Hằng, kiểm lâm viên địa bàn, Hạt Kiểm lâm Như Thanh cho biết, việc sử dụng các phần mềm giúp lực lượng kiểm lâm tra cứu thông tin lô rừng, diện tích, trạng thái rừng ngay tại thực địa, đồng thời cập nhật báo cáo nhanh chóng, chính xác. Nếu như trước đây, vào mùa khô, các địa phương phải lập nhiều tổ chốt canh rừng 24/24 giờ, mỗi tổ từ 2–3 người, thì nay chỉ cần một cán bộ có thể giám sát hàng nghìn ha rừng thông qua máy tính hoặc điện thoại. Công nghệ số đã mở ra hướng đi mới trong ngành lâm nghiệp, nâng cao tính chính xác, minh bạch và khoa học trong quản lý rừng.

Lực lượng kiểm lâm Hạt Kiểm lâm Như Thanh kiểm tra rừng thông qua các thiết bị số.

Ông Nguyễn Quang Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Du, tỉnh Thanh Hóa cho biết: Trên thiết bị điện thoại của lãnh đạo xã, đều được lực lượng kiểm lâm cài đặt ứng dụng camera và một số phần mềm cảnh báo cháy rừng. Qua đó, đã giúp địa phương chủ động hơn trong việc theo dõi, phát hiện và xử lý các nguy cơ cháy rừng.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Yếu tố quyết định vẫn là con người – từ lực lượng kiểm lâm, chính quyền cơ sở đến ý thức của người dân trong việc sử dụng lửa và bảo vệ rừng.

Bởi, công nghệ giúp “nhìn xa hơn”, nhưng con người mới là người giữ rừng.