Khi đồng lương vẫn 'chạy sau' chi phí sống

Tích cực nhưng chưa đủ tạo chuyển biến

Đề xuất của Bộ Nội vụ về việc điều chỉnh lương cơ sở từ 2,34 triệu đồng lên khoảng 2,53 triệu đồng/tháng từ ngày 01/7/2026 được xây dựng trên cơ sở chủ trương cải cách tiền lương gắn với chỉ số giá tiêu dùng, tăng trưởng kinh tế và khả năng ngân sách. Đây là bước điều chỉnh tiếp theo sau lần tăng mạnh 30% vào năm 2024, khi lương cơ sở được nâng từ 1,8 triệu đồng lên 2,34 triệu đồng/tháng.

Sau nhiều năm chịu áp lực từ chi phí sinh hoạt tăng, thu nhập của người hưởng lương ngân sách chưa theo kịp tốc độ tăng của giá cả, đặc biệt tại các đô thị lớn. Vì vậy, việc tiếp tục điều chỉnh lương cơ sở trong bối cảnh hiện nay được xem là cần thiết để cải thiện thu nhập, đáp ứng nhu cầu cuộc sống.

Theo Bộ Nội vụ, mức lương cơ sở hiện hành vẫn còn thấp so với khu vực doanh nghiệp. Cụ thể, mức 2,34 triệu đồng hiện chỉ bằng khoảng 56,12% mức lương tối thiểu vùng bình quân của khu vực doanh nghiệp. Điều này kéo theo hệ thống bảng lương thấp, khiến đời sống của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang vẫn còn nhiều khó khăn.

Việc điều chỉnh tăng lương cơ sở lần này dự kiến áp dụng cho 9 nhóm đối tượng, bao gồm cán bộ, công chức, viên chức; lực lượng vũ trang; người lao động trong cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập… Đồng thời, nhiều khoản phụ cấp, trợ cấp, chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và công đoàn phí cũng sẽ tăng theo.

Ở góc độ chính sách, mức tăng 8% được đánh giá là hợp lý trong bối cảnh ngân sách còn nhiều áp lực. Tuy nhiên, xét từ đời sống thực tế, mức tăng này vẫn khó tạo chuyển biến rõ rệt.

PGS, TS. Ngô Trí Long - chuyên gia kinh tế thuộc Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam - cho rằng, mức tăng 8% là hợp lý về mặt kỹ thuật tài khóa nhưng chưa thật sự thỏa đáng về đời sống. Sau khi trừ yếu tố giá cả, phần cải thiện thu nhập thực tế không còn nhiều.

Ông Long phân tích, với một bộ phận công chức trẻ hoặc người làm việc tại đô thị lớn, khoản tăng thêm gần 190.000 đồng/tháng khó tạo ra thay đổi đáng kể về chất lượng sống. “8% là mức tăng thận trọng giúp giảm bớt áp lực nhưng chưa thể giải bài toán tiền lương một cách căn cơ” - ông Long nhận định.

Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) cũng cho rằng, mức tăng 8% trước hết là sự ghi nhận và chia sẻ cần thiết của Nhà nước đối với khó khăn của cán bộ, công chức, viên chức. Tuy nhiên, nếu chi phí sinh hoạt vẫn cao, phần tăng thêm này rất dễ bị “co lại” trong thực tế. “Điều mà cử tri mong đợi không chỉ là lương tăng, mà là đồng lương có thể đi xa hơn trong cuộc sống hằng ngày” - bà Tú Anh nhấn mạnh.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) - ông Phạm Minh Huân - bình luận, việc điều chỉnh tăng lương cơ sở 8% là tín hiệu tích cực trong bối cảnh đời sống của công chức, viên chức, người lao động đang chịu nhiều áp lực từ chi phí sinh hoạt tăng. Tuy nhiên, tăng lương cần đi kèm các chính sách kiểm soát lạm phát và bình ổn thị trường, đặc biệt với các mặt hàng thiết yếu như lương thực, thực phẩm, nhà ở và dịch vụ cơ bản. Nếu không, việc điều chỉnh lương sẽ chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ ngắn hạn.

Giá cả “rục rịch” đi trước, đồng lương khó đi xa

Thực tế cho thấy, mỗi lần tăng lương, nỗi lo lớn nhất vẫn là mặt bằng giá cả leo thang. Khi chi phí sinh hoạt tăng nhanh hơn thu nhập, phần tăng thêm từ lương dễ bị “bào mòn”, khiến đời sống người lao động khó được cải thiện thực chất.

Chính sách tiền lương phải đi cùng kiểm soát lạm phát, nâng cao năng suất lao động để mỗi lần điều chỉnh lương thực sự cải thiện thu nhập thực tế. Ảnh minh họa

Theo Cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân năm 2025 tăng 3,31% so với năm trước. Tuy nhiên, nhiều nhóm hàng thiết yếu tăng mạnh hơn mức bình quân như nhà ở, điện nước và vật liệu xây dựng tăng hơn 6%, dịch vụ y tế tăng hơn 13%. Giá thực phẩm, chi phí ăn uống ngoài gia đình và dịch vụ giáo dục cũng tăng, khiến chi tiêu sinh hoạt tại các đô thị lớn ngày càng cao.

Giá xăng dầu tăng kéo theo chi phí vận chuyển và logistics, tạo hiệu ứng dây chuyền lên giá hàng hóa. Theo dự báo, trong quý II/2026, giá thực phẩm có thể tăng thêm 5-7% do tác động từ chi phí nhiên liệu.

TS. Cấn Văn Lực - chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV - đánh giá, việc tăng lương là cần thiết để cải thiện thu nhập và kích thích tiêu dùng. Tuy nhiên, trong bối cảnh áp lực lạm phát vẫn hiện hữu, đặc biệt từ giá xăng dầu và chi phí đầu vào, cần thận trọng trong điều hành giá. “Nếu không kiểm soát tốt, rất dễ xảy ra tình trạng tăng lương danh nghĩa nhưng giảm thu nhập thực tế” - ông Lực cảnh báo.

Không chỉ người hưởng lương ngân sách, doanh nghiệp cũng chịu áp lực kép. Khi khu vực công tăng lương, khu vực tư nhân buộc phải điều chỉnh để giữ chân lao động. Trong khi đó, chi phí nguyên liệu và vận chuyển tăng khiến doanh nghiệp phải tính toán tăng giá bán, tạo nguy cơ hình thành vòng xoáy: giá tăng - tăng lương - chi phí tăng - giá tiếp tục tăng.

Ở góc độ người lao động, áp lực chi tiêu ngày càng rõ rệt. Không ít gia đình cho biết chi phí sinh hoạt tăng từng ngày, từ thực phẩm, điện nước đến học phí và dịch vụ. Đối với người lao động thu nhập thấp, áp lực còn lớn hơn khi nhiều người phải cắt giảm chi tiêu, thay đổi thói quen mua sắm để tiết kiệm.

Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam - ông Ngọ Duy Hiểu - nhấn mạnh, điều người lao động quan tâm nhất không chỉ là lương tăng, mà là chi phí sinh hoạt có được kiểm soát hay không. Nếu giá nhà ở, thực phẩm và dịch vụ thiết yếu đều tăng, đời sống người lao động vẫn rất khó khăn.

Thực tế cho thấy, chỉ cần giá thực phẩm, điện nước hoặc dịch vụ sinh hoạt tăng nhẹ cũng đủ khiến tổng chi tiêu hàng tháng tăng đáng kể. Trong khi đó, mức tăng lương thường không đủ lớn để bù đắp toàn bộ biến động này. Điều này đặt ra yêu cầu với cơ quan quản lý phải chủ động, quyết liệt hơn trong điều hành giá, kiểm soát thị trường và ngăn chặn tình trạng “té nước theo mưa”, tăng giá bất hợp lý. Đồng thời, chính sách tiền lương phải đi cùng kiểm soát lạm phát, nâng cao năng suất lao động để mỗi lần điều chỉnh lương thực sự cải thiện thu nhập thực tế.

Khi đồng lương vẫn “chạy sau” chi phí sống, tăng lương không chỉ là sự điều chỉnh về con số, mà phải trở thành động lực cải thiện chất lượng sống và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững./.

HỒNG ANH