Khi kinh tế đêm trở thành 'vũ khí' cạnh tranh mới của các điểm đến

Show thực cảnh "Kí ức Hội An". Ảnh: TC

Cuộc đua không còn chỉ diễn ra vào ban ngày

Việt Nam đã sớm nhìn thấy dư địa của lĩnh vực này khi từ năm 2020 Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển kinh tế ban đêm, tiếp đó là Đề án "Một số mô hình phát triển sản phẩm du lịch đêm" do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành năm 2023, định hướng phát triển các nhóm sản phẩm về biểu diễn nghệ thuật, tham quan, ẩm thực, mua sắm và chăm sóc sức khỏe.

Nếu nhìn vào những sản phẩm du lịch tạo được sức hút trong vài năm gần đây sẽ thấy một điểm chung: phần lớn đều diễn ra sau khi mặt trời lặn.

Hà Nội không chỉ có phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm mà còn mở rộng trải nghiệm với các tour đêm tại Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò hay chương trình "Tinh hoa Bắc Bộ". Hội An có "Ký ức Hội An" cùng không gian phố cổ rực rỡ ánh đèn. TP.HCM khai thác lợi thế đô thị sôi động bằng phố đi bộ Nguyễn Huệ, Bùi Viện, chợ đêm Bến Thành, xe buýt hai tầng và du thuyền trên sông Sài Gòn. Phú Quốc tạo dấu ấn với những show diễn quy mô lớn như "Tinh hoa Việt Nam" hay "Kiss the Stars"…

Nhưng điều khiến những sản phẩm này thành công không nằm ở việc hoạt động đến khuya. Điểm đáng giá hơn là cách chúng biến những giá trị vốn quen thuộc trở thành trải nghiệm mới. Một di tích lịch sử được kể bằng ánh sáng, âm thanh và công nghệ sẽ mang đến cảm xúc rất khác so với chuyến tham quan ban ngày. Một chương trình nghệ thuật ngoài trời hay một không gian ẩm thực đặc sắc cũng giúp du khách hiểu hơn về văn hóa địa phương thay vì chỉ đơn thuần tiêu dùng dịch vụ.

Nói cách khác, kinh tế đêm đang dịch chuyển từ tư duy "kéo dài giờ mở cửa" sang "kéo dài trải nghiệm". Khi trải nghiệm phong phú hơn, thời gian lưu trú cũng dài hơn và mức chi tiêu tự nhiên tăng theo.

Quảng Ninh cũng đang đi theo hướng tương tự. Thay vì chỉ dựa vào Vịnh Hạ Long, địa phương liên tục bổ sung các sản phẩm như tour Bảo tàng Quảng Ninh về đêm, VUI-Fest Hạ Long, Halo Bay Show, chuỗi lễ hội, nghệ thuật và pháo hoa... Mục tiêu không chỉ là làm sôi động thành phố khi đêm xuống mà còn tạo thêm lý do để du khách ở lại thay vì rời đi ngay trong ngày.

Hiệu quả bước đầu đã xuất hiện. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Quảng Ninh đón trên 12,4 triệu lượt khách, tổng doanh thu du lịch đạt gần 35.200 tỉ đồng, tăng 21% so với cùng kỳ năm trước. Dĩ nhiên, không thể quy toàn bộ kết quả này cho kinh tế đêm, nhưng chuỗi sản phẩm mới rõ ràng đã góp phần nâng sức hút của điểm đến và gia tăng chi tiêu của du khách.

Có thể thấy, khi nhiều địa phương cùng sở hữu cảnh quan đẹp và hệ thống lưu trú chất lượng, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở "có gì để xem", mà chuyển sang "có gì để trải nghiệm sau 18 giờ". Đây cũng là lý do ngày càng nhiều thành phố xem kinh tế đêm là động lực tăng trưởng mới chứ không chỉ là hoạt động bổ trợ cho du lịch.

Muốn tạo khác biệt, không thể chỉ có chợ đêm và phố đi bộ

Dù đã có nhiều tín hiệu tích cực, bức tranh chung của kinh tế đêm Việt Nam vẫn còn khoảng cách khá xa so với tiềm năng.

Không khó để nhận ra nhiều địa phương đang phát triển theo một công thức khá giống nhau: phố đi bộ, chợ đêm, vài gian hàng ẩm thực và sân khấu biểu diễn nhỏ. Những mô hình này có thể tạo sức hút ban đầu nhưng lại khó giữ được sự mới mẻ nếu thiếu câu chuyện riêng.

Tour đêm đưa du khách khám phá Hà Nội bằng xe bus 2 tầng. Ảnh: TC

Đó cũng là điểm yếu lớn nhất của kinh tế đêm hiện nay. Không ít sản phẩm mới dừng ở việc kéo dài thời gian kinh doanh, trong khi điều du khách tìm kiếm lại là những trải nghiệm chỉ nơi đó mới có. Một điểm đến sẽ rất khó cạnh tranh nếu chợ đêm nào cũng bán những mặt hàng tương tự, phố đi bộ nào cũng có những hoạt động giống nhau.

Quan trọng hơn, kinh tế đêm không phải là câu chuyện của riêng ngành du lịch. Một hệ sinh thái vận hành hiệu quả đòi hỏi sự đồng bộ từ quy hoạch, giao thông công cộng, chiếu sáng, bãi đỗ xe, môi trường, an ninh đến công nghệ số và phương thức thanh toán. Chỉ cần một mắt xích thiếu đồng bộ, trải nghiệm của du khách sẽ bị ảnh hưởng. Đó cũng là lý do nhiều địa phương đang chuyển từ tư duy phát triển đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh.

Hà Nội là một trong những địa phương đi nhanh nhất theo hướng này. Thành phố đang xây dựng nghị quyết riêng về kinh tế đêm, đồng thời triển khai Đề án phát triển kinh tế đêm giai đoạn 2026 - 2030 với mục tiêu đến năm 2035 lĩnh vực này đóng góp khoảng 7 - 8% GRDP. Không chỉ mở rộng không gian hoạt động sau 24 giờ, Hà Nội còn định hướng phát triển các khu kinh tế đêm theo chủ đề, mở rộng giao thông công cộng về đêm, phát triển du thuyền trên sông Hồng, ứng dụng thanh toán số và xây dựng thương hiệu "Thành phố trải nghiệm văn hóa ban đêm".

Quảng Ninh cũng đang hướng tới những tổ hợp kinh tế đêm biệt lập, phát triển các show thực cảnh quy mô lớn, lễ hội ánh sáng, bảo tàng mở cửa ban đêm và những sản phẩm kết hợp công nghệ với di sản.

Trong khi đó, TP.HCM tiếp tục được kỳ vọng khai thác thế mạnh về văn hóa, ẩm thực, sông nước và quy mô thị trường để hình thành những chuỗi trải nghiệm mang dấu ấn riêng thay vì phát triển phân tán như hiện nay…

Kinh nghiệm từ nhiều điểm đến thành công cho thấy, ban đêm không phải phần kéo dài của ban ngày, mà là một "sân khấu" hoàn toàn khác. Nơi đó, văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực, công nghệ và thương mại cùng tạo nên những trải nghiệm mà du khách sẵn sàng trả tiền để được tận hưởng.

Trong bối cảnh cạnh tranh du lịch ngày càng gay gắt, địa phương nào chỉ dừng ở việc mở thêm hàng quán sẽ rất khó tạo khác biệt. Ngược lại, nơi nào biết biến màn đêm thành một hành trình trải nghiệm liền mạch, giàu bản sắc và vận hành chuyên nghiệp sẽ có thêm một lợi thế mà không phải điểm đến nào cũng dễ dàng sao chép. Đó mới là "vũ khí" thực sự của kinh tế đêm trong cuộc đua giành du khách.