Khi nào cần bổ sung vitamin cho trẻ?

Trẻ cần được bổ sung vitamin đầy đủ để phát triển sức đề kháng. Ảnh: Nutritionintl.

Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó chủ tịch thường trực Hội Truyền nhiễm TP.HCM, vitamin và khoáng chất giữ vai trò thiết yếu đối với hệ miễn dịch và sự phát triển toàn diện của trẻ. Tuy nhiên, cơ thể không thể tự tổng hợp các vi chất này mà phải được cung cấp qua thực phẩm, sữa mẹ hoặc các sản phẩm bổ sung.

Ở từng giai đoạn phát triển, nhu cầu dinh dưỡng của trẻ khác nhau. Khi còn bú mẹ, trẻ nhận vi chất qua sữa; đến giai đoạn ăn dặm, nguồn cung chủ yếu đến từ chế độ ăn đa dạng với đủ nhóm thực phẩm. Vì vậy, việc có cần bổ sung vitamin hay không phụ thuộc trước hết vào khẩu phần ăn của trẻ và người mẹ.

Bác sĩ Khanh nhấn mạnh không nên nhìn nhận vấn đề theo hướng cực đoan, khi thì bỏ qua hoàn toàn, khi lại lạm dụng vitamin thường xuyên. Việc bổ sung chỉ nên được cân nhắc khi trẻ ăn uống kém, chế độ dinh dưỡng thiếu đa dạng, xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ thiếu vi chất hoặc có chỉ định cụ thể từ bác sĩ sau thăm khám, xét nghiệm.

Trong các vi chất, vitamin D là loại thường thiếu nhất do hàm lượng trong thực phẩm thấp, sữa mẹ không cung cấp đủ và việc phơi nắng không phải lúc nào cũng hiệu quả. Vì vậy, nhiều trường hợp cần bổ sung vitamin D bằng đường uống.

Một số biểu hiện có thể gợi ý tình trạng thiếu vi chất ở trẻ như chậm lớn, còi cọc, da xanh, lòng bàn tay nhạt màu, hay bong da, viêm khóe miệng hoặc thường xuyên loét miệng. Tuy nhiên, đây chỉ là dấu hiệu tham khảo, để xác định chính xác cần có đánh giá chuyên môn, thậm chí xét nghiệm vi chất.

Về nguyên tắc bổ sung, bác sĩ Khanh cho biết nếu xác định rõ trẻ thiếu vi chất nào thì nên bổ sung đúng loại đó. Dù vậy, trên thực tế, các sản phẩm trên thị trường chủ yếu là dạng tổng hợp nhiều vitamin và khoáng chất. Những vi chất thường được bổ sung gồm vitamin D, sắt, kẽm hoặc các viên vitamin tổng hợp. Bác sĩ Khanh lưu ý phụ huynh không nên tự ý sử dụng đồng thời nhiều loại vì có nguy cơ gây dư thừa.

Việc sử dụng vitamin cũng cần tuân thủ thời gian và liều lượng hợp lý. Thông thường, chỉ nên bổ sung trong khoảng một đến hai tuần rồi đánh giá lại, thay vì dùng kéo dài khi chưa xác định rõ tình trạng thiếu hụt.

Ngoài ra, nên tránh uống vào buổi tối vì một số loại có thể gây khó ngủ. Với các khoáng chất như sắt, thời điểm uống khi bụng hơi đói sẽ giúp hấp thu tốt hơn. Đáng chú ý, sắt và canxi không nên uống cùng lúc vì có thể làm giảm khả năng hấp thu, do đó cần dùng cách nhau tối thiểu 30 phút.

Một sai lầm phổ biến khác là phụ huynh cho trẻ dùng vitamin theo kinh nghiệm truyền miệng hoặc vì thấy trẻ ăn ngon hơn khi sử dụng. Theo bác sĩ Khanh, vitamin thực chất cũng là một dạng thuốc, nếu dùng quá mức có thể gây tác dụng ngược. Một số loại như vitamin A hoặc D có thể tích lũy trong cơ thể, gây ảnh hưởng không tốt, trong khi một số khoáng chất lại dễ gây táo bón hoặc khiến trẻ chán ăn.

Đối với vitamin C, chuyên gia cho rằng không nên lạm dụng với mục đích tăng đề kháng. Nếu trẻ được cung cấp đầy đủ rau xanh và trái cây, nhu cầu vitamin C cơ bản đã được đáp ứng. Thay vì phụ thuộc vào sản phẩm bổ sung, phụ huynh nên ưu tiên xây dựng chế độ ăn cân bằng, đa dạng cho trẻ.

“Chỉ trừ vitamin D khó bổ sung qua thực phẩm, còn lại hầu hết vitamin và khoáng chất đều có thể được cung cấp đầy đủ nếu trẻ ăn uống hợp lý”, bác sĩ Khanh nhấn mạnh.