Khi người dân bản địa là linh hồn của 'du lịch xanh'

Không chỉ dừng lại ở việc tham quan, xu hướng "du lịch xanh" đang mở ra một không gian tương tác mới, nơi mỗi sản phẩm thủ công hay mỗi chuyến đi đều mang theo câu chuyện về sinh kế và bản sắc của người dân bản địa.

Tại làng khảm trai Chuyên Mỹ (Hà Nội), điều khiến làng nghề này trở nên đặc biệt hơn so với những ngôi làng xung quanh nằm ở chính nhịp sống hằng ngày, nơi âm thanh của cưa, đục, chà nhám đã trở thành dấu ấn nhận diện đặc trưng của một làng nghề truyền thống. Du khách đến đây có thể tham quan hay mua sắm và trực tiếp trải nghiệm quy trình sản xuất, lắng nghe câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm. Đây cũng là một trong những xu hướng của “du lịch xanh”, du lịch gắn với trải nghiệm và tạo ra kế sinh nhai cho chính người dân bản địa.

Chị Beatrice Dewell - du khách người Bỉ chia sẻ: "Tôi thấy các sản phẩm ở đây có chất lượng rất tốt; khi chạm vào có thể cảm nhận rõ đây là những món đồ thủ công được làm rất tỉ mỉ và chú trọng đến từng chi tiết. Tôi đặc biệt ấn tượng với những chiếc nhẫn mang họa tiết tinh xảo, vừa mềm mại lại vừa tinh tế".

Bà Nguyễn Thị Thùy Hương, Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ cho biết: "Địa phương đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ trong việc xây dựng mô hình du lịch làng nghề theo hướng xanh và bền vững. Theo đó, xã Chuyên Mỹ phát triển làng nghề dựa trên ba trụ cột với mục tiêu: xanh hóa hoạt động du lịch, hiện đại hóa trong cách tiếp cận và bảo tồn sâu sắc giá trị văn hóa làng nghề".

Những ngôi nhà đá ong trăm năm, cổng làng rêu phong, giếng cổ in bóng cây đa… là tài nguyên hiếm có mà làng cổ Đường Lâm (phường Sơn Tây) đang sở hữu. Nhiều gia đình đã chủ động mở dịch vụ homestay, bán đặc sản tương, kẹo dồi, thịt quay Đường Lâm... đây là nguồn thu nhập bổ sung đáng kể cho cuộc sống nông thôn. Tại đây, mô hình Tổ hợp Đoài (Đoài Community) đang tiên phong sử dụng vật liệu thân thiện, tổ chức trải nghiệm gắn với văn hóa bản địa và khuyến khích sự tham gia trực tiếp của người dân.

Ông Khuất Văn Thắng, người sáng lập Tổ hợp Đoài ở làng cổ Đường Lâm bày tỏ: "Chúng tôi làm du lịch ở Đường Lâm dựa trên những chất liệu đặc thù, nhất là về di sản và các câu chuyện văn hóa. Chính vì vậy, để phát triển du lịch xanh, chúng tôi bám sát vào 'cái sườn' di sản của làng để lan tỏa những giá trị cốt lõi, ví dụ như câu chuyện về việc vẽ lên những viên ngói cổ di sản, khi tận dụng và tái sinh những viên ngói đó, chúng mang một tinh thần mới. Toàn bộ không gian tại Đoài, chúng tôi đều tôn trọng các giá trị nguyên bản, ưu tiên sử dụng nguyên liệu tái chế được thu gom từ những căn nhà gỗ, nhà cổ và nhà sàn".

Đặc biệt hơn, thời gian gần đây, khi đến làng cổ Đường Lâm, nhiều du khách khá ngạc nhiên khi được trải nghiệm tham quan làng bằng xe trâu. Vào mùa lễ hội đầu xuân, lượng du khách đến làng tăng cao, nhiều đoàn khách quốc tế và các gia đình có trẻ nhỏ tỏ ra thích thú khi được trải nghiệm xe trâu đi quanh làng. Mỗi chuyến xe chở khoảng 8-10 người, du khách có thể chụp ảnh với trâu, cho trâu ăn và thong dong cảm nhận không khí trong lành cùng những nét văn hóa xưa còn lưu giữ tại ngôi làng cổ.

Ông Nguyễn Đăng Thạo, Giám đốc Trung tâm dịch vụ tổng hợp phường Sơn Tây cho hay: "Chúng tôi đang triển khai các dự án cải tạo cảnh quan và môi trường, trọng tâm là giữ gìn không gian cánh đồng và những lũy tre xanh. Hiện nay, địa phương đang xây dựng dự án trồng lại lũy tre quanh làng để tái hiện không gian xanh đặc trưng. Bên cạnh đó, về góc độ bảo vệ môi trường, chúng tôi tích cực triển khai các phương tiện giao thông xanh; du khách đến với Đường Lâm hiện nay có thể sử dụng xe điện, xe đạp, hoặc trải nghiệm xe trâu để tham quan làng. Ngoài ra, chúng tôi luôn tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo vệ môi trường, giữ gìn làng xóm xanh - sạch - đẹp. Song song với việc bảo tồn các giá trị di sản văn hóa vật thể, chúng tôi đặc biệt chú trọng phát huy yếu tố cộng đồng, bởi người dân chính là chủ thể của di sản".

Có thể thấy, tại làng khảm trai Chuyên Mỹ hay làng cổ Đường Lâm, "du lịch xanh" hoàn toàn có thể lan tỏa khi được xây dựng từ chính bản sắc và nội lực của cộng đồng bản địa. Nhìn rộng ra, Hà Nội đang sở hữu một hệ thống tài nguyên “du lịch xanh” đáng kể, trải dài từ nội đô ra các vùng ven: Phố cổ, các di tích lịch sử, làng nghề truyền thống, vùng nông nghiệp sinh thái, sông hồ và không gian tự nhiên đa dạng ở ngoại thành. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam, để sự lan tỏa đó trở nên thực chất và bền vững, người dân cần được đặt ở trung tâm, vừa là chủ thể văn hóa, vừa là người thụ hưởng kinh tế…