Khi niềm tin bị thử lửa - Bài 1: 'Tấm hộ chiếu' của kim cương mất giá trị

Vụ án buôn lậu kim cương xuyên quốc gia mới đây không chỉ làm rung chuyển thị trường vàng bạc, đá quý mà còn bộc lộ những lỗ hổng trong cơ chế quản lý đối với một lĩnh vực có giá trị kinh tế đặc biệt này. Khi hệ thống kiểm định và truy xuất nguồn gốc bị đặt dấu hỏi, niềm tin của thị trường đối với mặt hàng có giá trị trên cũng đứng trước thử thách lớn chưa từng có.

Từ thực tiễn đó, TTXVN thực hiện loạt bài “Khi niềm tin bị thử lửa” nhằm phản ánh những biến động về thị trường sau vụ án; đồng thời đi sâu phân tích bản chất của cuộc khủng hoảng niềm tin, những bất cập của hành lang pháp lý và đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế để kiến tạo một thị trường vàng bạc, đá quý minh bạch, hiện đại và phát triển bền vững.

Thị trường vàng bạc, đá quý đang chứng kiến những biến động hiếm gặp. Ảnh minh họa: TTXVN

Bài 1: "Tấm hộ chiếu" của kim cương mất giá trị

Chỉ vài ngày sau khi thông tin về chuyên án buôn lậu kim cương xuyên quốc gia được công bố, thị trường vàng bạc, đá quý cả nước chứng kiến những biến động hiếm gặp. Nhiều khách hàng đồng loạt mang kim cương đi kiểm định lại hoặc bán để thu hồi vốn; không ít doanh nghiệp chịu áp lực thanh khoản khi lượng giao dịch bán tăng đột biến. Điều đáng chú ý là cuộc khủng hoảng không bắt nguồn từ việc kim cương mất đi giá trị vật chất, mà từ sự lung lay của niềm tin đối với hệ thống xác lập giá trị của loại tài sản đặc biệt này.

Những ngày cuối tháng 7/2026, tại nhiều cửa hàng kinh doanh kim cương và trang sức ở TP Hồ Chí Minh, lượng khách đến giao dịch tăng đột biến nhưng không phải để mua mà để bán hoặc yêu cầu kiểm định lại sản phẩm.

Không ít người mang theo những viên kim cương đã mua nhiều năm trước để đối chiếu mã số, kiểm tra chứng thư hoặc tìm hiểu chính sách thu đổi. Một số khác chấp nhận bán với mức giá thấp hơn kỳ vọng chỉ để nhanh chóng thu hồi vốn trước những thông tin bất lợi liên tiếp xuất hiện trên thị trường. Những biến động trên thị trường xuất hiện trong bối cảnh cơ quan chức năng liên tiếp mở rộng điều tra Chuyên án 268V về đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia. Kết quả điều tra bước đầu cho thấy hàng nghìn viên kim cương nhập lậu đã được đưa vào lưu thông thông qua việc mài, xóa mã nhận diện, khắc mã mới và hợp thức hóa bằng chứng thư kiểm định. Cùng với đó, vụ án liên quan đến nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ càng làm dấy lên những nghi ngại về tính minh bạch của hoạt động kiểm định mặt hàng có giá trị cao và khiến tâm lý lo ngại nhanh chóng lan rộng trên thị trường, tạo áp lực đáng kể lên thanh khoản của nhiều doanh nghiệp trong ngành. Cuộc khủng hoảng hiện nay đã vượt ra ngoài phạm vi xử lý truyền thông của một doanh nghiệp. Chỉ trong thời gian ngắn, sự nghi ngờ về tính xác thực của chứng thư kiểm định đã làm thay đổi hành vi của người tiêu dùng, kéo theo áp lực thanh khoản đối với doanh nghiệp và tạo hiệu ứng lan truyền trên toàn thị trường.

Khách hàng giao dịch tại một cửa hàng của Công ty Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ). Ảnh: PNJ

Điều khiến thị trường phản ứng mạnh không nằm ở số lượng kim cương bị thu giữ hay quy mô của đường dây buôn lậu. Điều đáng lo ngại hơn là những sai phạm đã xảy ra ngay tại khâu được xem là "tấm hộ chiếu" xác lập giá trị của kim cương. Khi tính xác thực của chứng thư kiểm định bị đặt dấu hỏi, sự nghi ngờ không còn dừng ở những lô hàng vi phạm mà nhanh chóng lan sang cả những sản phẩm hợp pháp, tác động trực tiếp đến tâm lý người tiêu dùng và khả năng thanh khoản của doanh nghiệp.

Trước áp lực bán tăng đột biến, Công ty Cổ phần Vàng bạc, đá quý Phú Nhuận (PNJ) cho biết vẫn thực hiện đầy đủ nghĩa vụ mua lại sản phẩm của khách hàng, song việc thanh toán sẽ được thực hiện sau khi hoàn tất quy trình kiểm định, xác nhận giá trị và cân đối nguồn thanh khoản. Doanh nghiệp khẳng định đây là giải pháp tạm thời nhằm bảo đảm hoạt động liên tục trong bối cảnh thị trường biến động bất thường, đồng thời nhấn mạnh những khó khăn hiện nay xuất phát từ tâm lý thị trường chứ không phản ánh năng lực tài chính hay hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Những phản ứng của doanh nghiệp này cho thấy tác động của vụ án đã vượt xa phạm vi xử lý một hành vi vi phạm. Khi niềm tin của người tiêu dùng suy giảm, áp lực không chỉ dồn lên hoạt động giao dịch mà còn lan sang khả năng bảo đảm thanh khoản của doanh nghiệp, buộc nhiều đơn vị phải điều chỉnh phương thức xử lý giao dịch để ứng phó với diễn biến bất thường của thị trường. Thực tế từ những diễn biến vừa qua cho thấy, điều thị trường lo ngại không phải tất cả kim cương đều là hàng nhập lậu hay hàng giả, mà là khả năng xác minh nguồn gốc và giá trị pháp lý của hệ thống kiểm định. Khi "tấm hộ chiếu" của tài sản bị đặt dấu hỏi, niềm tin của thị trường cũng bị thử thách. Cuộc khủng hoảng lần này vì thế không chỉ đặt ra yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi vi phạm mà còn đòi hỏi phải nhìn lại toàn bộ cơ chế quản lý, kiểm định và truy xuất nguồn gốc.Bài 2: Lỗ hổng quản lý nhìn từ "cơn địa chấn"