Khi phố nghề 'lên sóng'

Phiên livestream được thực hiện tại không gian văn hóa 11A Ngũ Xã, địa điểm vốn gắn với làng nghề đúc đồng Ngũ Xã nổi tiếng của Thăng Long xưa. Từ nghề truyền thống của địa phương, các nghệ nhân tại đây có dịp giới thiệu kỹ nghệ đúc đồng cùng những sản phẩm được tạo nên với kinh nghiệm và sự khéo léo vốn có.

Nhưng hành trình khám phá theo máy quay không dừng tại đó mà mở rộng tới những "phố Hàng" của Hà Nội cũ. Bởi, như tên gọi chương trình, 2 chữ "Kẻ Chợ" gợi nhắc một Thăng Long sầm uất, nơi hoạt động giao thương gắn liền với sự phát triển của các làng nghề và phố nghề. Trong mối quan hệ giữa nơi sản xuất với nơi tập trung trao đổi, buôn bán, những sản phẩm thủ công đã đáp ứng nhiều nhu cầu sinh hoạt và văn hóa của cư dân kinh thành. Tìm hiểu các phố Hàng vì thế cũng là cách lần theo dấu ấn của những nghề truyền thống trong lịch sử Hà Nội.

Poster phiên livestream "Tinh hoa Kẻ Chợ - Từ nghề đến nghệ"

Tại không gian 11A Ngũ Xã, những khu vực trưng bày tái hiện cách điệu các phố nghề cùng sản phẩm đặc trưng đã trở thành chất liệu cho hành trình khám phá ấy. Tưởng như chỉ là những tên phố và mặt hàng quen thuộc, nhưng đằng sau đó lại có biết bao câu chuyện thú vị. Chẳng hạn, phố Hàng Đồng gắn với hoạt động buôn bán đồ đồng; phố Mã Vĩ (nay thuộc phố Hàng Quạt) gắn với những sản phẩm làm từ lông đuôi ngựa, trong đó có các vật dụng phục vụ nghệ thuật sân khấu truyền thống. Rồi từ một vật liệu thủ công, câu chuyện mở rộng sang phục trang, đạo cụ và các loại hình biểu diễn, cho thấy những mối liên hệ phong phú giữa nghề truyền thống với đời sống văn hóa Thăng Long xưa.

Sức hấp dẫn của những câu chuyện phố nghề còn đến từ sự tham gia của các nghệ nhân, người nghiên cứu và phục dựng sản phẩm xưa. Trên nền tảng livestream, những tri thức, kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu của họ được chia sẻ trực tiếp, trong khi khán giả có thể đặt câu hỏi, trao đổi ngay trong quá trình phát sóng. Sự kết hợp giữa nội dung có chiều sâu và khả năng tương tác của công nghệ giúp những câu chuyện di sản trở nên hấp dẫn, gần gũi hơn với người xem.

Thực tế thời gian qua, nhiều địa phương tại Hà Nội đã chủ động đổi mới hoạt động giới thiệu di sản thông qua livestream và các nền tảng số. Phiên livestream tại 11A Ngũ Xã góp thêm một cách kể vào xu hướng ấy: Ngay trong những tên phố, sản phẩm thủ công hay câu chuyện nghề tưởng chừng bình dị vẫn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa đáng khám phá. Và điều quan trọng là biết nhận ra, khai thác những giá trị ấy, tìm được người am hiểu để kể lại một cách hấp dẫn và phát huy thế mạnh của công nghệ để đưa câu chuyện đến với công chúng.

Sự đổi mới này cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó đặt ra yêu cầu "làm giàu, khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu". Từ những tư liệu về nghề truyền thống đến hình ảnh, lời kể của nghệ nhân trong các phiên livestream, có thể thấy một nguồn tư liệu văn hóa phong phú cần tiếp tục được thu thập, số hóa, lưu giữ và khai thác hiệu quả. Khi những giá trị tưởng như bình dị được tìm hiểu đúng hướng, kết nối với tri thức của người am hiểu và phát huy bằng công nghệ, di sản sẽ có thêm cơ hội đến gần hơn với người xem.